Voorproefje van december

Een vroeg maar scherp wintertje. We noemden het zelfs een flitswintertje. Vanaf morgen is het tijdelijk zachter. Maar in december volgt meer winterkou…

Matige vorst in november. Het is veel vaker voor gekomen maar in deze nog jonge eeuw hebben we zulke lage temperaturen niet eerder gezien in november. Koudste plek was Eelde waar het kwik vanochtend op -8,5 graden uitkwam. Vlak boven de grond was Twente de koudste plek met een 10 cm temperatuur van -12.2 graden. Niet vreemd dat ondiepe plassen vanochtend al met een mooi laagje ijs bedekt waren. Sterker nog, op een bedrijfsterrein in Terwolde had men een parkeerplaats ondergespoten. Daar kon vanochtend ‘geschaatst’ worden op kersvers ijs van 1 nacht oud.

Handige vuistregel

Het koude weer hebben we te danken aan een sterk hogedrukgebied boven onze omgeving. De lucht die de afgelopen 24 uur ons land binnenkwam, was afkomstig uit het noorden van Scandinavië. En kwam afgelopen nacht onder een kraakheldere sterrenlucht volledig tot stilstand. Het zijn de perfecte omstandigheden voor een maximale afkoeling. Gisterenavond dook het kwik overal al snel onder nul en was al duidelijk dat het een hele koude nacht ging worden. Het was zelfs al eerder duidelijk. Er is een prachtige vuistregel waar we in de weerkamer nog altijd gebruik maken. Ondanks alle hypermoderne rekenmodellen die ook temperatuurberekeningen maken. Het is de methode van McKenzie, genoemd naar de onderzoeker die de methode op basis van enorme reeksen van waarnemingen in Engeland had opgesteld.

McKenzie

Met de methode van McKenzie kan de minimumtemperatuur geschat worden op basis van waarnemingen overdag. Het idee erachter is, dat lucht met bepaalde eigenschappen (temperatuur en vochtigheid) onder ideale omstandigheden tot een bepaalde waarde kan afkoelen. De methode maakt gebruik van de maximumtemperatuur overdag en de dauwpunt temperatuur die tijdens het bereiken van de maximumtemperatuur wordt gemeten.

Perfecte verwachting

Gisterenmiddag kwam de maximumtemperatuur uit op 4 graden. Het dauwpunt lag rond de -3 graden. De regel van McKenzie is nu, dat het gemiddelde van maximumtemperatuur en dauwpunt het startpunt is. Dat gemiddelde was gisteren 0,5 graden. Vervolgens wordt de minimumtemperatuur berekend door er een getal van af te trekken. Dit getal is afhankelijk van hoeveelheid bewolking en wind. Bij perfecte omstandigheden (kraakhelder en geen wind) mag er 8 of 9 graden afgetrokken worden. En kom je dus uit op een minimumtemperatuur van -7,5 tot -8,5 graden. Het zijn vrijwel perfect de temperaturen die bereikt zijn! Overigens, als er een vers pak sneeuw ligt geldt de McKenzie methode niet. Of anders gezegd, dan moet er een beduidend groter getal vanaf getrokken worden. De regel werkt ook niet, als de luchtsoort zelf verandert tussen het begin van de middag en de erop volgende nacht. Dat is typisch het geval als er fronten in het spel zijn.

Westenwind

Vanavond koelt het in eerste instantie razend snel af. Op basis van McKenzie zou het komende nacht weer 8 graden kunnen gaan vriezen. Maar nu moeten we voorzichtig zijn. Er steekt geleidelijk een westelijke wind op waarmee minder koude en minder droge lucht kan binnenstromen. Voor het noorden gaat de regel zeker niet op. In het zuiden kan het nog redelijk werken. Daar is het tot na middernacht nog helder en windstil. In het zuiden houden we dan ook nog rekening met minima tot rond -8 graden. In het noorden stijgt het kwik gedurende de nacht tot boven nul en gaat het dus dooien. 

Opnieuw stralingskou

 De westelijke stroming krijgt vanaf morgen meer ruimte. Er volgen een paar vrij zachte en overwegend bewolkte herfstdagen. Donderdag wordt het zelfs weer 10 graden. Komend weekend arriveert het volgende hogedrukgebied. Indien het voldoende opklaart, kan het in de loop van het weekend opnieuw gaan vriezen. Maar niet met een overtuigende oostenwind. Het is typisch stralingskou waarmee we dan mogelijk opnieuw mee te maken krijgen.

Koude oostenwind

Nu een grote sprong in de tijd. Dat hebben we hier al vaker gedaan. Echt interessant voor winterliefhebbers zijn de ontwikkelingen rond het midden van de maand december. Het signaal voor hogedruk boven Scandinavië wordt in feite alleen maar sterker in de berekeningen van het ECMWF model. Een scenario met een koude oostenwind en vorst van betekenis kan ons dan zo maar ten deel vallen. In feite zijn dergelijke sterke en aanhoudende signalen op een termijn van 3 tot 4 weken vooruit tamelijk zeldzaam.

Poolwervel verplaatst

Het is goed mogelijk dat de merkwaardige patronen rond de Noordpool een (deel van de ) verklaring in zich bergen. Zo zien we op grote hoogte (in de stratosfeer) dat de poolwervel dit jaar maar niet goed uit de verf wil komen boven de (nog altijd te warme) Noordpool. De koude poolwervel is verschoven naar de kant van Siberië. Tegelijkertijd zien we een soort van warme uitstulping richting Canada. Die situatie houdt stand tot na het weekend. In de loop van volgende week verschuift de wervel zich mogelijk wel naar Canada maar ook dan lijkt een mooie normale, ronde poolwervel niet van de grond te komen. En blijft de voorkeur voor geblokkeerde stromingspatronen aanwezig.

Serieuze winterkou?

Dit hardnekkige patroon belemmert de vorming van diepe oceaandepressie op de route New Foundland naar IJsland. En verhindert het op gang komen van een sterke westelijke stroming op de Atlantische Oceaan. Zonder sterke westcirculatie worden de weerkaarten vooral gespeeld door dominante hogedrukgebieden. Zodra die noordelijk genoeg liggen, bijvoorbeeld boven Scandinavië, kan de deur voor serieuze winterkou bij ons echt open gaan. Vroeg of laat, we denken met het ECMWF zo rond half december, zou deze situatie een kans krijgen. Overigens zegt dat nog weinig over het verdere verloop van de winter. Vanaf januari kan het net zo goed wel lukken met die westcirculatie.