De recordsnelle afsmelt van het zeeijs in het Noordpoolgebied was nog geen twee weken geleden al onderwerp van een verhaal op deze site. Was het toen met een resterende oppervlakte van 4,6 miljoen vierkante kilometer aan ijs nog wachten op een record, inmiddels is dat record gebroken. En de smelt in het gebied houdt nog een maand aan…

Vandaag staat de teller op iets minder dan 4 miljoen vierkante kilometer aan resterend zeeijs op de Noordelijke IJszee. Het oude record van iets meer dan 4 miljoen vierkante kilometer uit 2005 is daarmee nu al verbroken. Met het huidige tempo kan daar de komende 4 weken nog heel wat van af worden gesnoept. Daarmee komen we stukje bij beetje dichterbij een Noordpool zonder zeeijs. Wordt er in veel klimaatrapportages nog van uitgegaan dat dit punt, gedurende de zomermaanden, pas ergens halverwege deze eeuw of nog later zal worden bereikt, op basis van de trend sinds 2005 zou het best zo eens kunnen zijn dat de Noordelijke IJszee ergens tussen de jaren 2015 en 2020 al voor het eerst nagenoeg ijsvrij zal zijn. Geen wonder dan ook dat de strijd om het gebied, dat naar verluid rijk aan grondstoffen is, inmiddels in volle hevigheid is losgebarsten. Rusland, Canada en Denemarken betwisten het gebied al en de verwachting is dat meer landen zich bij dit rijtje voegen. Binnen enkele jaren wordt in VN-verband waarschijnlijk al over deze kwestie gesproken.

Als ergens de gevolgen van de klimaatsverandering pijnlijk duidelijk zijn, dan is dat wel in het Noordpoolgebied. Was er hier al lange tijd sprake van het geleidijk aan afsmelten van het zeeijs, de laatste jaren lijken we in een spiraal terechtgekomen te zijn die zichzelf versterkt. Zowel in de zomer als in de winter zien we nu de gevolgen van die spiraal. Zo is het tijdens de wintermaanden sinds 3 jaar zo dat het zeeijs zich niet meer tot het niveau van voorheen herstelt. Er hoeft in de zomers dan ook minder te smelten om tot het minimum van het jaar ervoor te komen. Daarbij lijkt het er op dat het ijs, dat in de wintermaanden nog wel ontstaat, veel dunner is dan voorheen. Veel minder ijs dan voorheen overleeft zo de zomermaanden. Het heeft er hierbij verder alle schijn van dat het oude ijs, dat nog wel door de zomermaanden heen komt, in de tussentijd stukje bij beetje dunner aan het worden is.

Nu steeds grotere stukken zee gedurende de zomermaanden niet meer met ijs bedekt zijn, neemt het open water (water absorbeert 90 procent van de invallende zonnestraling, daar waar wit ijs juist 90 procent reflecteert) over steeds grotere oppervlakten en gedurende steeds langere perioden in het jaar warmte op. Warmte die er in de wintermaanden weer voor zorgt dat het langer duurt, voordat er weer ijs op het water komt. En zo versterkt de spiraal zichzelf. En gaat het allemaal veel harder dan we in eerste instantie allemaal dachten.

Ook voor het Nederlandse klimaat heeft deze ontwikkeling gevolgen. Nu het in het noorden veel langer duurt voordat het in de wintermaanden afkoelt, komen onze noordelijke stromingen (als ze al eens optreden) over het algemeen ook uit een minder koud gebied dan voorheen. Dit zou, maar daar is verder onderzoek bij nodig, kunnen betekenen dat onze winters hoe dan ook later gaan beginnen. In 2005 en 2006 werden we pas laat in februari en vooral in maart overvallen door echt koude noordelijke stromingen. Veel minder vaak lijkt iets dergelijks in de maanden november en ook december te gebeuren.

Wat een poolgebied zonder ijs gedurende de wintermaanden voor een gebied als Siberië betekent, zullen we nog af moeten wachten. Een immense landmassa als Siberië koelt tijdens de wintermaanden voor een belangrijk gedeelte autonoom af en wordt dan toch wel koud. Als de wind bij ons maar lang genoeg uit het oosten waait, is er vanuit die hoek ook de komende jaren nog wel degelijk koude lucht te verwachten. De onzekerheid is daarbij in hoeverre dat type oostelijke stromingen ook gevoelig is voor klimaatsveranderingen…

Ondertussen bevindt de hoeveelheid zeeijs in het Zuidpoolgebied zich duidelijk boven de voor deze tijd van het jaar – het is daar natuurlijk winter – geldende normaal. Dat lijkt bijzonderder dan het in werkelijkheid is. De Zuidpool neemt op aarde een unieke positie in, is door gesloten wervels zowel in de lucht als in het water helemaal geïsoleerd van de rest van de wereld. Warme lucht en warm water vanuit het noorden hebben dan ook geen kans om het koudste continent op aarde te bereiken. Het klimaat gaat daar nog steeds min of meer zijn eigen gang. En dat vinden we ook in de cijfers uit dat gebied terug.

Het Noordpoolgebied is het grootste deel van het jaar, door de enorme golven in de straalstroom die op ons noordelijke halfrond vrijwel voortdurend voorkomen, meer dan toegankelijk voor warme lucht en warm water. Beide hebben hun uitwerking op de hoeveelheden zeeijs in het gebied. Maar dat is in dit verhaal wel aangetoond.

Bronnen: Universiteit van Illinois (grafieken), NOAA (foto's), Meteo Consult.