Oktober in top 5

Oktober 2017 verliep bijzonder zacht en heeft een plek in de top 5 van warmste oktobermaanden ooit verworven.

Na een koele en vrij natte septembermaand verliep de maand oktober juist zeer zacht. Vooral toen halverwege de maand orkaan Ophelia richting Ierland trok, werd daar vooruit bij ons erg warme lucht vanuit Zuid-Europa aangevoerd. Regionaal werd het toen zomers warm, ofwel 25 graden. Tot winterweer kwam het niet, op hooguit een graadje nachtvorst na. Met een maandgemiddelde temperatuur van 13,3 graden belandt deze oktober naar verwachting op een gedeelde 4e plaats in de ranglijst van warmste oktobermaanden ooit, sinds het begin van de metingen in 1901.

De warmste oktober in Nederland was tot nu toe die van 2001. De maangemiddelde temperatuur lag toen op 14,2 graden. Met meer dan een halve graad verschil (0,6 graden) staat de oktobermaand van 2006 daarna op een tweede plek en even leek het erop dat we dit jaar misschien zelfs in de top drie zouden uitkomen, maar tot en met 30 oktober lag het gemiddelde op 13,4 graden en daar wordt op de laatste dag van de maand hoogstwaarschijnlijk nog net een tiende vanaf gesnoept. Daarmee komt oktober 2014 met 13,4 graden op een derde plek en komt deze maand met 13,3 graden op een, met 2005, gedeelde vierde plek.

De norm
Uitgaande van de periode 1981 tot en met 2010 in De Bilt, ligt de klimatologisch maandgemiddelde temperatuur in oktober op 10,7 graden. Dat lijkt relatief laag, omdat de gehele top 5 van warmste wijnmaanden ooit, voortkomt uit alleen maar jaren na het millennium, respectievelijk 2001, 2006, 2014, 2005 en nu dus ook 2017.

Zomers warm
Halverwege de maand waren alle ogen gericht op orkaan Ophelia. Ze groeide sneller dan verwacht, werd zelfs even een ‘major hurricane’ en stevende af op de Britse Eilanden. Een bijzondere situatie in onze omgeving, met vooral in Ierland extreem veel wind en bijzonder zware windstoten. Qua wind hebben wij in Nederland weinig meegekregen van Ophelia, maar wel kwam het door deze orkaan bij ons tot een recordwarme 16 oktober. Niet alleen het record op het Nederlandse hoofdweerstation De Bilt werd ruimschoots verbroken met daar 24,4 graden, maar de dagrecords van alle officiële meetpunten in het land. Overal werd het ruim 20 graden en de warmste plekken waren Eindhoven en Maastricht met op die dag 25,5 graden!   

Zon en neerslag
Voor wat betreft het aantal zonuren en de hoeveelheid neerslag is deze maand vrij normaal verlopen ten opzichte van de norm. Al zijn er wel duidelijk verschillen in het land. Zo ligt het aantal zonuren in de noordelijke provincies met gemiddeld 90 uur een stuk lager dan in het zuiden van het land, met in Brabant en Limburg bijvoorbeeld gemiddeld 110 uur. Ook qua neerslag zien we deze verschillen, met in het noorden (en deels westen) lokaal rond 110 millimeter en in Limburg en Brabant op sommige plekken slechts 35 of 36 mm.

Twee stormen
Deze oktobermaand kwam het maar liefst 2 keer tot een herfststorm. Begin van de maand, op 5 oktober, kwam het vooral langs de noordkust tot een zware storm, windkracht 10, met daar ook een zeer zware windstoot van 116 km/uur. Aan het einde van de maand kwam het in de nacht van 28 op 29 oktober opnieuw tot een storm in met name het oostelijke Waddengebied. Ook elders in het land waaide het toen echter fors, met soms (zeer) zware windstoten.

Rode zon
Nog een bijzonder moment in deze oktobermaand was de rode zon die op 17 oktober de hele dag te zien was. Met een zuidelijke stroming trok hoger in de atmosfeer een wolk met zowel Saharastof als rook van de hevige bosbranden in Portugal over ons land. De wolkenmeters gaven aan dat de lucht helder was, maar er leek een dikke laag sluierbewolking boven het land te liggen. De zon kwam daar wat wazig doorheen en kleurde de hele dag oranje/rood aan de hemel. Vooral tijdens zonsopkomst en -ondergang waren de kleuren ronduit spectaculair te noemen. Wat echter een stralende dag had moeten zijn, eindigde in een ogenschijnlijk bewolkte maar toch bijzondere dag.