Zacht novemberweer zegt niets over komende winter.
Het verloop van de novembertemperatuur tot en met gisteren in De Bilt. De groene lijn geeft het verloop van de gemiddelde etmaaltemperatuur weer. Vergelijk dit maar eens met het langjarige gemiddelde, aangegeven met de zwarte lijn. We liggen drie volle graden boven het maandgemiddelde en 2.2 graden boven de norm van 1 t/m 18 november. Bron: KNMI.
Ook elders in Europa wil het absoluut nog niet lukken met de winter. Op 13 november zag het er in het op bijna 2000 m hoogte gelegen Bettmeralp behoorlijk winters uit...
... maar vandaag is ook op die hoogte de meeste sneeuw alweer weggesmolten.
Ook in het Hoge Noorden was de winter tot dusver mild. In het Finse Rovaniemi, op de Poolcirkel gelegen, begon de rivier op 11 november dicht te vriezen...
...maar vanochtend was door aanhoudende lichte dooi vrijwel alle sneeuw in de stad alweer weggesmolten. De grote kerstboom, die daar gisteren werd geplaatst, staat er dus nog 'groen' bij!
Vorig jaar verliep het derde weekeinde van november vrij koud en sneeuwrijk. Dit jaar zou het op de 22e lokaal 16 graden kunnen worden. Foto: Wil Lamers.
De weerkaarten van de nieuwste 0u run van het ECMWF zien er voorlopig nog anti-winters uit. Op 26 november wordt berekend dat krachtige zuidwestelijke winden de zachte lucht tot voorbij Moskou Europa binnenstuwen. Alleen in Lapland valt de winter in.
De bijhorende weerkaart van het 850 hPa-vlak. Alleen rondom de Witte Zee is de lucht zeer koud, onder de -10 graden (donderblauwe kleuren). Daarentegen ligt de temperatuur op rond 1500 m hoogte boven de noordelijke Balkan tussen 10 en 14 graden (rode kleuren). Deze kaarten, en nog veel meer, kunt u trouwens zelf bekijken door op de homepage van www.weer.nl links op 'weerkaarten' te klikken en daarna op 'professioneel'.
Het komt wel eens voor dat de winter in november al flink van zich doet spreken. Als dat niet het geval is, dan treedt er in ieder geval wel eens een speldenprikje op, zoals een nachtelijk vorstje, of een (natte) sneeuwbui. Vorig jaar verliep het weekend van 22 en 23 november behoorlijk winters met flink wat sneeuwval. Vooral zondagavond lag er toen op diverse plaatsen een sneeuwlaag van 5 tot 10 cm.
Dit jaar echter niets van dat alles. Na een paar vorstnachten in oktober, staat de winterliefhebber deze maand tot dusver geheel droog. Sterker nog, de temperaturen zijn in de loop van november, tegen de klimatologie in, alleen maar hoger geworden.
Recordzachte tweede novemberdecade?
Beperken wij ons tot de tweede novemberdecade en de temperaturen zoals deze in De Bilt zijn gemeten, dan is het al zeker dat we nu een bijna recordwarme tweede decade van november beleven. Tot en met gisteren stond dit gemiddelde op 10.3 graden. Gezien het zeer zachte weer van vandaag en morgen (vrijdag kan het in De Bilt 15 of 16 graden worden) komt daar nog een paar tienden van een graad bij. Hiermee komt de huidige decade met zekerheid op de tweede plaats sinds 1901. Nu nog op de tweede en derde plaats van warmste tweede novemberdecades staan namelijk 2006 en 1926 met 9.9 graden, maar daar sprint dit jaar dus voorbij. Alleen de periode van 11 t/m 20 november 1994 steekt met een gemiddelde van 11.1 graden nog met kop en schouders boven dit jaar uit.
Ut wordt nix?
De bovenstaande kreet, een verbastering van ‘het wordt niets’, wordt op weerforums nog wel eens geslaakt om aan te geven dat de schrijver ervan niet overdreven optimistisch is over het verloop van de komende winter, vooral daar waar het het optreden van vorst en sneeuw(dek)dagen betreft. De ervaring heeft geleerd dat die pessimisten de laatste jaren heel vaak gelijk hebben gekregen, want de meest mooie winterkaarten werden meer dan eens in de kiem gesmoord. Afgezien van een paar lichtpuntjes hebben we deze eeuw nog geen enkele écht fatsoenlijke winter gezien, die zich kon meten met de strenge, of zelfs maar koude winters van weleer. Met een Hellmanngetal van 80.1 punten was de winter van 2003 het koudst en het is nog nooit voorgekomen dat de koudste winter uit een reeks van tien jaar, relatief zó zacht was. De komende winter van 2010 vormt wat dat betreft de laatste kans om het eerste tiental jaren van deze eeuw een wat betere glans te geven.
Aangezien het Hellmanngetal vanaf 1 november mag beginnen te tellen, kunnen we nu wel stellen dat de ouverture van de winter van 2010 uiterst pover is geweest. Uiteraard staat dit getal nog steeds op 0.0, want zelfs een vorstdag hebben we deze maand nog niet gehad en ook sneeuw hebben we nog niet gezien. Kortom, het begin van het winterseizoen verliep weinig bemoedigend, maar wat zegt dat? De drie wintermaanden bij uitstek moeten nog komen en ook maart kan soms nog duchtig meedoen. Zegt het huidige zachte weer iets over het verloop van de komende winter? Dat gaan we nu bekijken.
De atmosfeer heeft geen lange termijn geheugen.
Zeer zacht weer nu heeft enige invloed op het weer van de komende tijd, bijvoorbeeld omdat het water van de ons omringende Noordzee dan minder snel afkoelt, maar vergif mag daar absoluut niet voor ingenomen worden. Het is immers mogelijk dat het bij ons weliswaar zacht is, maar in Noord- en Oost-Europa wél koud. Als die koude lucht dan op transport naar onze streken wordt gezet, dan zal het ook hier koud worden, of de Noordzee nu nog ‘warm’ is, of niet. Overigens is momenteel van kou in Europa geen sprake. Tot ver naar het oosten en noorden is er sprake van dooi.
Hoe dan ook, onderzoek heeft aangetoond dat er geen verband is tussen zeer zacht weer in november en het karakter van de daaropvolgende winter. Het is ook logisch dat de atmosfeer nu nog ‘niet weet’ wat hij later in december, of zelfs in januari en februari gaat doen. Wat dat betreft hoeven de winterliefhebbers nog niet bij de pakken neer te gaan zitten, maar evenmin moeten ze valse hoop koesteren. Er lijken aanwijzingen te zijn dat we een vrij koude winter gaan krijgen, maar of daar veel waarde aan gehecht moet worden? Ieder najaar zijn er wel lieden of instituten met meer of minder meteorologische kennis die een koude winter zien aankomen. Zeker als we ons concentreren op Nederland, dan kregen ze meestal geen gelijk. Toch zal die koude winter eens een keer komen, misschien komend seizoen al, en dan zullen deze lieden triomfantelijk roepen: “Zie je wel, ik had het al in oktober gezegd!” De aanhouder wint, nietwaar, maar met meteorologie bedrijven heeft het allemaal weinig te maken. Instanties die serieus werk maken van lange termijn verwachtingen, erkennen dat de voorspellende waarde van verwachtingen voor twee tot drie maanden vooruit nog vrij gering is voor het winterseizoen op gematigde en hogere breedtes.
Resultaten uit het verleden…
Dit gezegd hebbende, kunnen we natuurlijk wel even kijken naar wat er in het verleden gebeurde na een erg zachte tweede novemberdecade. Als we dit jaar buiten beschouwing laten, dan is het sinds 1901 tien keer voorgekomen dat de tweede novemberdecade uitkwam op 9.0 graden, of hoger. Daar volgde in een paar gevallen een ‘erg leuke’ winter op. Van 11 t/m 20 november 1928 werd het 9.5 graden gemiddeld en volgde er een van de strengste winters van de afgelopen eeuw met een Hellmanngetal van 227.1 punten. Veel recenter kwam de tweede novemberdecade van 1986 op 9.7 graden uit en leverde de daaropvolgende winter net geen Elfstedentocht op, maar wel 151.5 Hellmannpunten! De winters na de drie allerzachtste tweede novemberdecades uit 1926, 1994 en 2006 waren echter zeer zacht met een Hellmanngetal van respectievelijk 19.3, 21.8 en 4.8 punten!
Het beeld was dus zeer divers. Van de tien winters waren er vier ‘koud’ of zelfs ‘streng’ met een Hellmanngetal van honderd punten of meer. Vier andere winters verliepen (zeer) zacht met een Hellmanngetal van 22 punten of minder. De tweede overgebleven winters leverden best nog wel wat vorst op met een Hellmanngetal van 53.3 en 77.3 punten.
Het is dus duidelijk. Er valt ook met het huidige zachte weer nog niets te zeggen over het karakter van de komende winter. Misschien wordt ‘ut nix’, maar voor hetzelfde geld komen we massaal op de schaats. Over vier maanden weten we het zeker.
Bronnen: Meteo Consult, KNMI, diverse webcams. Foto voorpagina: Elly Peeters IJzendoorn.
