Zware buien teisteren deze vrijdag en tevens in het weekend diverse Turkse en dit keer Griekse regio’s. Daarbij krijgt ook een aantal van de vakantiestranden er nu fors van langs, en dat vrij vroeg in september. Lokaal valt opnieuw extreem veel neerslag.

Vroeg in het seizoen

Normaal gesproken is het vooral vanaf eind september, begin oktober, boven het oostelijk deel van het Middellandse Zeegebied pas echt vaker raak met soms stevige buien, en verder overigens ook nog hele mooie zij het wat minder hete zomerse omstandigheden.

Dit jaar is de eerste periode met buiigheid al vroeg in het seizoen losgebarsten. En hoe. Het nog zeer warme zeewater met in een groot gebied nog temperaturen rond 28 graden of niet ver daaronder levert daarbij onder in de atmosfeer veel warmte en vocht af. Voeg daarbij de onstabiele bovenlucht van de huidige periode en er ontstaat een heftige cocktail voor potentieel zware buien.

Waar dat in het meest extreme geval toe kan leiden hebben we eerder deze week gezien in Istanbul, daar met catastrofale gevolgen voor veel inwoners van die uitgestrekte metropool. Ook elders in Turkije vielen toen zeer heftige buien, maar gelukkig veelal in minder dicht bewoond gebied.

Nieuwe opleving zware buien

Deze vrijdag en in het weekend dringt vanuit het zuidwesten hernieuwde buienactiviteit op. Daarbij berekenen sommige modellen lokaal zeer extreme neerslaghoeveelheden. Op Kreta, in Griekenland dus, wordt voor deze vrijdag door het EMCWF in sommige delen van het eilanden circa 74 millimeter neerslag berekend.

Bij buiige neerslag verschillen de hoeveelheden echter van plek tot plek flink. Daarbij gaat het soms maar om locaties die enkele kilometers of zelfs maar enkele honderden meters van elkaar vandaan liggen. Dat houdt in dat in zo’n regio waar rond 75 millimeter wordt berekend, op sommige plaatsen 30 millimeter valt en op een enkele plek 200 millimeter of misschien wel meer. En dat grotendeels samengebald in enkele uren tijd.

Turkije: 400 millimeter?

Niet alleen Kreta heeft met de buien te maken, want vanuit het zuidwesten van Griekenland spreidt de buiigheid zich steeds verder over het land uit. Later deze vrijdag en in het weekend komt zo ook Turkije weer terecht in een zone met steeds forsere buien.

Het Britse weermodel laat daarbij de meest extreme ontwikkeling zien. Op zeer lokale (!) schaal laat het model berekent het model bijna 400 millimeter aan de Turkse zuidkust, even ten oosten van de bekende badplaats Antalya. Het model gaat er daarbij vanuit dat een pluk met van oorsprong al zeer actieve buien tegen de bergachtige kustlijn wordt opgestuwd. Door dit stau-effect worden de buien vervolgens nog een stuk intenser. Wat verder naar het westen toe, aan diezelfde Turkse kust, berekent het model nog ergens dik 200 millimeter, enkele tientallen kilometers ten westen van Marmaris.

Kanttekening

Een kanttekening bij de precisie van de weermodellen in de huidige uitzonderlijk atmosferische omstandigheden is overigens wel op z’n plaats. De verschillen tussen de diverse weermodellen zijn groot, zowel voor wat betreft de hoeveelheden neerslag als de locaties waar deze worden berekend.

Blijft staan dat het op diverse plaatsen sowieso zeer fors tekeer gaat. Afgezien van de uitzonderlijk hoge neerslagtotalen die het Britse UKMO berekend, zijn ook de waarden waarmee het EMCWF op de proppen komt, hoog. En dat geldt tevens voor het Amerikaanse NCEP. Het HIRLAM-model berekent met name op Rhodos extreem veel: 170 millimeter waarvan 150 millimeter binnen 24 uur tijd.

Ook de aan het begin van vrijdagavond vers binnengerolde voorlopig nieuwste modelrun van het UKMO past in dit beeld, met lokaal zeer zware neerslag. Overigens wordt daarbij ook rond de regio Istanbul extreem veel regen berekend, tot bijna 200 millimeter toe op zaterdag.

En belangrijk: ook in de praktijk geven de waarnemingen aan dat dit soort neerslagtotalen zeer wel mogelijk zijn.

Op Kreta vrijdagochtend al 132 millimeter

Op Kreta was het bijvoorbeeld vrijdag al snel flink raak. Enige tientallen kilometers ten zuidoosten van Heraklion, in Kasteli, viel tussen 8 uur vrijdagochtend en 2 uur vrijdagmiddag 132 millimeter! Dat geeft maar aan wat er onder de huidige omstandigheden mogelijk is. En gezien het beperkte aantal meetstations op Kreta is het zeer waarschijnlijk dat er in diezelfde periode al plekken zijn geweest die nog veel meer neerslag te verwerken hebben gekregen.

Depressie met tropische kenmerken

Sommige van de onweersbuien hebben bij dit alles de neiging om in clusters om elkaar heen te draaien. Twee van dit soort clusters hebben kenmerken laten zien van een tropische depressie zoals we dat normaal gesproken alleen maar boven tropische wateren ver weg van het Europese continent zien.

Met een depressie met tropische kenmerken bedoelen we onder meer: rondslingerende banden met onweersbuien zonder duidelijke frontenstructuur en een vochtige warme kern. 

Bij één van de clusters was gisteren ook even een glimp zichtbaar van een echt oog in het midden van de depressie. Bijzonder op zich.

Uitzondelijker is dat deze tweede kern nog steeds de kenmerken van een tropische depressie bezit, al is het oog minder zichtbaar. Waar de ene depressie getransformeerd is tot een regulier lagedrukgebied waarbij op de satellietbeelden al een warmtefront en een koufront te onderscheiden zijn, is dat  met de andere nog niet het geval.

Het gaat om een buienpluk die vanmiddag tussen Kreta en het Libische schiereiland rondtolde en nu langzaam koers zet naar het oosten toe. Het meest in het oog springende is de warme vochtige kern van het systeem. Metingen van de atmosferische opbouw in de buiencluster zijn niet beschikbaar. Maar het ECMWF-model dat, zeker ook gezien bewegende satellietbeelden, dicht bij de werkelijkheid zit voor wat betreft het bestaan deze bijzondere depressie, berekent tot op enkele kilometers hoogte in de kern van de buiencluster warme vochtige lucht. De exacte trekrichting van deze kleine depressiekern met tropische kenmerken is overigens zeer onzeker, evenals de (in de meeste berekeningen overigens gematigde) activiteit van het systeem. 

Afbeelding homepage: uitsnede foto Math Gossen

Bronnen: Meteo Consult