Bolivia heeft de afgelopen weken te maken gehad met flinke overstromingen met als gevolg vele doden en grote schade. Vorig jaar kende Bolivia en overigens ook een aantal aanliggende landen, problemen met overvloedige regenval. Dit jaar is de situatie in Bolivia nog een stuk ernstiger.

De opwarming van het klimaat veroorzaakt een grotere kans op dergelijke extreme weersomstandigheden, al is een direct verband met de huidige omstandigheden in Bolivia niet aan te tonen. Verder wordt nu ook het fenomeen La Niña genoemd als belangrijke factor gedurende de afgelopen maanden.

La Niña is een periodiek terugkerende situatie waarbij het oppervlaktewater in delen van het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan kouder is dan normaal. Deze grootschalige afwijkingen in zeewatertemperatuur beïnvloeden het weer in een flink aantal gebieden verspreid over de wereld. De afgelopen maanden heeft zich een zeer sterke La Niña ontwikkeld.

 In veel regio’s zijn de effecten van een La Niña tegenovergesteld aan die van een El Niño (waarbij het oppervlaktewater in het centrale en oostelijke deel van de Stille Oceaan juist warmer is dan normaal). Verder is het zo dat in het algemeen de effecten van een La Niña minder heftig zijn dan die van El Niño. Dat wil overigens niet zeggen dat die gevolgen weinig voorstellen. Voor een overzicht van de belangrijkste effecten wereldwijd tijdens een gemiddelde La Niña, zie het kaartje hiernaast dat geldt voor de winterperiode (als we uitgaan van het noordelijke halfrond): december tot en met februari.

Een klein half jaar geleden was het nog de verwachting dat de huidige La Niña haar hoogtepunt zou bereiken in de late herfst, om daarna weer een afzwakking te laten zien. De grootste zeewatertemperatuurafwijkingen zijn echter pas de laatste weken opgetreden. En eigenlijk pas vanaf rond nu wordt deze La Niña zwakker.

Ook in de lente wordt nog (een langzaam afzwakkende) La Niña verwacht door onder andere zowel de World Meteorological Organization van de VN als de Amerikaanse nationale weerdienst. En mogelijk is ze in de zomer nog steeds in zeer gematigde vorm terug te vinden.

Deze La Niña houdt het dus een stuk langer vol dan aanvankelijk verwacht. Daarbij is ze tevens een stuk steviger uitgepakt, tot één van de sterkste in lange tijd. 

Als we nog een keer het kaartje bekijken van de effecten van een gemiddelde La Niña gedurende december tot en met februari, dan zien we dat er in een deel van Zuid-Amerika sprake is van natter dan normale omstandigheden. Maar ook dat er sprake is van een droger dan normaal gebied. Bolivia, waar de bevolking dus op grote schaal met zware overstromingen te maken heeft (gehad), valt onder geen van beide vlekken op de kaart. Het lijkt op de manier alsof deze overstromingen met zekerheid niet passen binnen het klassieke La Niña-patroon.

Kijken we echter in wat meer detail naar de (tijdens een gemiddelde) La Niña voorkomende patronen, dan zien we dat dit toch een stuk genuanceerder ligt. Terwijl de neerslagoverschotten in grote delen van Bolivia onder normaal liggen (roodgetint), geldt in delen het noorden en noordoosten van het land soms juist het tegenovergestelde: die zijn gemiddeld natter dan normaal (blauw). En deels geldt dat ook voor delen van de berggebieden in het westen.

Met andere woorden: ook al laten de maanden december tot en met februari als geheel in dat gebied geen (grote) afwijkingen zien, regionaal zijn die er zeker wel. Terwijl in grote delen van het Zuid-Amerikaanse continent volgens het wereldwijde overzichtskaartje weinig aan de hand lijkt, zijn er binnen deze ‘weinig bijzondere gebieden’ dus wèl duidelijke effecten mogelijk. Niet alleen binnen Bolivia overigens.

Data over de daadwerkelijk in de afgelopen weken gevallen neerslag zijn beperkt beschikbaar. Het hiernaast getoonde kaartje geeft een overzicht van de totale hoeveelheden neerslag – en dus niet de afwijkingen ten opzichte van normaal! – van 1 tot en met 25 januari.

Kijken we vooruit naar de komende maanden, dan zien we dat La Niña nog wel even aanhoudt, al verzwakt ze langzaam. Zeker in de lente zullen de effecten in verschillende regio’s wereldwijd, en zeer wel mogelijk ook in Bolivia, nog te merken zijn. Het Amerikaanse NOAA en de WMO van de Verenigde Naties verwachten dan bijvoorbeeld voor Indonesië, dat ook met overstromingen te kampen heeft gehad, de komende tijd nog bovennormale neerslaghoeveelheden.

Bronnen: Meteo Consult, NOAA, WMO (VN), UNOSAT (VN), KNMI, BBC, CNN, NOS