Hoewel veel mensen in het westen en noorden van het land van tijd tot tijd afhaken, hebben we in het zuidoosten vandaag op de kop af twee weken lang (nagenoeg) ononderbroken winterweer achter de rug. In de avond van eerste kerstdag viel de vorst in en sindsdien is hij in elk geval in het zuiden van Limburg eigenlijk niet meer weg geweest.

Maar ook op andere plaatsen in het land heeft het gevroren. Zoveel dat vandaag op de Oostvaardersplassen eindelijk het ijs dik genoeg is om voor het eerst in 12 jaar weer eens een Nederlands kampioenschap marathonschaatsen op natuurijs te kunnen houden. En in elk geval tot en met aanstaande maandag lijkt het ook koud te blijven. Daarna wordt het allemaal onzekerder, zonder dat er direct een doorbraak van zacht weer op komst is.

Behalve in Nederland is het ook op veel andere plaatsen op het noordelijk halfrond op dit moment winterweer. De kou heeft ertoe geleid dat de oppervlakte van het noordelijke deel van de aarde waarop sneeuw ligt, inmiddels (in week 1 2009) is gegroeid tot 49,18 miljoen vierkante kilometer. Dat is enkele miljoenen vierkante kilometers meer dan normaal en ook ruim meer dan vorig jaar in dezelfde periode vorig jaar (47,81 miljoen vierkante kilometer). Later gingen we toen uiteindelijk op weg naar een record in week 4. In die week was 52,11 miljoen vierkante kilometer van het noordelijke halfrond met sneeuw bedekt.

Bekijken we deze cijfers in een wat breder historisch perspectief (sinds 1966 wordt de sneeuwbedekking van het noordelijk halfrond in beeld gebracht), dan is er tot nu toe maar 1 jaar geweest waarin er in dezelfde periode nog meer sneeuw lag dan nu, namelijk in 1967. Destijds was 49,97 miljoen vierkante kilometer van het noordelijk halfrond in de eerste week van het jaar met sneeuw bedekt. Hiermee komt 2009 op een mooie tweede plaats, net voor de jaren 1985 en 2003 toen er net iets minder sneeuw lag dan op dit moment.

Wereldwijd veel sneeuw
Voor al diegenen in Nederland die buiten de deur een sneeuwlaag zien, is het hoe dan ook leuk om te beseffen dat die sneeuwlaag feitelijk ononderbroken doorloopt tot aan de oostkant van Siberië. En maak je van daar de oversteek naar Alaska dan kun je langs dezelfde breedtegraad ook helemaal door naar de westkant van Canada, zonder uit de sneeuw te komen. Dat zou een reis van enkele tienduizenden kilometers door een besneeuwde wereld betekenen. Alleen Ierland, Engeland en het westen van Nederland (waar vrijwel geen sneeuw ligt) houden nog tegen dat je het sneeuwrondje over land helemaal vol kunt maken.

Een andere graadmeter voor de kou is de hoeveelheid zeeijs, die er op dit moment in het poolgebied is. Kijken we naar het zeeoppervlak dat met zeeijs bedekt is (alle plekken met meer dan 15 procent ijsbedekking tellen mee) dan komen we op een gebied van ongeveer 13 miljoen vierkante kilometer uit. Dat is ongeveer net zoveel als vorig jaar rond deze tijd en rond een miljoen vierkante kilometer minder dan het langjarige gemiddelde. Schuif je al het ijs in elkaar, dan blijft nog een oppervlakte van 11,6 miljoen vierkante kilometer over, ook ongeveer evenveel als vorig jaar rond deze tijd. Kijk je op deze manier naar de ijsbedekking, dan hebben we een tekort van ongeveer 800.000 vierkante kilometer. Tekorten zien we bij Newfoundland, op de Barentszzee en in de Zee van Ochotsk, ten oosten van Siberië. In het poolgebied is het dus niet bijzonder koud. Het koude weer zit vooral op het land.

In Nederland waren de verschillen in winterweer gisteren opnieuw groot. Bleef het in het sneeuwgebied in het zuidoosten gewoon vriezen (met een in de koude lucht steeds naar zuidwest gekrompen wind), de rest van Nederland kwam ruim boven het vriespunt uit. In het westen werd het nabij de kust hier en daar +6 graden. Daar konden mensen zich niet voorstellen dat het ergens anders in het land wel winters was. Sommige toertochten op natuurijs in het dooigebied moesten als gevolg van de snel afkalvende ijskwaliteit afgelast of afgebroken worden. Inmiddels vriest het op de meeste plaatsen weer.

Volop winternieuws
In het vorstgebied in het zuidoosten staan de kranten al een tijdje dagelijks vol met winternieuws. Een greep uit de Gelderlander van vanochtend. Vogels in de Ooijpolder bij Nijmegen hebben het zwaar, zo meldt de krant. Tientallen verzwakte vogels, waaronder een buizerd, zijn door de dierenambulance opgehaald. Iedereen wordt opgeroepen wakken te slaan en vogels bij te voeren. In Nijmegen worden ook al meeuwen gezien die meeprofiteren van het eten dat inwoners van de stad voor andere vogels neerleggen.

In Limburg waren gisternacht honderden waterleidingen bevroren door de extreme kou van dat moment. Daarbij heeft de provincie besloten de jacht op wild stil te leggen omdat veel dieren een gebrek aan voedsel en schuilplaatsen hebben, relatief verzwakt zijn en daardoor een te gemakkelijke prooi. Ouderen hebben het lastig op wegen, voet- en fietspaden die niet geschoven en dus vaak glad zijn. Hier en daar geldt hetzelfde voor bezorgers van post en de vuilnisophaaldiensten. In het Goffertpark in Nijmegen wordt massaal gesleed. De verslaggever tekent daarbij aan dat volwassenen daarbij soms nog wilder tekeergaan dan hun kinderen, voor wie deze vorm van sneeuwpret toch relatief nieuw is.

Grafdelvers werken gewoon door, zo staat te lezen. Ook al zit de vorst diep in de grond, er is altijd wel een list te bedenken om toch een gat te maken. Warm water kan helpen, hamers en in het ergste geval ook gasbranders worden ingezet. In de Rotterdamse haven vaart voor het eerst sinds de winter van 1996 weer een ijsbreker rond. Beelden daarvan waren op televisie gisteren ook in vrijwel alle nieuwsuitzendingen te zien. Schaatsfabrikanten en –handelaren maken natuurlijk overuren, zo is ook te lezen. En ambtenaren van het Ministerie van Buitenlandse zaken mogen vanmiddag ijsvrij nemen. Wij willen ook wel…

Ondertussen is er in Friesland enig onbegrip over het feit dat het waterschap de gemalen weer heeft aangezet om de regen van afgelopen zondag weg te pompen. Het stromende water in de watergangen onder het ijs komt de kwaliteit van dat ijs niet ten goede. En het ijs heeft het in het noorden van het land al zo zwaar, omdat het daar met name ook steeds weer dooit. De eerste dappere Elfstedenschaatser van gisteren ondervond dat aan den lijve.

Het blijft koud
Ook de komende dagen blijft het koud. In het zuidoosten kan het in de nachten streng vriezen, overdag komt het kwik alleen in het noordwesten en noorden van tijd tot tijd boven nul. Daar wordt de nachtelijke vorst af en toe getemperd door wolkenvelden. Op andere plaatsen laat de zon zich vanaf morgen steeds beter zien en wordt het prachtig winterweer. Rond maandag of dinsdag komt er een volgende aanval op de vorst. Vooral het Europese model wil dan een westcirculatie laten invallen. Het is al de zesde of de zevende keer dat we die optie de afgelopen twee maanden voorbij zien komen. Tot nu toe is het er nooit van gekomen.

Of de kansen op dooi vanaf maandag of dinsdag nu wel groter worden, kunt u uitvinden via onze weerlijn. Daar wordt twee maal per dag (voor 10 en voor 14 uur) onder meer een lange termijn verwachting ingesproken die via optie 5 te beluisteren is. Daarin praten we u aan de hand van de laatste modelberekeningen helemaal bij. Het nummer van de weerlijn is 0900-9725 en de kosten bedragen 55 cent per minuut. Houd verder deze site in de gaten!

Bronnen: Meteo Consult, Gelderlander, Rutgers University, University of Illinois.