Is onze ‘peak foliage’ voorbij?

In de VS trekken herfstkleuren elk jaar busladingen toeristen. Hoe zit het bij ons met de piek van de herfstpracht?

In de Verenigde Staten is het een groots evenement: ‘peak leaf season’. Vooral de noordoostelijke staten, zoals bijvoorbeeld New Hampshire, Virginia en Connecticut met hun uitgestrekte bossen zijn er beroemd om.  Hele reisgidsen worden  volgeschreven met wanneer je waar moet zijn voor de optimale herfstkleuren-ervaring, er zijn zelfs allerlei websites met een heuse ‘foliage forecast’.

(Foliage = ‘gebladerte’)

Ook in ons kleine Nederland kan de herfst prachtig mooi zijn. Vuurrode esdoorns, knalgele beuken; als het zonnetje er dan ook nog eens bij schijnt, zoals afgelopen weekend, is het echt smullen in het bos. Maar wanneer de herfstkleuren bij ons exact hun toppunt beleven, is niet in een eenvoudige rekensom te gieten. Het moment waarop bladeren verkleuren en van de bomen vallen, wordt door de wetenschap nog steeds niet goed begrepen en blijft moeilijk te voorspellen. Elke boom is anders, en daarbij speelt het weer een grote rol bij het verkleuren en vallen van bladeren.

Berken
De herfstkleuring begint vaak als eerste bij de berken. Al in augustus worden de eerste bladeren geel. Bij de verkleuring spelen daglengte en lichtintensiteit een grote rol. Dit effect is goed te zien bij berken die in de buurt van een straatlantaarn staan. Net rond de lamp blijven de bladeren veel langer groen. Ook populieren en lindes beginnen vroeg met bladverkleuring en bladval, terwijl beuken en zomereiken wat langer op zich laten wachten.

Weersomstandigheden
Tijdens helder weer kan er in deze tijd van het jaar sprake zijn van een grote dagelijkse gang: ’s Nachts lage temperaturen en overdag juist zacht weer. Als daarbij ook de zon volop schijnt, zijn de omstandigheden voor het verkleuringsproces optimaal. Dit zijn precies de omstandigheden die daar in het noordoosten van Amerika vaak voorkomen.

Bladkleuren
Bladeren van loofbomen bevatten?chlorofyl. Dit is de groene bladkleurstof van planten. Het chlorofyl zorgt voor de energievoorziening van de plant; het kan met behulp van zonlicht organische stoffen zoals suikers en zetmeel maken uit koolstofdioxide en water. Daarbij komt zuurstof vrij. Het chlorofyl absorbeert het gehele zichtbare spectrum van het zonlicht, behalve groen. Het groene licht wordt teruggekaatst, zodat wij de planten als groen waarnemen.

Rood, oranje, geel
Chlorofyl wordt tijdens het groeiseizoen continu aangemaakt en weer opgebruikt. Wanneer in het najaar de intensiteit van de zon afneemt, wordt er ook minder chlorofyl aangemaakt door de boom. Voordat het blad uiteindelijk afsterft, zal de plant die stof terugtrekken uit de bladeren en in de takken opslaan. Naast chlorofyl bevat het blad ook andere pigmenten. Deze stoffen worden zichtbaar nadat het chlorofyl is verdwenen uit het blad.?Anthocyaan ?is rood van kleur,? xantofyl? is geel en?caroteen?oranje. Deze verschillende kleurstoffen bepalen samen de kleur van de herfstbladeren.

De mate van bladverkleuring verschilt per soort, maar ook de plek waar de boom staat en het weer hierbij een rol. Anthocyaan wordt na eerste nachtvorst vaak versterkt aangemaakt in het blad. Bomen van harder hout, zoals eik, beuk, iep en esdoorn vertonen vaak meer bladverkleuring dan andere bomen: van bruin tot geel, oranje en rood.?

Val
Door het blad te laten vallen beschermt een boom zich tegen uitdroging. Het door de wortels opgenomen water verdampt via de huidmondjes in de bladeren. Als de boom in de winter zijn blad niet zou verliezen treedt verdroging op, doordat de verdamping in dit seizoen groter zou zijn dan de wateropname. In de herfst en winter is wateropname voor de boom moeilijker; het water kan bevroren zijn, en omdat de wortels bij lage temperaturen minder makkelijk water opnemen, terwijl de verdamping via de bladeren in veel mindere mate temperatuurafhankelijk is.

Timing bladval en daglengte
Een belangrijke factor die bij de timing van bladval een rol speelt is de daglengte. De productie van een aantal belangrijke plantenhormonen is hiervan afhankelijk, waaronder de productie van?auxine. Auxine wordt door de plant in de bladeren aangemaakt. Het verhindert de vorming van een kurklaagje tussen het blad en de steel. Dit kurklaagje is weer verantwoordelijk voor het afvallen van de bladeren en zorgt ook dat de boom niet uitdroogt.

Temperatuur
Naast daglengte speelt temperatuur ook een belangrijke rol bij de bladval. De productie van auxine wordt namelijk ook gereguleerd door temperatuur. Bij een lagere temperatuur wordt minder auxine aangemaakt, en hierdoor wordt de vorming van het kurklaagje steeds minder geremd. Als het kurklaagje zich eenmaal heeft gevormd zal het blad afvallen, omdat dan alleen nog de nerven (vaatweefsel) een echte verbinding tussen bladsteel en tak vormen. Deze verbinding alleen is te zwak voor het gewicht van het blad dat vervolgens afbreekt onder zijn eigen gewicht, soms versneld door andere krachten als wind en regen.

Piek
Inmiddels is november alweer een eind gevorderd. De zon is op dit moment tussen 8 uur ’s ochtends en 5 uur ’s middags boven de horizon, en geleidelijk wordt het kouder. De komende dagen wordt bijna elke dag wel wat regen verwacht, en ook die bijna-windstille dagen waar we er vorige week een paar van hadden, komen voorlopig niet meer voor. Het zou dus goed kunnen dat de piek van de herfstpracht achter ons ligt. Maar ga vooral nog even kijken naar het moois dat nog te zien is.

Bron: natuurkalender, MeteoGroup