Saharazand op Iberisch schiereiland

Een flinke wolk met Saharazand trok begin deze week over Portugal en Spanje. Een ISS astronaut legde deze wolk fraai vast.

Afgelopen zondag trok er hoog in de atmosfeer een enorme wolk met zand uit de Saharawoestijn over delen van Portugal en Spanje. De Britse astronaut Tim Peake, die momenteel 6 maanden aan boord van de ISS (International Space Station) is, zag de stofwolk vanuit het ruimtestation Europa intrekken en maakte er een bijzonder fraaie foto van, die via social media volop werd gedeeld.

Zowel hoger in de atmosfeer als aan de grond lag er eind vorige week een lagedrukgebied boven het noordwesten van Afrika, dat voor een groot deel bestaat uit woestijn, ofwel de Sahara. Aan de grond was het lagedrukgebied niet heel erg actief, maar op hoogte wel en vooral die combinatie maakte dat er daar een enorme hoeveelheid zand omhoog werd gezogen. Op enkele kilometers hoogte in de atmosfeer vormde zich vervolgens een grote stofwolk, die rondom dat lagedrukgebied met een forse noordelijke wind richting Europa werd geblazen.

Stof en zand
Afrika is ‘s werelds grootste bron van stof in de atmosfeer, ongeveer 70 procent van het wereldwijde totaal, dat jaarlijks zo’n 60 tot 200 miljoen ton stof betreft. In het stof zitten verschillende mineralen en afhankelijk van het brongebied kan de kleur van het stof variëren van lichtgrijs tot rood of bruin. Die gekleurde wolk is op satellietbeelden meestal goed te zien en zodra het stof en/of zand middels regen of een bui de grond weer bereikt, vinden we het vaak terug in de vorm van een rode of bruine stoflaag op de auto of bijvoorbeeld het tuinmeubilair.

Spanje en Portugal
De wolk trok vanuit noordwestelijk Afrika noordwaarts richting Spanje en boog vervolgens af naar het westen richting het noorden van Portugal, om daarna boven de Atlantische Oceaan te eindigen. De lucht boven het Iberisch Schiereiland was dan ook een beetje wazig en vooral als het zonnig is en je kijkt in de verte, dan zien je een geel bruinige gloed aan de horizon. De stofdeeltjes kunnen onder bepaalde omstandigheden als condensatiekern dienen, wat bij een relatieve luchtvochtigheid van 70% of hoger op het betreffende niveau, de vorming van wolken bevordert. In dit geval was dat niet het geval en bleef het veelal zonnig en droog.

Nederland
Hoewel Nederland dit keer buiten schot bleef, komt het ook bij ons regelmatig voor dat we te maken krijgen met Saharazand en –stof. Wanneer de windrichting of de luchtstroom van zuid naar noord is gericht, kan zo’n stofwolk soms vrij noordelijk uitkomen. Een enkele keer worden zelfs Scandinavië, IJsland en Groenland bereikt. De laatste keer dat we in Nederland een flinke stofwolk over ons heen kregen, was halverwege december vorig jaar. Op 17 december 2015 beleefden we met een zuidelijke aanvoer vanuit West-Afrika niet alleen de warmste 17 december sinds het begin van de metingen, maar was er in ons land ook sprake van een wat wazige lucht door Saharazand. Het werd die dag 13,6 graden in De Bilt. Daarvoor trok er ook april vorig jaar een stofwolk over onze omgeving.

Amazonegebied
Een stofwolk uit de Sahara kan zelfs tot in het Amazonegebied in Zuid-Amerika rijken. Sterker nog, de Amazone is sterk afhankelijk van het stof. Jaarlijks stijgt er zo’n 182 miljoen ton aan Saharastof op en trekt met een westelijke stroming de Atlantische Oceaan op. Een groot deel belandt uiteindelijk in de oceaan, maar nog zo’n 28 miljoen ton daarvan bereikt het Amazonegebied. En dat is maar goed ook. Het stof bevat namelijk veel verschillende mineralen en voedingsstoffen, waaronder ijzer en fosfor, en deze zijn van groot belang voor het Amazonegebied. Vooral de ‘meststof’ fosfor is belangrijk voor de beplanting in het gebied. Wetenschappers hebben namelijk berekend dat er met regen vrijwel evenveel fosfor via dood plantenmateriaal wegspoelt als dat er via het stof weer neerstrijkt. De Amazone is in die zin dus afhankelijk van de aanvoer van deze meststof middels deze stofwolken. In het onderstaande filmpje van NASA is dit hele proces mooi in 3D weergegeven.