Rederij Doeksen heeft de sneldienst al een week uit de vaart en nu gaat er nog maar twee keer per dag een veerboot. Wij stappen zo meteen op, om eens een echte Arctische beleving te hebben in eigen land. Het begint al in de haven, waar een meeuw op een schots voorbij schuift. Het is afgaand tij, blijkbaar, het water en een deel van de ijsschollen daarin bewegen richting Waddenzee. De meeuw wast zijn verenpak en kijkt om zich heen. Zodra de schots de bocht om gaat, neemt hij de wieken om weer dichter bij de aangemeerde boten op een vers ijsplaatje te landen.

Het vriest licht als we woensdagmiddag op de veerboot met het zeehonden-logo stappen. Het is nogal grijs en bewolkt. In de verte zien we al een witte waas op het water. Daar gaan we naartoe!

Strekdam als barrière
Nadat de afvaart eerst van 15.15 uur naar 16.00 uur is verplaatst, gaan precies op tijd de trossen los. Na een draai in de haven, varen we het zeegat uit. Dat gaat allemaal nog prima. Weinig aan de hand. Wel zien we inmiddels overal ijsschotsen en ijsschollen drijven. Het genieten is al lang en breed begonnen. Niet ver uit de haven is een grote ijsplaat te zien die tegen de strekdam aangeschoven is. Blijkbaar komen wind en stroming vanuit het noordoosten, waardoor alle schotsen tegen de basaltblokken in elkaar zijn geduwd. De Friesland heeft er nog geen hinder van. Wel horen we later op het eiland dat kortgeleden een grote ijsplaat precies aan de andere zijde van de strekdam lag. In combinatie met een straffe stroming moest de veerboot er toen dwars doorheen ploegen.

Nu is het vooral kijken, kijken en nog eens kijken. Op de laaggelegen wad-delen en tegen en op de strekdam liggen prachtige ijstafels. Ongeveer anderhalve meter hoog zijn ze gemiddeld, ontstaan in de dynamiek van getij, droogvallende wadplaten en lage temperaturen die een dun laagje zeewater makkelijker laat bevriezen dan een dikke hoeveelheid zee. De Arctische wateren, het is echt zo. Wie het volhoudt om continu aan dek te staan, krijgt geen genoeg van het fotograferen en het genieten van dit spektakel.

Pakijs
Het ijs op de Waddenzee is continu in beweging. Je ziet de ijstafels rusten op de zandplaten, maar die zullen straks bij opkomend tij weer worden meegevoerd door het water. Er drijven grote en kleine ijsplaten voorbij. Dit is deels grondijs, ontstaan op de bodem en omhoog gekomen, deels ijs ontstaan door bevriezing van de bovenste waterdelen.

Naarmate de overtocht vordert, komt een grote witte ijsplaat in zicht. Een kilometers breed en lang pakket dat bestaat uit allemaal tegen elkaar aangedreven schotsen. De schemering valt in en een stem door de speaker meldt dat we wat langzamer gaan varen. De Slenk staat nog niet vol genoeg met water en het schip zal met deze vertraagde tred door het ijs gaan. We zijn ondertussen naar binnen gegaan, om even op te warmen en alle indrukken op ons in laten werken. Een paar passagiers staan inmiddels met de neus tegen de voorramen, voor de boeg ligt het pakijs. Een waanzinnig gezicht!

Terwijl ik in mijn ene hand een overheerlijke gevulde koek vasthoud, warmt een glas thee mijn andere hand. Vanaf de boeg komen ineens schurende en beukende geluiden. In combinatie met hogere metaalachtige klanken doet het mij aan die ijskoude Nederlandse film denken; ‘Nova Zembla’. We voelen dat de boot op het ijs schuift en er vervolgens doorheen zakt. Het wordt steeds drukker bij het raam. We rammen door het ijs, zijn verbaasd door de hoeveelheid wit om ons heen en trekken snel weer jassen, mutsen en sjaals aan. Dit moeten we buiten zien!

Het ziet er werkelijk prachtig uit. Terschelling ligt links, vóór ons een schier oneindige witte vlakte. We zitten eigenlijk op een ijsbreker. We dartelen rond op de boot, proberen in het schemerlicht nog wat foto’s te maken en vragen ons af of we moeten duwen ;-). Ook dicht bij de haven is het een kakofonie van ijsschollen en ijsschotsen die deels aan elkaar geklonterd zijn. Als we de haven invaren, lijkt het een moment of we recht op een basaltdijk invaren. Dit blijkt echter de stuurkunst van de bemanning, zij nemen de stevige stroming in ogenschouw waardoor we juist perfect door de haveningang naar binnen glijden. Na wat gemanoeuvreer en een mooie uithaal op de scheepstoeter, legt de boot aan op een winters en behoorlijk dik besneeuwd Schylge. De haven en het gebied voor de haven liggen totaal vol met ijsschollen. Er valt niet eens te ontwaren dat we door het ijs de haven in zijn gekomen. Vannacht gaat het 5 tot 10 graden vriezen, dan zit alles toch weer helemaal aan elkaar? De eerste boot van morgen zal vast weer met een ijsbreker naar zee worden gebracht, wij nemen de boot aan het begin van de middag.

En dan weer terug
Tijdens de volgende ochtend zien we dat de Waddenzee nog steeds dik bedekt is. Haven en veerhaven liggen vol met ijs, boten zijn muur- en muurvast gevroren. Op de Noordvaarder, het zandgedeelte ten westen van het dorp, is het helemaal wit. In de verte staan grote groepen scholeksters die de beschutting van elkaar zoeken. Vanaf de hoge duin kijk je naar de haven, waar het ijs nog in ligt. Vlak buiten de haven is een open stuk water, daarachter schuiven grote stukken ijs voorbij.

De hoorn gaat iets voor 13.00 uur, de Friesland vaart even daarna uit. Wat een verbazing, er ligt geen ijs meer in de haven. Waar is het ijs gebleven? Twee uur geleden lag het er nog! Het is blijkbaar met de stroming de haven uitgedreven. Die stroming is op dit moment van oost naar west, en we zien in behoorlijke vaart allerlei ijs voorbij schuiven. Wat ziet het er allemaal weer anders uit dan gisteren! Dat is uitermate opmerkelijk. Wind- en waterstromingen in combinatie met het tij, zijn bepalend voor wat er allemaal waar aan ijs ligt. Want ook het grote witte ijsveld van gisteren is niet meer aanwezig. Er drijven nog wel heel veel ijsschotsen, maar het grote ijsplakkaat is nu naar Vlieland gedreven.

De eilanders die we spreken melden dat ijsvorming in de Waddenzee altijd heel snel ontstaat en heel snel ook weer kan verdwijnen. Twee jaar geleden lag er ook ijs op zee, de vraag is of het zoveel was als nu. Wel vinden de meeste eilanders het een prachtig gezicht. Met een klein beetje vrees erbij om geïsoleerd te raken. Een dame van het hotel voelt zich al een klein beetje claustrofobisch worden bij het idee dat ook de veerboot niet zou kunnen varen.

Voorbij schuivende zeehond
We blijven van het ijs genieten. En zijn niet de enigen. Op het promenadedek kleumen er meer. Het grootste deel van de terugreis verloopt bewolkt en in de haven van Terschelling was het iets boven nul. Het koufront passeert ons tijdens de tocht echter vanuit het noordoosten, de zon breekt door en we zijn duidelijk terug in de vorst. IJsschotsen in meerdere formaten trekken voorbij. De boeien die normaal de vaargeul afbakenen, zijn vervangen door zogeheten sparretjes. De ijsplakken drijven er in behoorlijke vaart overheen, waardoor de sparretjes hele waterstroken in het ijs trekken. Soms worden ze helemaal ondergedrukt, maar al snel komen ze weer boven.

Nu en dan vliegen wat meeuwen rond, maar het zijn er niet veel. In de buurt van Harlingen dobberen een paar eidereenden. In de verrekijker zijn tussen de schollen en ijsplaten een paar zeehonden te zien. In hun karakteristieke pose –kop en staart omhoog- gaan ze mee in de flow van het ijs. Ik dacht ze al veel vaker te zien, maar elke keer bleken het stukken ijs en ijstafels. Maar nu heb ik ze dan echt in de kijker.

We passeren de boot vanaf Vlieland. Links van ons bevindt zich de strekdam op nadering van de Harlinger haven. Het meeste van het ijs dat er gisteren tegenaan werd gedrukt is nu afwezig. En zo wordt elke overtocht voor bemanning en passagiers totaal anders. En nog vol van de mooie Arctische indrukken verlaten we voldaan en met een zonnetje onze eigen ijsbreker.



Bronnen: Meteo Consult.