De afgelopen meimaand is flink kouder dan gemiddeld verlopen. Daarmee hebben dit jaar al drie ‘te koude’ maanden gehad. Alleen april was tot dusver ruim warmer dan de norm, terwijl maart qua temperatuur een gemiddelde maand was, maar wel net aan de warme kant zat.

We gaan eens kijken hoe bijzonder een dergelijke koude meimaand is, en kijken vervolgens naar het jaar als geheel. Zouden we voor het eerst sinds lage tijd weer eens afstevenen op een ‘te koud’ jaar? Hoe dan ook zal het opgebouwde warmtetekort niet een, twee, drie zijn weggewerkt.

Koude mei.

Met een gemiddelde temperatuur van 10.5 graden is mei 2010 net in de top tien terechtgekomen van koudste meimaanden in De Bilt sinds 1901, namelijk op een negende plaats. Puur statistisch gekeken kunnen we dus zeggen dat gemiddeld eens in de twaalf jaar een even koude, of nóg koudere meimaand mee zouden moeten maken, maar daarmee vertellen we slechts een halve waarheid. Het voorgaande zou kunnen kloppen in een ongewijzigd klimaat, maar het is overduidelijk dat het aan het opwarmen is. De gemiddelde meitemperatuur over 1971-2000 bedraagt 12,7 graden, maar in de nieuwe norm, die loopt van 1981 tot en met 2010 en waarmee we volgend jaar gaan vergelijken, zal mei wellicht op 13,1 graden uitkomen, 0,4 graden hoger dus. Daarmee vergeleken was de afgelopen meimaand dus méér bijzonder.

Dat valt indirect ook te zien aan het koude recordlijstje van mei. Bovenaan staat mei 1902 met 9,4 graden, gevolgd door mei 1962 en mei 1941, met 9,6 graden. Dat was allemaal lang geleden. Recenter kijkend waren alleen mei 1991 en 1987 kouder dan de afgelopen maand met 10,0 en 10,2 graden, terwijl mei 1983 en 1984 0,1 graad zachter waren.

Uiteraard is het niet te zeggen of de opwarming van de laatste jaren de komende tijd stagneert, aanhoudt of zelfs versterkt doorzet. Toch is er een aanzienlijke kans dat we zojuist (een van) de koudste meimaand(en) van de 21^e eeuw hebben meegemaakt!

Groot warmtetekort.

Hoe dan ook, tot en met gisteren (31 mei) was het warmtekort van dit jaar opgelopen tot 146 graaddagen. De afgelopen maand had maar vijf dagen opgeleverd die een warmte overschot lieten zien, terwijl er vijftien dagen waren die drie graden of meer kouder waren dan de norm. Deze eeuw hebben we meerdere malen gezien dat het jaar vrij koud begon, maar dat er vervolgens een forse inhaalslag werd ingezet, met 2006 wel als meest bizar voorbeeld. Medio half maart stond er toen ook een flink warmtetekort op de teller, maar uiteindelijk werd het jaar als geheel, samen met 2007, het warmste jaar sinds het begin van de metingen uit 1706! Stel nu dat dit jaar een zelfde stuntje zou willen uithalen, wat moet er dan gebeuren?

Het is onmogelijk dat we het warmtetekort in één maand kunnen wegwerken. Juni zou dan een gemiddelde temperatuur van 20,1 graden moeten opleveren en dat is bij lange na nog nooit gebeurd. De warmste junimaand was die uit 1917 met een gemiddelde temperatuur van 18,3 graden. Zou de zomer als geheel dan in staat zijn om dit tekort weg te werken? Dat is mogelijk, maar zeker geen eenvoudige klus. Om de teller op 31 augustus op ‘nul’ te krijgen, zou de zomer als geheel een gemiddelde etmaaltemperatuur van 18,2 graden moeten opleveren. Als die warmte gelijkmatig over de drie zomermaanden zou worden uitgesmeerd, dan zouden zowel juni, juli als augustus net in de top tien van warmste maanden belanden. De zomer als geheel zou dan een vijfde plaats opeisen. Kortom: er zou wel een topzomer qua temperatuur moeten volgen, wil het warmtetekort al vóór de herfst zijn weggewerkt.

Wat voor zomer krijgen we?

Valt er überhaupt al iets te zeggen over het (temperatuur)verloop van de komende zomer? Als we kijken wat voor zomers er volgden na een koude mei, dan is de – eigenlijk logische – conclusie dat daar geen pijl op valt te trekken. Als we ons beperken tot de zomers die volgden na de tien koudste meimaanden tot dusver, dan volgden er vier warme, vier gemiddelde en twee koude zomers. Van die vier gemiddelde zomers zaten er twee aan de koude kant en evenveel aan de warme kant. De meest duidelijke conclusie is dus dat een koude mei niets zegt over het karakter van de daaropvolgende zomer, het kan nog alle kanten op.

En het jaar als geheel?

Vaststaat dat 2010 tot en met gisteren (31 mei) één graad kouder was per dag gemiddeld, of meer precies 0,97 graad. Stel nu dat juni, en ook de maanden daarna een volstrekt gemiddelde temperatuur opleveren, dan wordt het jaar als geheel precies 0,4 graden kouder dan gemiddeld. Verloopt de rest van dit jaar gemiddeld echter net zo koud als de eerste vijf maanden van dit jaar, dan is het warmtetekort op 31 december opgelopen naar (afgerond) 354 graaddagen en dan zouden we een écht koud jaar hebben beleefd. Niet uitzonderlijk koud trouwens, want sinds 1901 zijn één op de vijf jaren nog kouder verlopen. In het huidige opwarmende klimaat zou dat beeld iets meer bijzonder zijn. Het jaar 2010 zou immers in dat geval het koudste worden sinds 1996, toch alweer veertien jaar geleden.

Dit gezegd hebbende, lijkt het erop dat we de komende week het ‘te koude’ weer geleidelijk kwijtraken. Het warmt gestaag op en het komende weekend zou het op veel plaatsen ronduit zomers kunnen worden. Hoe het daarna verder gaat, is uiteraard nog onzeker, maar zeker in combinatie met zachtere nachten, is de kans niet zo groot dat we daarna opnieuw snel onder de norm zullen duiken. De operatie ‘wegwerken’ lijkt de komende week dus van start te gaan en is het afwachten, óf en wanneer dat schip strandt…

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, Climate Prediction Center (CPC), eigen archief. Foto voorpagina:  Corina Magielse.