Win een exemplaar van Winters van toen

7.02.10 13:19

Weer en klimaat staan de laatste dagen volop in de belangstelling. Zo lopen de kolommen in veel kranten over van de discussies die zijn ontstaan over de geloofwaardigheid van het klimaatpanel IPCC van de Verenigde Naties, nu enkele onvolkomenheden uit de klimaatrapporten van deze instelling naar buiten zijn gekomen. Een deel van de VS zucht onder de zwaarste sneeuwval sinds jaren en in Europa balt de winter de vuist. Tegelijkertijd lijkt het erop dat januari wereldwijd juist tot gemiddeld de warmste maand sinds het begin van de waarnemingen is uitgegroeid, al missen nog gegevens.

Nederland beleeft ondertussen weer enkele grijze dagen, met gisteren mist en vandaag veel nevel. Alleen in het noorden, noordoosten en oosten van het land liet ook de zon zich een tijdje zien. Dit bij temperaturen die op de meeste plaatsen een enkele graad boven nul lagen.  In het uiterste noorden en oosten van Groningen bleef het een beetje vriezen. Dat alles bij een matige wind die overal alweer de oosthoek had opgezocht. Het is wachten op nog koudere lucht.

Hoewel de winter nog niet helemaal voorbij is, komt de nazit geleidelijk op gang. Hier en daar zorgt het koude winterweer, dat we de afgelopen tijd soms in drie werelddelen tegelijkertijd zagen, voor enige verwarring. Of wordt ook wel gebruikt om verwarring te zaaien. Want als de klimaatverandering met daaraan gekoppeld de opwarming van de aarde een feit is, hoe kan het dan nu zo koud zijn? Dan klopt het verhaal van opwarming toch niet meer?

Klimaatverandering
Het antwoord is simpel. Als er over klimaatverandering wordt gesproken, hebben we het over gemiddelden die gedurende een langere periode (meestal 30 jaar) zijn opgebouwd. Wie zich de winters van de afgelopen jaren weet te herinneren, komt in zo’n periode diverse andere voorbeelden van koude winters tegen, feitelijk dan van winters die vaak nog duidelijk kouder waren dan de winter waarin we ons nu ophouden. Tegelijkertijd waren er ook veel zachte winters. Samen vormen die het gemiddelde waarover bij klimaten steeds wordt gesproken. Klimaatverandering sluit de opeenvolging van zachte en koude winters, zoals we nu meemaken, niet uit, maar zorgt er wel voor dat het gemiddelde, waar omheen die uitersten zich bewegen, verandert. En dit geval dus oploopt, zoals eigenlijk al lange tijd het geval is.

Het grillige van het weer, met zijn schommelingen omlaag en weer omhoog, blijft dus behouden. Maar de lijn, waar omheen die schommelingen zich voltrekken, loopt langzaam omhoog. Daarbij worden zowel de uitschieters naar onderen als die naar boven langzaam warmer. Wie een beeld wil krijgen van dit proces in de winter, zou eens door het boek Winters van toen & winters van nu moeten bladeren, waarvan nu alweer de zesde druk in de winkels ligt. Het is al in 2007 geschreven, maar dit jaar met een hoofdstuk aangevuld waarin de ‘nieuwe winters’, de winters die we sinds de laatste koude winter van 1997 in Nederland hebben gehad worden beschreven.

Winterboek
Toen we bij Meteo Consult in 2007 aan de slag gingen met het schrijven van het boek en we begonnen met het bestuderen van de geschiedkundige bronnen, die we erbij zouden gebruiken (zoals heel vel oude kranten) werd al snel duidelijk dat je klimaatverandering ook heel goed ziet als je alleen naar die winters kijkt, die we ons als extreem koud herinneren. Bestaat extreem in de ogen van veel mensen die nu hier in Wageningen in de weerkamer werken alleen uit verhalen over veel sneeuw, wegen die vast staan, treinen die niet rijden en tekorten aan strooizout, ‘vroeger’ ging de overlast tijdens winters die ‘extreem’ waren nog wel wat verder.

Zo herinnert mijn inmiddels overleden oma Aurelia Reitsma-Heidinga zich in het boek van de door haar nog meegemaakte winter van 1929 dat de houten woonboot, waarop haar familie destijds woonde, iedere ochtend uit het ijs gehakt moest worden, omdat hun ‘huis’ anders door het ijs zou worden geplet. IJs zet ten opzichte van het water waarin het voorkomt uit en kan alles wat zich erin bevindt, zoals die woonboot, zwaar beschadigen. Schaatswedstrijden waren niet alleen een plezierig tijdverdrijf, maar deden er toe omdat prijzen konden worden gewonnen, die het leven een beetje makkelijker maakten. De moeder van mijn oma kon goed schaatsen en won nog weleens een stuk vlees dat goed van pas kwam. Ze ging daarbij in haar goede goed op pad, want de heren verschenen op het ijs als heren en de dames als dame.

Op de balk
Het koude winterweer dreef mensen destijds in elkaars armen. Omdat de bouw stillag en op het land door het winterweer ook weinig te doen was, zaten veel mensen tijdelijk zonder werk en inkomsten. Mijn opa’s grootvader was in Friesland parlevinker. Hij trok met een aardappelschip langs zijn klanten. Vanwege het ijs was varen er natuurlijk niet bij, maar met een duwslee, schaatsend over de vaarten, kon hij toch bij ze komen. En ook al konden ze op dat moment niet betalen, ze kregen hun aardappels wel. De rekeningen werden ‘op de balk‘ geschreven en pas voldaan als de winter voorbij was en iedereen weer aan het werk.

Strenge vorst betekende niet, zoals nu, dat het IJsselmeer een beetje dichtvroor met in perioden met veel wind kruiend ijs van enkele meters hoogte in de buurt van Gaast. Het betekende een ijslaag van vele tientallen centimeters dikte waartegen ijsbrekers niet meer waren opgewassen en waarover je met auto’s en vrachtwagens kon rijden. Er was zoiets als de IJswegencentrale die een netwerk van wegen uitzette over dichtgevroren meren en rivieren. Kom daar nu eens om. Je kunt nu maar beter een heel oude auto mee het ijs op nemen, want je gaat er geheid doorheen. Nee, de koude winter van nu lijkt toch echt in niets op zijn illustere voorgangers. En hoeft in dat opzicht ook niet voor verwarring te zorgen. Hij maakt heel veel meer duidelijk.

Tong vastgevroren
Nog een stukje tekst uit het boek: ‘Niet alleen Nederland was in de greep van de winter. In Italië sneeuwde het in Rome en in de Apennijnen raakten tachtig dorpen geïsoleerd. Ook in Spanje was het extreem koud. In een Nederlandse krant stond dit bericht: In Amsterdam is een meisje, dat bij het kijken naar het spel der meeuwen haar tong tegen een ijzeren brugleuning had gehouden, aan die brugleuning vastgevroren. De brugwachter goot zijn kruikje warme koffie over de tong, die daardoor losraakte’. De moraal van dit verhaal is dat je in strenge winters altijd warme koffie moet hebben’. In dit geval heeft het verhaaltje betrekking op de strenge winter van 1956, die zich vrijwel alleen in februari afspeelde. Met een gemiddelde temperatuur van -6,5 graden in De Bilt is dat nog altijd de koudste maand die we ooit in Nederland hebben gehad.

Terug in het nu en met de eerste week bijna achter de rug, staat februari in De Bilt op een gemiddelde van 2,9 graden, tegen 3,0 graden normaal. Een volgende koude periode lijkt te zijn begonnen. We zullen zien hoe het gemiddelde daarop reageert en hoe het er over een week of drie bijstaat, als we de balans van de laatste wintermaand opmaken. Tegen die tijd zullen we de huidige februarimaand ook nog eens vergelijken met die van 1956 of – uit een recenter verleden – met die van het jaar 1986 toen we op -3,6 graden uitkwamen. Mocht er aanleiding toe zijn, dan kunnen we ook dan weer eens verder bomen over de huidige klimaatverandering

Win een winterboek
Voor diegenen die zelf eens willen zien hoe het er in de Winters van toen en in de winters van nu aan toe ging, zijn 5 boeken van de zesde druk van het boek Winters van toen & winters van nu gratis beschikbaar. Wilt u hiervoor in aanmerking komen, stuur dan een mail met uw adres en onder vermelding van Winters van toen & winters van nu naar wineenboek@kosmosuitgevers.nl en dan krijgt u vanzelf bericht als u tot de gelukkigen behoort. Voor alle anderen ligt het boek in de boekhandel, maar is natuurlijk ook te bestellen via deze site. Het boek is en blijft ook nu een echte aanrader!

Bron: Meteo Consult.

Door: Reinout van den Born.

Beoordeel dit verhaal en/of stuur een reactie.