Zaterdag kwam warme lucht boven Zuid-Europa in beweging. De warmte trok, geholpen door een lagedrukgebied ten westen van Ierland, met een zuidelijke wind langzaam naar het noorden. Zaterdag kwamen er uitgestrekte wolkenvelden voor, maar met niet al te veel wind en een graad of 21 was het een aardige zomerdag. In Zuid-Limburg werd het al bijna 25 graden. Gisteren werd het op veel plaatsen zomers warm. De Bilt kwam op 26.6 graden uit en met 29.7 graden werd het in Eindhoven bijna een tropische dag. De vochtigheid was behoorlijk hoog en in de warme lucht kwamen net na het middaguur een aantal buien tot ontwikkeling. De buien ontstonden op een trog die liep van Bergen op Zoom naar Leeuwarden. Een aantal van de buien die tot ontwikkeling kwamen, kunnen we als supercells kwalificeren.

Supercells

Supercells zijn hele grote buien die zelf min of meer een lagedrukgebiedje vormen en daardoor hun eigen circulatie vormen. Een supercell kan hierdoor om zijn eigen as gaan draaien. In de Verenigde Staten zijn dit de buien die tornado’s opleveren. Voor een supercell moet er sprake van windschering zijn. Hiermee bedoelen we een verschil in windrichting of –kracht tussen verschillende luchtlagen. Vooral de windschering tussen aardoppervlak en 3 km hoogte moet aanzienlijk zijn. Gistermiddag was de wind aan de grond zuidelijk en op 3 km hoogte zuidwest. Terwijl aan de grond zo’n 10 knopen werd gemeten was dat op 3 km hoogte een knoop of 60 (windkracht 12). Samen met de enorme hoeveelheden vocht die boven ons land aanwezig waren, leverde dit een aantal zware buien, echte supercells, op.

De eerste bui ontstond op de eerder genoemde trog in de buurt van Bergen op Zoom en Breda. In korte tijd ontstond een fikse bui die lokaal voor ondergelopen straten zorgde. Ook hagel en windstoten werden hierbij waargenomen. De bui trok in een sterke bovenluchtstroming vrij snel naar het rivierengebied. De bui deed ook Wageningen aan. In korte tijd werd het behoorlijk donker en het kwam tot een flinke regen- en onweersbui. Zuid van Wageningen kwam het in ondermeer Ochten en Zetten tot hagelstenen met een diameter van ongeveer 3 cm. Ook verder naar het oosten, richting Arnhem leverde de bui uitzonderlijk grote hagelstenen op. Op de wegen rondom de stad kwam het verkeer tot stilstand door de zware regen en hagel en het daarbij snel teruglopende zicht.

Aan de voorzijde van de eerste bui kwamen al snel nieuwe buien tot ontwikkeling en ook in Brabant was de situatie gunstig om nieuw buien te vormen. Inmiddels trokken de eerste buien over de Achterhoek, Twente en Overijssel. Ook het zuiden van Drenthe was reeds bereikt. De meest intense bui trok op dat moment over de gemeente Berkelland (samenvoeging van de gemeenten Borculo, Eibergen, Ruurlo en Neede). Volgens diverse media is hier zelfs een windhoos overgetrokken. Of dat ook echt zo is geweest is op dit moment niet duidelijk, maar het kan makkelijk als er een supercell overtrekt. In ieder gevalt traden er zware windstoten op en diverse bomen zijn daardoor omgewaaid. In Ruurlo viel in korte tijd 50mm regen en hagel. De straten stonden hier blank, net als in bijvoorbeeld Arnhem.

Zuid-Limburg

Rond half vier lag er nog een bui boven het Groningse Veendam en ook in de Achterhoek en Twente trokken nog enkele fikse buien over. Een half uur later waren alle buien het land uit, maar boven de Belgische Kempen ontstond al een nieuw bui en ook boven de Ardennen vormde zich buien. Deze trokken over het zuiden van Limburg en vooral aan het begin van de avond leverde dit in de omgeving van Maastricht en Heerlen opnieuw een aantal zware buien op. Ook deze buien hadden de eigenschappen van een supercell.

Hagel

Bij een supercell komt het regelmatig tot hagel, vaak met een diameter van enkele centimeters. Zondag zijn hagelstenen gevallen met een diameter van 3 tot 5 cm. Uitzonderlijk voor Nederlandse begrippen, maar geen records. Op 6 juni 1998 viel aan de westkant van de Veluwe op diverse plaatsen hagel met een diameter van 7 tot 9 cm! Dit soort uitzonderlijk grote hagelstenen komen tot ontwikkeling bij zeer sterke, verticale luchtbewegingen. Lucht gaat met een snelheid van ongeveer 150 km/u omhoog. Menig hagelsteen is veel te licht en wordt daardoor tijdens zijn val opnieuw meegenomen naar het hogere gedeelte van de wolk. De hagelstenen groeien hierdoor steeds verder, onder andere door samensmelten, en pas als ze echt zwaar genoeg zijn, vallen zijn op het aardoppervlak.

Door de hagel ontstond gisteren op diverse plaatsen een compleet winters landschap. De hagel had ook negatieve gevolgen. Door de enorme treksnelheid van de buien moest men terras en tuin snel verlaten. Wie niet snel genoeg onder een afdakje stond of het huis was ingegaan kreeg blauwe plekken van de hagel. Ook waren plaatselijk auto’s beschadigd. In Arnhem stroomde de hagelstenen met het regenwater van de hoger gelegen gebieden en zo ontstonden er rivieren van water en ijs. Nadat het water de grond ingetrokken was, lagen er nog flinke stapels (smeltende) hagel.

Koelere lucht

In het westen van het land bleef het, volgens verwachting, droog. De temperatuur kwam hier duidelijk minder hoog. Zo werd het in Vlissingen en Hoek van Holland “maar” 22 graden. De maximumtemperatuur werd hier al gemeten in de ochtenduren. Toen de trog (op dat moment zaten er dus nog geen buien op) eenmaal overgetrokken was, kwam de wind uit het westen en ging het kwik langzaam omlaag. De westelijke wind trok behoorlijk aan en werd ook erg vlagerig. Er kwamen windstoten voor rond 80km/u. De glazen waaiden in ondermeer Gouda van de tuintafel. De dag werd op veel plaatsen afgesloten met prachtige wolkenluchten. Op grote hoogte waren enorme windveren te zien.

Bron: Meteo Consult. Met dank aan alle inzenders van foto's en waarnemingen.