Gladde sporen?
Nu de herfst echt is begonnen, dreigt het gevaar voor gladde sporen.
De blaadjes vallen en geven het land kleur. Maar ProRail en de NS hebben er ook kopzorgen van. Foto: Reinier van Assen.
Zolang de blaadjes nog aan de boom hangen, hebben de spoorwegen nog geen problemen. Foto: Mark Wolvenne.
Nog aan de boom, kleuren de bladeren nu prachtig. Foto: Hendrik Wiggers.
Eenmaal op de grond, beginnen ook op het spoor de problemen. Foto: Anita Brouwers.
Zodra er regen bij komt of condens neemt de kans op gladde sporen sterk toe.
We hebben een aantal koude herfstdagen achter de rug en de blaadjes aan de bomen beginnen nu echt te vallen. Daarmee dient voor ProRail en voor NS ook het gevaar voor gladde sporen zich weer aan. Treden de spoorbeheerder en de NS niet tegen dit gevaar op, dan vallen steeds meer treinen uit en ontstaan vertragingen. Meteo Consult maakt in opdracht van Prorail een speciale bladvalverwachting, die bij het tegengaan van gladde sporen wordt gebruikt.
Platgereden blaadjes zijn in de herfstperiode de oorzaak van gladde sporen. In combinatie met vocht ontstaat er een gladde, doorzichtige koolstoffilm op de rails. Door slippen bij het optrekken of remmen van een trein ontstaan beschadigingen aan de wielen. Treinen met ‘vierkante wielen’ moeten direct gerepareerd worden en vallen daardoor uit. Daarnaast passen machinisten hun snelheid aan bij gladde trajecten waardoor er vertraging kan ontstaan.
Om gladde sporen te voorkomen, heeft Meteo Consult de afgelopen jaren met ProRail veel onderzoek verricht. Vrucht van dit onderzoek is het zogenoemde ‘blaadjesweerbericht’ dat vanaf afgelopen maandag op de site van Prorail te zien is. Door middel van het combineren van temperatuur, windsnelheid, condensvorming en neerslag kan een verwachting worden gegeven voor wanneer gladde sporen kunnen ontstaan.
Meteo Consult zorgt samen met ProRail voor dagelijkse gladheidswaarschuwingen. De waarschuwing bestaat uit een cijfer van 0 tot 10. Van 0-2 (groen) is er weinig gladheidgevaar van 3-5 (oranje) een gering gladheidgevaar en van 6-10 (rood) veel kans op gladde sporen. Deze informatie wordt gebruikt om te bepalen of er speciale gel op het spoor moet worden gespoten om het spoor stroef te maken. Ook worden NS-machinisten gewaarschuwd als er kans is op gladde sporen zodat zij hun snelheid kunnen aanpassen. Vanaf medio oktober tot eind november is de kans op gladde sporen door blaadjes op de rails het grootst.
Om hinder voor treinreizigers door gladde sporen te voorkomen, nemen ProRail en NS dit najaar weer veel maatregelen. ProRail en NS werken nauw samen in de aanpak van de gladde sporen. Meteo Consult houdt zich vooral bezig met de meteorologie achter de verwachting, waarbij aspecten als wind, neerslag, condensatie, temperatuur en daglicht centraal staan. Al deze facetten hebben op hun eigen manier invloed op de snelheid waarmee het blad valt en het uiteindelijk ook glad worden van de sporen.
Om gladde sporen te voorkomen wordt, zodra de verwachting daartoe aanleiding geeft, op trajecten waar veel gladheid voorkomt het zogenoemde Sandite aangebracht op de sporen. Sandite is een gel met zand en metaaldeeltjes. Door de gel op de rails te spuiten wordt het gladde laagje kapot gereden en wordt de rails stroever. De gel wordt aangebracht door een installatie die door ProRail in zes NS-treinen is ingebouwd die op bepaalde, vooral bosrijke, trajecten rijden. Nieuw dit najaar is dat een computer de bediening volledig automatisch doet. Door middel van GPS wordt de locatie bepaald waar de gel op de sporen moet worden gespoten.
De dagelijkse gladheidswaarschuwingen worden als informatie gebruikt om te bepalen vanaf wanneer Sandite-gel op het spoor moet worden gespoten en of er extra Sandite moet worden aangebracht. Ook worden NS-machinisten gewaarschuwd als er kans is op gladde sporen zodat zij hun snelheid kunnen aanpassen. Omgekeerd geven machinisten meldingen van gladheid direct door zodat hun collega’s op volgende treinen kunnen worden gewaarschuwd.
Wanneer machinisten merken dat sporen glad zijn, wordt ProRail daarvan op de hoogte gebracht. Om te voorkomen dat stoppende (remmende) treinen door de gladde sporen voorbij een perron glijden en de direct hier achterliggende overweg berijden zonder dat de overwegbomen zijn gesloten, stelt de treindienstleider de ‘doorschakeling’ in. Hierdoor is de overweg gesloten en kunnen er geen aanrijdingen met het wegverkeer plaatsvinden. Dit betekent dat in de herfstperiode spoorwegovergangen langer gesloten kunnen zijn.
Het meetsysteem Gotcha controleert op verschillende plekken op het spoorwegnet de kwaliteit van de wielen van passerende treinen. Treinen met beschadigde wielen worden op een geschikt moment naar een van de ‘kuilwielenbanken’ van onderhoudsbedrijf NedTrain gedirigeerd. Daar worden wielen weer keurig rond gemaakt. Ook heeft NedTrain de voorraad reservewielen op peil gebracht.
Een eerste situatie die tot gladde sporen op uitgebreide schaal kan leiden, lijkt zich aanstaande zondag en maandag voor te doen. Zondag al neemt de wind sterk toe en gaan veel bladeren vallen, later op zondag en in de nacht naar maandag komt daar regen bij. Op dat moment is de bodem gelegd voor gladde sporen. Voor maandag staat nu dan ook een code rood in de verwachting en is het voor ProRail en voor de NS alle hens aan dek.
Bronnen: ProRail, Meteo Consult
