Het wordt kouder. Komen er ook ijsdagen?

De weermodellen zitten nu wel op 1 lijn. Het wordt na het weekend kouder met noordoostenwinden. Krijgen we ook ijsdagen?

De weermodellen zitten nu wel op 1 lijn. Het wordt na het weekend kouder met noordoostenwinden. Krijgen we ook ijsdagen?

SSW

Momenteel is er sprake van een plotselinge stratosferische opwarming, sudden stratospheric warming, ofwel SSW. In de stratosfeer kan het onvoorstelbaar koud zijn. Tijdens Kerst 2012 was het op ruim 20 kilometer hoogte kouder dan -80 graden. Bij een SSW kan de temperatuur op die hoogte in enkele dagen met wel 50 graden (!) stijgen. Bij dit meteorologisch fenomeen wordt de poolwervel van westenwinden op het winterhalfrond afgeremd, of keert zelfs om naar oostenwinden, en dit alles binnen een tijdsbestek van een aantal dagen. Plotselinge stratosferische opwarmingen worden groot (major) genoemd als de westenwinden op 60 graden noorderbreedte en op 31 kilometer hoogte omdraaien, oftewel oostelijk worden. Een volledige ontwrichting van de polar vortex treedt op en de vortex zal zich splitsen, of zal verdrongen worden van haar normale locatie op de pool. Dit is nu aan de orde.

Uiteindelijk kunnen de oostenwinden op heel grote hoogte ook het weer in de troposfeer beïnvloeden, met als gevolg een verzwakking van 'onze' straalstroom op 5-10 km hoogte. Dat resulteert meestal in een geblokkeerd stromingspatroon, waardoor oostelijke winden koude continentale vrieslucht kunnen aanvoeren. Bij een SSW is het niet 100% zeker dat winterweer optreedt, maar een vorstperiode komt gemiddeld wel vaker voor bij zo’n gebeurtenis. Ook het ECMWF-model heeft de SSW blijkbaar goed opgepakt; zijn berekeningen pakken het sterke signaal 'van boven' nu duidelijk(er) op. Alle lagen van de atmosfeer worden hierdoor beinvloed.

Blokkade, noordoostenwinden bij ons. Nog meer nachtelijke vorst.

We zien in de kaarten van het ECMWF (en ook het Engelse model UKMO) inderdaad een sterke blokkade op zowel grondniveau als op straalstroomhoogte. De straalstroom op 5-10 km gaat zich volgende week heel zuidelijk oriënteren, komt zelfs iets zuid van de Canarische eilanden te liggen. Storingen met regen zullen hierdoor ook een zuidelijke koers volgen. Zo komt er vanaf dinsdag een lagedrukgebied boven Italië te liggen, met als tegenhanger een (sterk) hogedrukgebied boven het westen en noorden van Europa. In feite is dit een afsplitsing van het Azorenhogedrukgebied. Deze drukverdeling leidt bij ons tot een periode met noordoostelijke winden met aanvoer van (wat) koudere lucht dan nu.

Maandag vormt de overgangsdag naar de noordooststroming. Er zit eerst nog een storing 'in de weg' die veel wolken en neerslag veroorzaakt. In het oosten kan er vooral later op de dag (smeltende) sneeuw vallen, koudere lucht vanuit Duitsland dringt op. De koudste en drogere lucht, ook op 1,5 km, moet dan nog komen. Waarschijnlijk gaat de temperatuur woensdag of donderdag op dit niveau zakken tot circa -10 graden. Een paar lijntjes in de pluim zijn kouder, zelfs rond -15 graden of nog iets lager. En in dezelfde pluim zien we vanaf zondag 25 februari 1 lijntje met -18 graden... Ook de hoofdberekening van het Amerikaanse model NCEP gaat hier uiteindelijk in mee. Deze optie levert dan meteen ijsdagen op.

IJsbaanijs

De nieuwste hoofdberekening van het ECMWF gaat voor de lange termijn echter een andere kant op. Deze laat voor later in de week alweer een opwarming op 1,5 km zien. En pas op maandag 26 februari weer een daling van de temperatuur. Het weerbeeld ziet er in de loop van de volgende week overigens zonnig en droog uit, de lucht is ook droog. Dit alles maakt dat ijsdagen, maximumtemperaturen onder nul, gehele etmalen vorst, nauwelijks tot geen kans maken. Ook omdat de februarizon inmiddels al de kracht heeft om de koude (dunne) laag onderin op te warmen. De maximumtemperaturen komen naar verwachting dan ook op plus 2 tot 5 graden uit. Maar de nachten worden nog wat kouder dan dat ze nu al zijn, met vrij grote kans op matige vorst, ofwel minimumtemperaturen onder de -5,0 graden. Waar dit alles toe leidde, hebben we een meer dan een week geleden gezien. We zagen 'ijsbaan(tjes)ijs', ijs van pakweg hooguit rond 3 cm dikte. Meer niet. Van dikker, betrouwbaar natuurijs was geen sprake. Wordt vervolgd!

Foto voorpagina: Marian v 't Hullenaar-Seegers