Mysterieuze geluiden

Hardnekkige mythe is toch waar. Het Noorderlicht maakt geluid.

Poollicht, een fascinerend verschijnsel. Mensen reizen ervoor naar Lapland om het te kunnen zien, maar zo af en toe komt het in ons eigen land ook voor. Daarvoor moeten bepaalde omstandigheden wel exact samenkomen en dat gebeurt niet vaak. Laat staan dat het ook nog eens vaak te bewolkt is om iets te kunnen zien. Maar daar gaat dit verhaal niet over. National Geographic maakte afgelopen week bekend dat het wetenschappelijk bewezen is, dat het poollicht geluid maakt. Het leek altijd een hardnekkige mythe, maar nu is er bewijs voor gevonden dat het echt gebeurd.

Sommige mensen beweerden een ruis gehoord te hebben, tijdens nachten met poollicht. Andere hadden het over een soort van klappen. Veel wetenschappers hechtten er maar weinig waarde aan. Het werd afgedaan als bijvoorbeeld oorsuizingen en de waarnemingen werden niet serieus opgepakt. Ruis en gezoem op geluidsopnames werd afgedaan als slechte kwaliteit. Maar was dat wel zo?

Legendes
Een nomadisch volk dat op Lapland woont, de Sami, beschrijft het noorderlicht zelfs als: ‘Licht dat je kunt horen’. Uit legendes van vroeger dachten de Sami dat het noorderlicht een afspiegeling is van overledenen. Ze zagen het noorderlicht als een connectie tussen de dood en het leven. Via het licht probeerden voorouders nog een teken te geven aan diegenen die op aarde waren achter gebleven.

Licht in de duisternis
Het noorderlicht wordt vooral gezien in de donkere maanden van de winter, waarop de zon niet tevoorschijn komt. Volgens andere volksverhalen was er op de Noordpool in die wintermaanden een vuurspuwende berg die met zijn vuur het donkere noorden kon verwarmen. De meeste verhalen zijn echter gerelateerd aan het leven na de dood. Gestorven krijgers zouden dan via het noorderlicht aanwijzen, wie er zou sterven. En op de Lofoten wordt het Noorderlicht ook wel ‘een moeilijke vrouw’ genoemd. Lastig in te schatten en je weet maar nooit wanneer ze zich laat zien...

Mythe ontrafeld?
Wellicht is het dus niet zo vreemd dat verhalen over het Noorderlicht en het geluid van het Noorderlicht lange tijd met een korreltje zout genomen werden. Maar nu hebben Finse wetenschappers eindelijk het bewijs dat de geluiden er zijn. Ook denken ze te weten hoe ze ontstaan.  Een inversie is daarbij een belangrijk deel van het antwoord.

Beetje meteo
Een inversie is een luchtlaag waarop het temperatuurverloop omgekeerd is ten opzichte van ‘normaal’. Normaal gesproken koelt de lucht af, naarmate je hoger gaat in de atmosfeer. Maar bij weinig wind en heldere nachten kan dat wel eens anders uitpakken. Direct aan de grond koelt het door uitstraling nog sneller af dan hogerop. Daardoor ontstaat er een koude laag aan de grond, met daarboven een luchtlaag die relatief warmer is. Een inversie kan vogels desoriënteren en bijvoorbeeld ook smog vasthouden. Ook kan het licht en geluid reflecteren.

Klappen van de zweep
De zon laat geladen deeltjes los die (afgebogen door het aardmagnetische veld rondom de aarde) uiteindelijk in de polen terechtkomen. Die deeltjes botsen met elkaar en zo ontstaat een prachtig lichtspel. Met een inversie lijken de geladen deeltjes gevangen te raken in de luchtlaag die de grens markeert tussen de koudere luchtlaag aan de grond en de minder koude luchtlaag op enige hoogte. Ze ontladen dan heel snel, waardoor er klappende geluiden kunnen voorkomen. Afhankelijk van de sterkte van het noorderlicht en de sterkte van de inversie, kan het geluid anders overkomen. Zo zijn er meldingen gemaakt van zweepklappen tot een zacht geruis. 

Bron: Professor Emeritus Unto K. Laine, MeteoGroup