Met de winter bij ons kwam in Spanje en Portugal de regen

Genoten wij in Nederland de afgelopen week van schaatsijs, in Spanje en Portugal kwam eindelijk de regen. Het Azorenhogedrukgebied zit erachter.

In het weer hangt veel met elkaar samen. Zoals we dit najaar al wisten dat een groot deel van de afgelopen winter waarschijnlijk wisselvallig en zacht zou verlopen, was op dat moment ook duidelijk dat de droogte in het zuidwesten van Europa nog wat langer aan zou houden. Toen in de loop van februari de winter bij ons ten langen leste alsnog zijn intrede deed, ging de kraan in Spanje en Portugal eindelijk open. Inmiddels is er veel regen gevallen en het blijft nog even nat.

Het hogedrukgebied, dat gemiddeld gesproken bijna altijd bij de Portugese eilandengroep de Azoren ligt, speelde bij dit alles een hoofdrol. Al enkele jaren is het sterker dan normaal. Voor het weer in Europa is dit Azorenhogedrukgebied een belangrijke factor. Is het sterker dan normaal, dan hebben (zuid)westelijke winden in Europa de overhand, is het bij ons en in het noorden vaak wisselvallig en zacht én kunnen storingen Spanje en Portugal maar moeilijk bereiken.

Cyclus?
Met een beetje goede wil, kun je er een cyclus in terugvinden van ongeveer 6 of 7 jaar. De ene keer wat duidelijker, de andere keer wat minder duidelijk. De allergrootste droogte in Spanje en Portugal van het recente verleden ging in de herfst van 1995 ten einde. De situatie was op dat moment meer dan zorgwekkend. Bij de meeste stuwmeren was de bodem in zicht, in grote delen van Spanje en Portugal was drinkwater op rantsoen en toeristen die destijds via de snelweg vanaf Madrid de zuidelijke deelstaat Castilla la Mancha in reden, kwamen onder een spandoek door waarop te lezen was: ‘U rijdt hier de toekomstige woestijn van Castilla la Mancha binnen!’

Toen in de maand oktober 1995 de eerste regen weer viel, was dat voor veel Tv-zenders reden hun uitzendingen te onderbreken. Mensen gingen juichend de straat op. Het regende, eindelijk! En niet zo’n beetje. Want die regen in oktober 1995 was de opmaat naar een bijzonder natte winter. Zo nat, dat de in de jaren daarvoor opgebouwde tekorten in één keer werden weggewerkt. De combinatie met het weer bij ons was heel grappig: Nederland beleefde dat jaar een lange, koude winter.

Overstromingen
Ook in 1997 (het jaar dat bij ons de laatste Elfstedentocht werd gehouden) was in Spanje bijzonder nat. Vooral in december en in januari viel er ontzettend veel regen, leidend tot overstromingen op uitgebreide schaal. Toen later bij ons de westcirculatie weer binnendrong, stopte de regen in Spanje. Maar er was een watervoorraad opgebouwd waarmee het land jaren vooruit kon.

Een volgende droogte diende zich net na de millenniumwisseling aan, maar was minder zwaar dan die van het midden van de jaren ’90. De stuwmeren daalden weliswaar, maar bleven op een peil dat ruim voldoende was. En in 2003, toen in Nederland ook een wat koudere winter voorkwam, waren de regens alweer terug. Rond 2007/2008 was de volgende droogte aan bod. Ook die kon nog geen beslissend gat in de waterreserves slaan. Tijdens de in Nederland koude winters van 2010 en 2011 viel er in het zuiden bovendien weer zoveel regen dat de tekorten aangevuld werden.

Huidige droogte begon in 2014
De huidige droogte begon in 2014 en was serieuzer van aard. Toen bij ons een einde kwam aan een serie van 5 wat koudere winters, blies het Azorenhogedrukgebied zich ten westen van Spanje en Portugal opnieuw behoorlijk op en werd een geduchte sta-in-de-weg voor storingen, die het Iberisch schiereiland nog wel af en toe probeerden te bereiken. Soms lukte dat ook, maar dan kwamen de fronten wel in een dusdanig verzwakte vorm aan, dat er bijna geen water meer in zat. Eén van de normaalgesproken natste gebieden van Spanje, het in het noordwesten gelegen Galicië, werd daardoor meerdere malen speelbaal van vaak oncontroleerbare natuurbranden. De bosbranden die Portugal de afgelopen jaren in de greep hadden, eisten tientallen doden en kunnen veel mensen ook in Nederland zich nog wel herinneren. De meeste van die branden waren overigens aangestoken. Een groot deel van de bossen daar heeft inmiddels wel vlammen door zich heen gekregen.

Terwijl in het zuidwesten van Europa de droogte regeerde, regen bij ons de zachte en natte winters zich aaneen. Vorig jaar was het de januarimaand die ook nog een beetje winter bracht, dit jaar de februarimaand, maar als geheel waren de laatste 5 winters in Nederland steeds nat en zacht.

Relatie met Azorenhogedrukgebied
Hoe sterk de relatie met het Azorenhogedrukgebied is, bleek de afgelopen twee weken. Want toen de straalstroom boven het Noordelijk Halfrond dan eindelijk weer eens kopje kleiner werd gemaakt door een plotselinge opwarming van de Stratosfeer boven het Noordpoolgebied, ontstond er voor het eerst in jaren ruimte voor de opbouw van een hogedrukgebied boven Scandinavië. En dat hogedrukgebied kwam er, doordat een maximum boven de Noordpool zich naar het zuiden uitbreidde. Gevolg was dat koude lucht vanuit het noorden van Rusland over Europa ver naar het zuiden kon uitstromen. Storingen op de oceaan werden naar het zuiden gedrukt en dwongen het Azorenhogedrukgebied daar zich naar het westen terug te trekken. Toen ging uiteindelijk ook voor Spanje en Portugal het hek van de dam. Waar dat in de voorgaande jaren onmogelijk was, konden storing nu eindelijk weer eens in vol ornaat tot het zuiden doordringen. Niet zonder gevolg.

In het zuidelijkste deel van Spanje, Andalusië, begon het op 28 februari te regenen. En inmiddels is er op de meeste plaatsen al tussen 100 en 250 millimeter regen omlaag gekomen. De stuwmeren, die tot ongeveer een week geleden alleen maar aan het dalen waren en historisch lage standen hadden bereikt, zijn zich door al die regen intussen behoorlijk aan het herstellen. En het einde van de regen is nog niet in zicht. De hele komende week kunnen storingen Spanje en Portugal nog steeds bereiken en lijkt de regen aan te houden. De kranten in de door droogte getroffen gebieden waren vandaag dan ook in een opperbeste stemming. Een zomer, die potentieel gekenmerkt zou worden door droogteproblemen, ziet er inmiddels een stuk overzichtelijker uit. Het water, dat nu is gevallen, is op veel plaatsen al goed voor minimaal een jaar. En er komt nog nieuwe regen bij.

Pendule
Zo lijkt het Azorenhogedrukgebied een soort pendule die in het zuidwesten van Europa perioden met regen en droogte zich met elkaar laat afwisselen en bij ons verantwoordelijk is voor de wisselingen tussen fasen met zacht en kouder winterweer. Blijft over de vraag waar die periodiciteit van ongeveer 6 of 7 jaar vandaan komt? Heeft ze met de wisselende activiteit van de zon te maken? Of zijn er andere drijvers actief? Het is een interessante vraag die nu nog lastig te beantwoorden is.

Wat wel duidelijk is, is dat de winter bij ons er wel op zit, maar dat tegelijkertijd het Azorenhogedrukgebied nog even niet op zijn plaats terug wil keren. Bij ons dus weliswaar zachter, maar in het zuidwesten van Europa nog niet droger. In beide gevallen is dat nu toch goed nieuws.

Bron: Diario Sur, MeteoGroup.