Een zware onweersbui, die gisteren aan het begin van de avond over Friesland en Groningen naar het oostnoordoosten trok heeft op verschillende plaatsen windhozen veroorzaakt. Vooral in de buurt van het Friese Eastermar (Oostermeer) en in het Groningse Westerkwartier bij de plaatsen Lutjegast, Doezum en Sebaldeburen is daarbij grote schade aangericht. Verschillende schuren en stallen werden ontzet, huizen raakten beschadigd en bomen knapten soms als luciferhoutjes af. Als door een wonder zijn er geen gewonden gevallen.

De bui, die de windhozen veroorzaakte, ontstond op de Noordzee en trok rond ’s middags rond een uur of 4 tussen Bergen en Egmond aan Zee Noord-Holland binnen. Op dat moment was de activiteit ervan nog niet heel groot. Dat veranderde toen de bui een uur later boven het IJsselmeer terechtkwam. Daar ontwikkelde de bui zich tot een zogenoemde supercell, het zwaarste kaliber buien dat we in het weer hebben. Het bijzondere van zo’n bui is dat hij om zijn eigen as draait. Gaat dit snel genoeg, dan kan zich in het centrum van die draaiing een windhoos vormen (zichtbaar als een snel draaiende trechter of slurf). Bij de bui, die gisteren over Friesland en Groningen trok, gebeurde dit uiteindelijk minstens 4 keer.

De eerste windhoos werd in de buurt van het Friese Jirnsum gezien. Hier ging het nog om een relatief kleine hoos, die ook wel iets weg had van waterhozen die we in deze tijd van het jaar vaker bij buien boven het warme water van de zee of grote meren tegenkomen. Even later is de hoos bij een camping in de buurt van Earnewald wellicht opnieuw aan de grond geweest. Er waaide onder meer een grote populier om. Nog een stukje verderop, bij Eastermar, werden meer dan 10 bomen ontworteld en liepen andere bomen grote schade op. Een stal werd hier volledig ontzet. Bij Harkema kreeg een themapark met de hoos te maken. Tuinstoelen vlogen in de rondte en het dak van een schaapskooi raakte beschadigd.

Grootste schade

De grootste schade werd rond 19 uur waarschijnlijk in het Groningse Westerkwartier aangericht. Op het grondgebied van de plaatsen Lutjegast, Doezum en Sebaldeburen werd veel schade toegebracht aan boerderijen en schuren. Hele schuren werden weggeblazen, dakpannen kwamen van de daken van huizen en boerderijen en bomen werden ontworteld. Sommige schuren stonden op instorten. Bij de politie kwamen tientallen schademeldingen binnen. Bij een boerderij in Lutjegast bedroeg de schade al 100.000 euro.

Nederland was gisteren overigens niet de enige plaats waar een windhoos ontstond. Rond 20 uur gisteravond werd ook het in Noord-Frankrijk gelegen plaatsje Hautmont door een krachtige tornado getroffen. In tegenstelling tot in Nederland was de afloop hier minder gelukkig. Drie mensen vonden de dood, tien mensen raakten gewond en rond 40 huizen werden zwaar beschadigd. Deze windhoos zat vast aan supercell die later in de avond over het zuiden van Limburg naar Duitsland trok. Op foto’s die in Duitsland van deze bui zijn genomen, was nog steeds te zien dat deze de karakteristieken van een supercell had. Zo bezien is het maar gelukkig dat er tijdens de passage over Limburg niets gebeurde.

Veel energie

De zware buien, waarbij de windhozen voorkwamen, ontstonden in een atmosfeer die bulkte van de energie. Niet alleen was de met een straffe zuidelijke tot zuidwestelijke wind aangevoerde lucht van origine warm, vochtig en erg onstabiel, ook waaide het op een paar kilometer hoogte boven het aardoppervlak erg hard. Op een hoogte van 3 kilometer werden windsnelheden tussen 100 en 130 kilometer per uur geregistreerd. Daarbij waren de verschillen in windrichting en windsterkte op de verschillende niveaus in de atmosfeer relatief groot.

Nu wordt een bui gevormd door een stijgende luchtkolom. Als die luchtkolom tijdens zijn stijging onderhevig is aan zowel een veranderende windrichting als windkracht, kan die kolom als geheel in een draaibeweging raken. Zo ontstaat, simpel gezegd want in werkelijkheid komt er nog wel wat meer bij kijken, een supercell, zoals gisteren boven het noorden van Nederland. Draait zo’n bui snel genoeg, dan kan in het centrum van de draaiing de windhoos ontstaan, die we gisteren ook daadwerkelijk hebben gezien.

Hozen komen vaker voor

Windhozen of tornado’s, feitelijk zij dit twee namen voor hetzelfde ding, komen in Nederland vaker voor en worden naar kracht en schadebeeld gerangschikt volgens de zogenaamde Fujita-schaal, die van F0 tot F5 loopt. De F0 is dan de lichtste tornado, de F5 de zwaarste. Als we het schadebeeld uit Groningen in deze schaal zetten, dan hebben we het in dit geval waarschijnlijk over een F1-tornado. Nog geen maand geleden, op 7 juli deed zich in de buurt van het Gelderse Zwartebroek een windhoos van ongeveer vergelijkbare sterkte voor. Vorig jaar op 26 juli kwam het bij Vierhouten wellicht tot een F2-tornado.

Zwaardere tornado’s in Nederland waren de Cycloon van Borculo op 10 augustus 1925 (wellicht een F3-tornado), de tornado van Neede op 1 juni 1927 (F4-tornado), een tornado in de Veluwse bossen in augustus 1950 (F4-, mogelijk F5-tornado) en de tornado van Tricht en Chaam (25 juni 1967, F3-tornado). Op 6 oktober 1981 vloog een vliegtuig bij Moerdijk waarschijnlijk in een windhoos. Het stortte neer en 17 mensen kwamen om. Zware tornado’s zijn in Nederland zeldzaam, lichtere komen vrijwel ieder jaar voor.

Veel regen

Behalve windhozen brachten de buien en de regen van gisteravond regionaal ook veel neerslag. Zo viel in Limburg op veel plaatsen tussen 30 en 50 millimeter, het oosten van Brabant kwam tot tussen 25 en 40 millimeter, evenals het noordoosten van het land. In het noorden van Friesland kwam 40 tot 60 millimeter omlaag en koploper van Nederland was het plaatsje Nes op Ameland, waar afgerond 70 millimeter viel, uit een buienstraat die daar gisteravond minstens 5 uur achtereen stortregens veroorzaakt.

De storing, die het bijzondere weer gisteren veroorzaakte, is inmiddels naar het oosten weggetrokken. In Nederland hebben we nu een paar rustigere dagen voor de boeg met weer snel oplopende temperaturen. Woensdag kan het in het zuiden van het land alweer 29 graden worden. Vanaf woensdagnacht wordt het dan opnieuw spannend met vanuit het zuiden wederom een toenemende kans op wellicht zware regen- en onweersbuien.

Bronnen; Meteo Consult, KNMI, Weerwoord.be, RTV Noord, Leeuwarder Courant.