We hebben er deze winter lang op moeten wachten, maar de winter kom eraan. Vanochtend al vroor het in het oosten van het land licht, de rest van het land had de afgelopen nacht temperaturen net boven nul. Vanaf morgen lijkt het voor langere tijd een stuk lastiger te worden om het kwik nog boven het vriespunt uit te tillen. Er komt een vorstperiode aan. En de kans is groot dat we later deze week gaan schaatsen.

Nu de vorst het stadium van de tekentafel voorbij lijkt, kunnen we dan eindelijk beginnen. De weg ernaartoe is menig winterliefhebber, zoals vrijwel ieder jaar, niet in de koude kleren gaan zitten. Want de ontwerpfase van het vandaag beginnende winterweer is turbulent en niet zonder horten en stoten verlopen. Voordat het tekenen begon, was een groot deel van de winter al voorbij. En ook aan het uiteindelijke ontwerp is heel veel en wordt nog steeds gesleuteld. De meeste volgers zijn inmiddels wel blij. Daarom een ode aan hen die bleven zoeken.

Jubelstemming
‘Het Meteo Consult weerpraatje van vandaag wordt weer leuk!’ zegt Stefan (Wezep) vrijdagochtend om 10.35 uur op het forum voor weerliefhebbers Weerwoord.be. ‘Ben benieuwd hoe uitgebreid de jubelstemming op Weerwoord wordt besproken in het verhaaltje.’ Het voelt een beetje als de euforie na een doelpunt van het Nederlands voetbalelftal in de finale van een WK, de opluchting die sinds enige dagen onder weerliefhebbers heerst. In deze tot nu toe op twee na zachtste winter ooit lijkt er toch een vorstperiode lijkt aan te komen!

Al is het zoals dit jaar zacht en nat, zo lang de winter op de kalender staat, is er een vaste schare weerliefhebbers die steeds op zoek gaat naar het winterse in de weerkaarten. Soms hoopvol, soms wanhopig, vaak op basis van een lichtpuntje en, als het bar is, een mogelijkheid tot een lichtpuntje.

Daar moesten we het de afgelopen maanden mee doen. Van de door velen verwachte kou deze winter kwam tot nu toe niets. Een sterke westcirculatie bepaalde het weer en bracht vooral veel regen, hoge temperaturen en veel wind. De volgers van het weer, ook op Weerwoord, waren rustig, gelaten bijna. Een enkeling genoot want hield van regen en die viel er veel en langdurig. Zoveel dat vooral het noorden van ook enige tijd met wateroverlast te maken kreeg. De rest zweeg.

Magisch punt
Een magisch punt in de winter is altijd de periode na kerst. Veel winters van formaat zijn in dat tijdvak begonnen. Dit jaar van de winter ook toen evenwel geen spoor. Ook de jaarwisseling verliep zacht en wat druilerig. De eerste helft van januari liet een paar stormen zien. De regen hield aan en de temperaturen bleven hoog. Nieuwjaarsdag hadden we zelfs al de eerste warmterecords van het nieuwe jaar te pakken. Op de weerkaarten begon wel eindelijk iets te veranderen.

Voor de eerste keer zagen we op de wat langere termijn iets van vorst in de kaarten verschijnen. Meteen ontstond er een soort van opgewonden stemming onder winterliefhebbers. Eindelijk was het de moeite waard om de weerkaarten te bekijken. Meteen kwam ook weer een oud probleem om de hoek kijken. Want hoewel de vorst in werkelijkheid nog niet begonnen was, was op de kaarten wel het einde ervan alweer in zicht. Ergens klopt dan iets niet.

Gelukkig was tegelijkertijd, nog verder weg, ook alweer het begin van iets nieuws zichtbaar, tenminste op de kaarten van het ECMWF. Het onder weerhobbyisten geliefde GFS-model wilde daar echter niets van weten. Althans eerst niet. Net op het moment dat de kaarten van dit model wel kouder wilden worden, gaf het Europese model er weer de brui weer aan. Het ging uiteindelijk ook niet door. Het bleef bij twee koude dagen, van de eerste periode. Het Hellmanngetal klom naar 1,3 en kwam daarmee van de hatelijke nul, die deze winter zo lang bleef staan. Maar daarmee was meteen ook alles gezegd.

Postma-doctrine
Zulke momenten werken voor het gemoed meestal niet al te best. Al snel komt de ‘Postma-doctrine’ om de hoek kijken die stelt dat in een zachte winter ook koude oplossingen voor de wat langere termijn meestal zacht uitpakken. Of de verzuchting van de echte liefhebbers dat ze hun hobby er maar aan gaan geven om op zoek te gaan naar een andere. Want een echte winter komt er in Nederland nooit. En dat is ook wel zo. Echt koud winterweer hoort in een land als het onze met een gematigd klimaat tot de grote uitzonderingen. Als weerkaarten zo’n ontwikkeling op de wat langere termijn voorspiegelen, is de kans groot dat de daadwerkelijke uitvoering uiteindelijk maar een slap aftreksel is van dat wat er eerst op de weerkaarten stond.

Maar toch, na de kater begonnen beide weermodellen op de heel lange termijn opnieuw met koudere berekeningen te strooien en geleidelijk aan vonden ze elkaar in een periode met koud weer, die niet alleen in de kaarten aanwezig bleef maar nu ook eens dichterbij kwam. Daar waar de consistentie van de berekeningen op de achtergrond behoorlijk groot was, zwabberden de diverse hoofdberekeningen echter nog wel een beetje.

In de steeds weer terugkerende rekencyclus van de diverse computermodellen komt die hoofdberekening altijd als eerste beschikbaar. Enige tijd daarna kun je ook de extra berekeningen bekijken die weer inzicht geven in de betrouwbaarheid van de hoofdberekening. Dat alles kun je tegenwoordig via internet van moment tot moment volgen. En als je dat hele proces telkens weer meekijkt, levert dat soms vermoeiende sessies op.

Drie tot vier keer per dag
Een echte weerliefhebber zit 3 tot 4 keer per dag achter zijn computerscherm klaar om de nieuwe modelruns binnen te zien lopen. Eerst de kaarten van het Duitse model, dan de Amerikanen, vervolgens het Engelse model en als klap op de vuurpijl de kaarten van het Europese model. Volg je dit hele proces via Weerwoord, en ook ik doe dat weleens, dan kom je niet zelden in een achtbaan van stemmingen terecht. Bij voorbeeld ’s avonds.

‘De Duitsers zijn koud’, begint het dan. Maar niet lang daarna komt er een ‘dramatisch slechte’ hoofdberekening van het Amerikaanse model. Een westcirculatie van het begin tot het einde…‘ Over en sluiten’, meldt menigeen dan. ‘Ik kom in de winter van 2013 wel weer eens langs…’. Een ander verzucht: ‘Hadden de Amerikanen het toch weer bij het rechte eind. Stelletje prutsers daar bij het ECMWF.’ Maar: ‘De ENS-kaarten op de +168 van het GFS zien er helemaal niet slecht uit. De ‘oper’ is vast een warme uitbijter!’. En als die extra berekeningen van het Amerikaanse model eenmaal zijn verschenen, blijkt dat inderdaad zo te zijn. De hoofdberekening zweeft met zijn hoge temperaturen hoog en eenzaam boven de veel koudere rest.

‘UKMO is goed’, verschijnt ineens. ‘Maar GEM, Nogaps, BOM en JMA zijn bagger…’. Ondertussen schieten kaartjes over het beeld om de stellingen te bewijzen. Heb je echt pech, dan wordt ‘de Koreaan’ van stal gehaald. Dan weet je het wel. De belangrijkste sessie van de avond begint rond 19 uur, als de eerste kaart van de hoofdberekening van het ECMWF-model verschijnt. Daarna wordt kaart voor kaart geplaatst, becommentarieerd en bediscussieerd. Afgelopen donderdagavond gaat het goed tot de +168 (7 dagen vooruit). Daarna komt er een kink in de kabel, daalt de as van het hogedrukgebied over Nederland naar het zuiden en komen we aan de noordzijde daarvan in een soort van westcirculatie terecht.

Slechte run
Het credo is dan duidelijk. Er is een dag of 5 of 6 vorst onderweg, maar omdat het einde binnen de verwachtingstermijn ook al in zicht is, is de berekening niet goed. En dus maakt zich een teleurstelling van het forum meester. Een van m’n collega’s gooit nog eens olie op het vuur door via zijn persoonlijke twitteraccount te melden dat alle modellen het nu eens zijn: het draait uit op een westcirculatie… Veel van de aanwezigen zien hun vermoeden bevestigd.

Als meteorologen hebben we eerder toegang tot de binnenkomende extra berekeningen van het Europese model dan de mensen op het forum. Stiekem kijk ik mee en zie dat de aan het einde warme hoofdberekening sterk afwijkt van het pakket aan extra berekeningen, dat juist een stuk kouder blijkt te zijn dan het voorgaande. Er zijn meer mensen die meekijken, want geleidelijk sijpelen de eerste geruststellende berichten op het forum door. Op het moment, het is even na half tien, dat de pluim daar ook echt digitaal beschikbaar is, gaat een gejuich op, vergelijkbaar met het gejuich dat opklinkt als het Nederlands Elftal tijdens een finale van een WK het eerste doelpunt scoort. De euforie is compleet. Als ik eerlijk ben, krijg ik er kippenvel van als ik zie hoe blij iedereen met de nieuwe berekening is. Wat virtueel weer al niet voor elkaar krijgt!

Volgende sessie
Daarna is het nog een half uurtje wachten op de 15-daagse van het ECWMF. Ook die ziet er mooi uit. De avond kan niet meer stuk. Lang duurt de ontspanning echter niet. Want nog even en de 18z-run van het GFS komt er weer aan. Dan begint een volgende sessie van voor af aan…

Ten slotte nog iets anders: de bekendmaking van de winnaar van een middagje meelopen in de weerkamer bij Meteo Consult en bij het RTL4-weerbericht. De winnaar is: Sandra Josen! Nogmaals van harte gefeliciteerd en tot binnenkort!

Bron: Meteo Consult.