Meteoren, meteorieten, vallende sterren

Romantisch op een dekentje buiten op de hei vallende sterren kijken? Maar ook minder romantisch nieuws: wat gebeurt er als een brokstuk de aarde bereikt?

Het is opnieuw raak dit weekend, er zijn vallende sterren te zien. De naam is een stuk romantischer dan de werkelijkheid. Het gaat om stukken gruis die op zo’n 100 kilometer hoogte door de dampkring van de aarde trekken en daar verbranden. De lichtflitsen lijken voor ons, op aarde, net alsof er een ster valt. En die vallende sterren, je kunt er gedurende het hele jaar wel een enkele opmerken. Maar soms zijn het er veel meer dan anders, zoals dit weekend.

Normaliter verbranden die stukken gruis in zijn geheel. Dat is het lichtspoor dat je ziet als een vallende ster. Maar soms is dat stuk gruis te groot en verbrandt het niet compleet. Het gevolg is dat het deel dat de dampkring ‘overleeft’, bij ons op aarde neerstort. Of in zee. Ongeveer 70% van het oppervlak op onze aardbol is oceaan, dus die laatstgenoemde kans is een stuk groter.

Tsjebarkoelmeteoriet
Maar wanneer zo’n brokstuk het aardoppervlak weet te vinden, kan de schade groot zijn. Zoals bijvoorbeeld in 2013, toen verschillende brokstukken in het Russische Oeral insloegen. Dat leken ook geen vallende sterren meer, maar angstaanjagend fel brandende materialen die in de lucht opdoemden. De zon kwam toen net op, en de schaduwen van de brokstukken die door de lucht vlogen waren te zien op aarde. Toen de meteorieten de aarde raakten, barstten ruiten en stortten daken in. Meer dan 1000 mensen raakten gewond.

Nederlandse meteoriet
Al is het zeldzaam dat zo’n groot brokstuk de aarde raakt, toch gebeurt het af en toe. Een brokstuk dat de dampkring overleeft en op aarde terecht komt, wordt een meteoriet genoemd. Het vinden van meteorieten is moeilijk. Meestal zijn het (gelukkig) relatief kleine stukken die terechtkomen in een natuurgebied of de zee, op plaatsen waar het door de mens niet opgemerkt wordt. In januari dit jaar crashte een meteoriet een schuurdak in Noord-Holland. Niemand was thuis, de schade werd de volgende dag opgemerkt.

Door de vreemde steen, helemaal zwartgeblakerd, werden de bewoners op het idee gebracht van een meteoriet. Deze steen ligt inmiddels bij Naturalis in Leiden en is inderdaad een meteoriet. Overigens is het een stuk makkelijker om een meteoriet te vinden in een woestijn of sneeuw- of ijsvlakte. Zodra er specifieke aanwijzigingen zijn van waarnemingen, gaan daar dan ook regelmatig expedities naar toe om meteorieten te zoeken. Zo’n zwarte steen steekt af tegen het woestijnzand en is zo een stuk sneller te vinden.

Meteoor versus meteoriet
Verreweg de meeste stukken gruis die bij ons door de dampkring komen, verdampen en verbranden in zijn geheel. Dat brengt ons weer terug op het romantische deel van dit verhaal, vallende sterren, officieel meteoren.  Want een stuk gruis dat in zijn geheel verdwijnt in de dampkring, wordt een meteoor genoemd. Wanneer het de dampkring overleeft en op aarde terecht komt dan is het een meteoriet.

Meteorenzwermen
Af en toe kruist de baan van de aarde een zwerm deeltjes, die dan deels in onze dampkring terechtkomen. Dat is van te voren te berekenen, elk jaar rond 12 augustus bijvoorbeeld. Dan kruist de baan van de aarde de meteorenzwerm Perseïden. Dat is een erg ‘rijke’ zwerm, waardoor er rond die datum veel vallende sterren te zien zijn. De Geminiden komen voor rond 14 december, ook dat is een rijke zwerm. Rond 3 januari zijn de Boötiden aan de beurt en zo zijn er nog veel meer.

Sterren kijken in een winternacht is toch een stuk kouder dan in een augustusnacht, vandaar dat de Perseïden zo popular zijn. Ondanks dat er rond het maximum van de Perseïden in theorie veel sterren te zien zijn, kan het in de praktijk altijd tegenvallen. Als de maan (vrij) vol is bijvoorbeeld, dan geeft dat veel lichtvervuiling. Ook in een stad kijken, geeft geen goede resultaten. Je kunt het beste naar een buitengebied gaan en ergens in het gras gaan liggen. Check de maandstand en de weersverwachting. Zo is bijvoorbeeld komende nacht tussen 23:00 en 24:00 uur het beste moment. Er zijn flinke opklaringen, dus dat is positief. Er drijven slechts af en toe wat wolkenflarden voorbij. Verder kan er ook mist en nevel ontstaan, maar dat gebeurt waarschijnlijk vooral in de tweede helft van de nacht. Door dat vocht in de atmosfeer zul je ook dan een stuk minder of niets meer waarnemen. Rekening houdend met de weerverwachting en de maan, is deze zondagavond de periode rond 23:00-24:00uur  het beste!

Bron: MeteoGroup