Het woord ‘winterdepressie’ wordt onder medici wel eens gebruikt voor patiënten die lusteloos zijn in de winter. De oorzaak zit in het gebrek aan licht, vooral als het in de maanden november tot en met januari dikwijls somber is buiten. Een zogenaamde lichttherapie kan dan soms wonderen doen. Het woord ‘winterdepressie’ heeft trouwens nog meer betekenissen. Men zou daarmee ook simpelweg een lagedrukgebied kunnen aanduiden, dat zich in een van de drie wintermaanden manifesteert. Maar ook op de diverse weerfora slaat momenteel de ‘winterdepressie’ toe, een algemene lamlendigheid onder weerenthousiasten, die ditmaal niet door een gebrek aan licht wordt veroorzaakt. Nee, deze groep mensen hunkert vooral naar vorst en sneeuw.

Want wat begon de winter van 2008 veelbelovend! December leverde een mooie vorstperiode op, hoewel de aanloop daar naartoe niet erg gunstig verliep. De kou werd namelijk niet aangevoerd, maar moest ter plekke door uitstraling gevormd worden, een delicaat proces. Uiteindelijk pakte het geheel nog beter uit dan verwacht en vooral de zonnige 22^e december, waarbij menigeen de schaatsen kon onderbinden en een prachtig berijpt landschap kon bewonderen, zal bij veel mensen in het geheugen gegrift staan. Na een periode van dooi kondigde een volgende winterfase zich in het nieuwe jaar aan. Helaas voor de winterliefhebbers bracht dit winterprikje niet wat er van verwacht (of beter: gehoopt) werd, ook al was vooral het ECMWF al snel resoluut in zijn berekeningen dat het in de loop van het eerste weekeinde van 2008 al snel over en uit zou zijn met de winter. Uiteindelijk had dit winterprikje in de zuidelijke helft van ons land vrijwel niets om het lijf, in het noorden konden (bijna) nog 1 of 2 ijsdagen worden opgetekend.

Het hogedrukbolwerk die dit miniwintertje had afgeleverd, bleek uiteindelijk een ‘sta-in-de-weg’ te zijn. ‘Die Rus moet ophoepelen’ was en is een kreet die op de weerfora meer dan eens te lezen was. De kou die op transport werd gezet, was voor de zoveelste keer niet voor ons land bestemd en leefde zich onder meer uit op de Balkan, waar ook een dik sneeuwtapijt viel. Het hoog zou zich naar het westen moeten uitbreiden, en het oostelijke stuk zou moeten afbreken. In het ideale scenario zou aan de oostflank van een Scandinavisch hoog een depressie over West-Rusland naar het zuiden moeten duiken en dan in zijn zog een portie zeer koude vrieslucht op transport naar onze streken moeten brengen.

Maar dat is dus niet gebeurd. Zelfs de natte sneeuw die voor afgelopen nacht in de verwachting stond, kwam er niet en al vóór het middaguur was ook in het noorden van ons land het kwik al naar 6 of 7 graden opgelopen. Winterliefhebbers hielden zich nog vast aan de strohalm van een aantal ‘mooie lijntjes’ die toch steeds in de pluimen opdoken. Als een paar members winterweer in het vooruitzicht stelde, dan was er toch altijd nog een kans op een aardige verrassing op dat gebied, want tijd is er, anno de eerste januariweek, nog genoeg! 

Ook gisteren verraste de 0 uur run van het ECMWF ons met een aardige controlerun, die ons in de derde januariweek pardoes de winter in liet duiken (zie afbeelding). De bijhorende grondkaart, geldig voor 17 januari, is dan ook om te smullen. Aan de zuidflank van een hoog dat via Rusland en de Finse Golf naar zuidelijk Midden-Zweden reikt, werd volgens deze berekening een bel met zeer koude lucht op transport naar Europa gezet. Kijken we naar het verloop de dagen daarna, dan zien we dat de koude oostenwind in onze omgeving onder invloed van een opdringerige depressie op de oceaan naar het zuiden draait. Hierdoor trekt de bel koude lucht niet over, maar schampend langs ons land naar het noorden. Achter de oceanische depressie bouwt echter een Atlantisch hoog op, terwijl het hoog op het continent van geen wijken wil weten. Het gevolg is dat de storing met zachtere lucht als het ware tussen beide hogen gemangeld wordt en uiteindelijk, geoccludeerd en wel, boven ons land tot stilstand komt, bij een wegvallende wind. De warmte is dan naar hogere sferen afgevoerd en het front wordt als het ware leeggeknepen. Geen wonder dat de controlerun voor De Bilt ruim 7 cm sneeuw berekende en dat daarna de winter aan een volgende koudere fase ging beginnen.

Deze voor winterliefhebbers droomberekening, vond in de hele pluimverwachting weinig ondersteuning. De warme members bleven veruit in de meerderheid en het ensemblegemiddelde bleef dan ook rond 5 of 6 graden hangen (de paarse lijn in de grafiek). Het is dan ook ronduit ontnuchterend, maar niet echt een donderslag bij heldere hemel om te zien dat de 12 uur run daarna van die veelbelovende berekening niets meer overliet en de nieuwe 0 uur run van vannacht evenmin, waarvan we hier ook de pluim voor De Bilt en de bijhorende grondweerkaart van 17 januari tonen. Niets geen winterweer ditmaal, de controlerun komt nu niet eens in de búúrt van het vriespunt en piekt op 20 januari zelfs naar iets boven de 11 graden, al is hij dan wel één van de allerwarmste. Ook de andere members hebben er weinig zin in, slechts een paar komen ’s nachts soms eventjes onder nul. Ook de grondkaart ziet er hopeloos uit. Aan de zuidwestflank van een diepe depressie ligt een portie zeer zachte oceaanlucht klaar om de Lage Landen binnen te stromen en een bel met koude lucht zal men op deze kaart tevergeefs zoeken… 

Kortom: de huidige heersende winterdepressie op de weerforums is begrijpelijk, nu zelfs de strohalm aan het knakken is. Toch moeten we ook nu concluderen dat de winter nog lang niet voorbij is en dat er nog genoeg tijd is voor iets moois op winters gebied. Over twee of drie weken kunnen de weerkaarten er heel anders bijliggen, wat natuurlijk niet betekent dat dit ook daadwerkelijk gaat gebeuren. Om alle winterliefhebbers een hart onder de riem te steken, toont de laatste afbeelding bij dit verhaal een andere hopeloze, antiwinterse weerkaart. Dit is echter niet een toekomstige weerkaart die mogelijk gerealiseerd wordt, maar een die in het verleden echt is voorgekomen, namelijk die van 21 januari 1956. Ruim een week later viel de vorst in ons land in volle hevigheid in en er volgde de koudste wintermaand van de gehele 20^e eeuw! De moraal is dus dat men nooit te snel de hoop moet opgeven, ook al is dat moeilijk na vele jaren van tegenvallend winterweer met hooguit een paar lichtpuntjes… 

Bronnen: Meteo Consult, ECMWF, Wetterzentrale, Weerwoord.

Foto’s: Karin Broekhuijsen, ECMWF, NCEP (via Wetterzentrale).