In Ojmjakon, daar is het koud!

Koeien die niet naar buiten willen, automotoren die altijd draaien en de Mpemba-truc. Over een bar stukje Siberië.

In Nederland lijken we een langere periode met relatief zacht en wisselvallig weer tegemoet te gaan. Hier hopen velen iedere winter stiekem op een tijdje winterweer, waarbij niet vast staat dat die er bij ons ook echt komt. Verder naar het oosten in Siberië is het niet de vraag óf, maar hoe koud het wordt. In Ojmjakon is het echt koud. Het is één van de koudste, permanent bewoonde plaatsen op aarde. Ooit vroor het er 71 graden, vanochtend rond 45 graden.

Hoe kom je op het idee om in een oord te gaan wonen waar de temperaturen zo’n 9 maanden per jaar onder nul blijven? Ongeveer 2200 mensen doen het. Het dorpje ligt op een hoogvlakte die tussen verschillende gebergten ligt ingeklemd. Voor de wind is het daardoor moeilijk om er te komen. In de korte zomer betekent dit dat het er behoorlijk warm kan worden, tot wel 35 graden aan toe. In de winter kan de temperatuur er, omdat de koude lucht er vrijwel niet wordt weggeblazen, geweldig ver dalen. Kwikstanden beneden -50 graden zijn er geen uitzondering.

Koude ochtend in Nederland
Voor de meesten van ons zijn temperaturen als deze moeilijk voorstelbaar. In Nederland kun je het nog eens meemaken dat je vroeg in de ochtend bij een temperatuur van beneden -15 graden buiten de deur komt. De laatste keer dat zoiets op grote schaal gebeurde was in de ochtend van 4 feruari 2012. In Lelystad daalde de temperatuur toen tot -23 graden en er waren die ochtend diverse andere stations met miniumtemperaturen beneden -20 graden.

Buffelen
Voor diegenen die het toen waagden om een wandeling te maken, was het buffelen. Ondanks het feit dat er nauwelijsk wind was, kon je zonder handschoenen moeilijk buiten zijn. Verder vielen in open gebieden de mistbanken op, die uit ijskristallen bestonden. IJsmist dus, leidend tot dikke rijp op de bomen. Ook stonden de rivieren te ‘roken’. Het verschil tussen de watertemperatuur en de luchttemperatuur was zo groot dat het water dat uit de rivier verdampte, meteen condenseerde en wolken vormde die van het water opstegen. Eigenlijk als een warm dampend bad. Die ochtend waren die wolken zo dik, dat er middenin ook sneeuw uit viel.

Mpemba-truc
Het leukste was dat we die ochtend ook in Nederland de Mpemba-truc konden uitvoeren. Dan neem je een glas met kokend heet water en gooit het hoog op in de koude lucht. Het water zal dan als sneeuw op de grond terechtkomen. Zelf geprobeerd op 4 februari 2012. Het werkte perfect!

Ojmjakon veel kouder
In Ojmjakon wordt het nog veel kouder. Daar zijn deze beelden gewoon. Als de temperaturen beneden -52 graden liggen, gaan de scholen dicht. Automotoren moeten de hele dag draaien, anders bevriest de brandstof en krijg je ze nooit meer aan. IJsvissen is in Rusland een populair tijdverdrijf. In Ojmjakon heeft dat ijsvissen een bijzondere ‘bijvangst’. Nadat de vis uit het wak is gehaald, duurt het maar 30 seconden en dan is hij diep bevroren. Een diepvries is in die omgeving niet nodig.

Blokken melk
Maar weinig dieren houden het vol in zo’n barre omgeving. Rendieren redden zich, de paarden van Ojmjakon zien er heel bijzonder uit. Ze hebben een dikke vacht en korte poten, zodat ze buiten niet teveel warmte verliezen. Ook honden houden het vol. Koeien zijn in Ojmjakon beschermd en hebben vaak een verwarmde stal, die ongeveer even groot is als de koe zelf. Als de koe gemolken moet worden, is er vaak flinke overredingskracht nodig om het dier even naar buiten te krijgen. Ook de koe vindt het veel te koud. Tijdens het melken bevriest de melk meteen in de emmer. In Ojmjakon kun je in de winter dan ook geen vloeibare melk kopen, alleen crèmekleurige blokken.

Warmwaterbronnen
Ojmjakon betekent ‘water dat nooit bevriest’. In dit geval wijst die naam op de warme bronnen met thermaal water die er in de omgeving zijn. Ze stonden aan de basis van het ontstaan van het dorpje. Omdat er in de omliggende bergen ook grondstoffen en mineralen werden gevonden, besloot de regering in de Sovjettijd er een permanente nederzetting te bouwen. Intussen is de aandacht ervoor weer verdwenen en schommelen de meeste bewoners rond de armoedegrens.

Avonturiers
Om nog een beetje geld binnen te halen, profileert het stadje zich als de koudste plaats op aarde. Voldoende voor in elk geval een aantal avonturiers om Ojmjakon jaarlijks te bezoeken. Genoeg om de plaatselijke economie echt een impuls te geven, is het echter niet. Verder biedt de jacht nog enige uitkomst. De enige weg naar het dorp ligt in de lange winter bedolven onder een dikke laag ijs en sneeuw. In de korte zomer verandert de weg in een modderpoel. Rijden is er dan ook een groot avontuur en om de haverklap blijven voertuigen steken.

Het blijft koud…!
De weervserwachting voor Ojmjakon is voor de komende dagen weinig verrassend. Het blijft koud met temperaturen tussen -50 en -45 graden. Rond het midden van de komende week gaan de temperaturen wat omhoog, richting -30 graden. Dan kan er ook sneeuw vallen.

Bron: MeteoGroup