Warme valwind jaagt inwoners Almeria angst aan

Een warme valwind leverde in het Zuid-Spaanse Almeria onlangs niet alleen een absoluut temperatuurrecord op, maar jaagde de inwoners ook angst aan.

Het zal je maar gebeuren: binnen 10 minuten stijgt de temperatuur van 30 naar bijna 42 graden, om daarna nog weer harder weg te zakken. Het wordt een warme valwind genoemd. Hoewel zo’n warme valwind voornamelijk in Zuid-Europa optreedt, kan het ook bij ons.

Het was een warme zaterdag in de omgeving van de Zuid-Spaanse stad Almeria. Vooral de hoge luchtvochtigheid van ongeveer 60 procent maakte dat het erg benauwd was. De temperatuur viel met 30,6 graden eigenlijk wel mee. Dat kan veel hoger in deze tijd van het jaar. Verder hing er veel hoge bewolking en werd het aan het einde van de middag steeds donkerder. Op zee kwam een bui dichterbij, iets wat in de zomer in het zuiden van Spanje zelden gebeurt.

Ineens record heet
Toen in de omgeving van het vliegveld de wind ineens opstak, er kwam bijna een windkracht 8 te staan, sprong de temperatuur omhoog. Binnen 10 minuten kwam er meer dan 11 graden bij en voordat de omwonenden van het vliegveld er erg in hadden, was het 41,6 graden. Daarmee werd het warmterecord voor Almeria, dat op 41,2 graden stond en uit juli 1981 stamde, in één klap verbroken. Tegelijkertijd daalde de luchtvochtigheid tot tussen 15 en 20 procent. Nog enkele minuten later wees de thermometer weer 29 graden aan en met een veel hogere luchtvochtigheid. Het was alsof er niets gebeurd was. Andere delen van de stad hadden er sowieso niets van meegekregen.

Angstig
‘Het was letterlijk alsof de hel losbarstte’, vertelde een inwoner die het meemaakte, nog helemaal onder de indruk. Eigenlijk was het nauwelijks te bevatten, vonden ook anderen. Veel mensen waren een beetje ongerust en begrepen niet precies  wat er gebeurd was. Het waren angstige momenten. Het was de Spaanse weerdienst die uitkomst bracht. De bui, die over de Middellandse Zee was komen aanzetten, had een valwind veroorzaakt, in het Spaans ‘reventón’ genoemd. En om heel precies te zijn: het was een warme (of eigenlijk hete) valwind, een ‘reventón cálido).

Windstoten
Net als in Nederland komen ook in Zuid-Europa in de buurt van buien valwinden voor. Ze worden veroorzaakt door de neerslag vanuit een buienwolk. Die neemt koude lucht mee naar beneden. Door verdamping van het regenwater in de lucht, koelt die lucht af en wordt zwaar. Daarna valt het hele zaakje als het ware op de grond en wordt door de aardbodem als felle windstoten onder de buienwolk door geleid. Meestal treden ze in combinatie met zware regenval op, maar niet altijd.

Loeiheet
In het hete Spanje beginnen buienwolken in de zomer pas zo hoog dat niet zelden alle neerslag al is verdampt, voordat de regen op de grond komt. De valwind is er dan wel, maar neemt geen vocht meer mee. Tegelijkertijd is het in het zuiden aan de Middellandse Zee in de zomer vaak zo dat zich aan het aardoppervlak een dunne, relatief koele luchtlaag ophoudt, afkomstig van zee. Daarboven is het loeiheet. Dat was deze keer zeker ook zo, omdat op hoogte een Saharawind woei. Toen de droge valwind op de grond kwam, werd ook die hitte van boven meegenomen. En daarom vlogen de temperaturen korte tijd omhoog. Later, toen toch wat regen viel, koelde het heel snel weer af.

In Portugal
Jan Brakenhoff maakte het in Portugal mee. Hij schrijft: 'We stonden op een camping (zomer 1993) ergens in Midden / Zuid Portugal. De dag was (zeker voor het gevoel) extreem warm. Zo warm als ik eerder en nadien ook nooit meer heb meegemaakt. De max. temperatuur ’s middags was omstreeks 36 – 36, 5 graden, de luchtvochtigheid tegen de 100 procent hetgeen die 36 ondragelijk maakte. Je weet met jezelf geen raad bij die temperaturen. De gehele dag hadden we een flauw zonnetje en meest zwaar bewolkt weer, met een zwak zuidelijk briesje vanuit de Sahara. Ik geloof dat er een stationair lagedrukgebied zo tegen de kust van Portugal lag. Wij hielden het droog want het was zo kurkdroog de voorafgaande weken dat de buien al uitgeregend waren voordat ze de grond bereikten. Op zee hingen wel buien. Zeer vergelijkbaar met wat je beschrijft. ’s Avonds was er geen verandering in de situatie: het bleef droog, bewolkt en heet. Heel langzaam liep de temperatuur terug naar 29 graden, zo tegen 4 uur ’s nachts. Het was onmogelijk om te slapen in de tent. Ineens stak er een krachtige tot stormachtige ZZO-wind op, takken en losse spullen begonnen rond te vliegen. De buitenlucht was één droge stofstorm, gevuld met alle losse objecten die de lucht in gingen. Binnen een paar minuten tijd liep de temperatuur op tot omstreeks 38 – 39 graden, midden in de nacht (we hadden altijd de thermometer mee op vakantie, tegenwoordig niet meer nodig want even checken op internet is genoeg). De ineens uiterst droge wind maakte het voor je gevoel (gevoelstemperatuur) niet koeler maar juist heter. Het was een uiterst droge wind, warmer / heter dan je lichaamstemperatuur aankan. Je krijt het gevoel letterlijk te verbranden. De paniek schiet dan door je lijf. Wat is hier aan de hand? We waren niet de enigen. De meeste mensen verlieten hun caravan / tent en liepen onrustig rond door de hitte op ziek naar weggewaaide spullen. Een lange rij mensen in zwembroek of bikini stond midden in de nacht in het donker voor het sanitair te wachten voor de koude douche. Al met al een beangstigende (je wordt erdoor overvallen en qua gevoelstemperatuur heb je even het gevoel letterlijk te verbranden) en één van mijn meest indrukwekkende weerherinneringen.

Na een klein half uur zakte de temperatuur terug naar 32 graden en naar 26 graden in de loop van de volgende dag. Een verkoeling zonder een spat regen, maar wel buien nabij op zee.


Die 38 – 39 graden van toen is nog steeds de hoogste temperatuur die ik in mijn hele leven heb meegemaakt'.

Ook bij ons kan het
Ook in Nederland kan iets dergelijks gebeuren. Mogelijk hebben we tijdens het onweer dat zich in de nacht van 5 op 6 juni in de omgeving van Amsterdam afspeelde ook enkele warme valwinden gehad, al kunnen we die in de temperatuurregistraties die ons ter beschikking staan niet terugvinden. Wel was de situatie ernaar, met een dunne koude laag aan de grond en veel warmere lucht vlak daarboven. De valwinden waren er in elk geval en hebben bij voorbeeld in de omgeving van Vinkeveen, Ouderkerk aan de Amstel en ook in Amsterdam zelf grote schade aangericht. Vanuit het verleden zijn duidelijkere voorbeelden in Nederland bekend, vooral tijdens de nacht. Waarbij de temperaturen in de omgeving van buien korte tijd tot 28 graden opliepen, voordat de regen kwam.  

Komende dagen
De komende dagen staan in Nederland geen warme valwinden op het programma, maar wel buien, zowel vandaag als morgen. Lokaal kan het onweren en hier en daar wordt behoorlijk wat regen verwacht, met daarbij de gebruikelijke grote lokale verschillen die in zo’n situatie thuishoren. Vanaf het weekend knapt het weer dan een paar dagen op, maar is het relatief koel. Later volgende week worden wat hogere temperaturen verwacht, maar ook een toenemende buienkans.

Bronnen: El Pais, MeteoGroup.