Lagedrukgebieden behoedden Noordpool voor recordsmelt

De smelt van het Noordpoolijs viel mee afgelopen zomer, maar is geen teken voor herstel.

Spannend was het ook deze zomer voor de Noordpool. Na een extreem warme winter vorig jaar en een slechte start van het smeltseizoen in maart met een record laag volume en oppervlak ijs werd gevreesd voor een record afsmelt van het Noordpoolijs in september. Een record dat de smelt uit 2012 zou overtreffen.

Achtste plek
Hoewel er ook deze zomer weer duizenden vierkante kilometers ijs zijn gesmolten, bleef het minimum onder het record van 2012. Het ijs ligt er zelfs een tikkie beter bij dan vorig jaar in september. Vorig jaar was de smelt van het ijs in de zomer dramatisch en eindigde het smeltseizoen op de tweede plaats na 2012. Het ijsminimum aan het eind van de zomer van 2017 is geëindigd op de achtste plaats in het rijtje laagste ijsbedekkingen van de Noordpool ooit. Aan het eind van de zomer was er nog 4.64 miljoen vierkante kilometer ijs over. 1.58 miljoen vierkante kilometer minder dan de gemiddelde ijsbedekking aan het eind van de zomer in de periode tussen 1981 en 2010.  In 2012 smolt er in de zomer 1.25 miljoen vierkante kilometer meer ijs af. Vorig jaar smolt 500. 000 vierkante kilometer meer ijs af.

Record laag oppervlak tijdens de start van het smeltseizoen en koele augustus
Opvallend was de start van het ijsseizoen met een record laag ijsoppervlak door de warme winter met in december en januari twee keer een periode met extreem hoge temperaturen waardoor het ijs niet aangroeide, maar smolt. Het oppervlak van het ijs was tijdens de start van het smeltseizoen zelfs kleiner dan het oppervlak van het ijs in 2012. In juni en juli smolt het ijs net zo hard zoals in 2012 en werd gevreesd voor een nieuw record, maar begin augustus werd de smelt geremd door een periode met koel zomerweer veroorzaakt door lagedrukgebieden die veel bewolking boven het poolgebied veroorzaakten. Dit resulteerde in een vroeg minimum, op 13 september. Normaal eindigt het smeltseizoen op 15 september.  Maar ook met de smelt deze zomer kon men per schip het Arctisch gebied bevaren, langs de Canadese kust (de noordwestpassage) en langs de Siberische kust (de noordoostpassage).

Geen herstel
Er is echter geen reden aan te nemen dat de meevallende smelt van het Noordpoolijs een begin van herstel is. Het volume en het oppervlak van het ijs blijft ver onder het gemiddelde. 10 van de jaren met de laagste ijsbedekking komen voor vanaf 2007. De jaarlijkse verschillen in smelt zijn sterk afhankelijk van het actuele weer. De smelt van het ijs in 2017 past in de dalende tendens van het Noordpoolijs.

In 2030 ijsvrij
De smelt van het Noordpoolijs is een van de meest belangrijke klimaatindicatoren. Vanaf uit de ruimte kun je goed zien dat het oppervlak van het Noordpoolijs elk jaar weer kleiner wordt in de zomer.  Door klimaatveranderingen en stijgende temperaturen wereldwijd smelt het ijs van de Noordpool steeds sneller. Zomerijs verdwijnt met een snelheid van 13% per decade sinds 1970. Zowel het oppervlak als het volume zijn de afgelopen jaren sterk afgenomen. Komende winter zal het ijs weer groeien. Het jonge eenjarige ijs is veel dunner en kwetsbaarder dan het oude ijs en zal in het volgend voorjaar weer snel verdwijnen. Wetenschappers verwachten nu dat de Noordpool in de zomers van 2030/2040 helemaal is verdwenen. Een ijsvrije Noordpool in de zomer zullen veel mensen dus meemaken!

Smelt Noordpool van invloed op ons weer
De snelle afsmelt van het Noordpoolijs heeft ook effect op het weer bij ons. Steeds meer wetenschappers denken dat de smelt van de Noordpool en de afnemende temperatuurgradiënt tussen polen en evenaar van invloed is op de straalstroom. De band hoge windsnelheden op grote hoogte in de atmosfeer die over het noordelijk halfrond slingert en de transportband is van hoge- en en lagedrukgebieden.

Lagedruk tijdens start poolnacht
Tijdens de eerste drie weken van september veroorzaakte een steeds minder krachtig en minder lang schijnende zon dat het ijs nauwelijks nog smolt. Sinds 13 september is slechts een minimale aangroei van het ijs te zien. Kijkend naar het actuele weer zijn er nog steeds lagedrukgebieden boven het poolgebied. Lagedrukgebieden veroorzaken bewolking. Wolken weerhouden de temperatuur ervan ’s nachts ver te dalen, ze werken isolerend, waardoor de groei van het ijs op dit moment nog niet echt op gang komt.

Bronnen: MeteoGroup, NSIDC, Climate Central