Rivier van wind

Het weer zoals wij dat aan de grond ervaren, wordt vaak aangestuurd door rivieren van snel stromende lucht. De straalstroom. Die rivier verlegt zich de komende dagen…

De winter verloopt tot dusver record zacht. Dat heeft alles te maken met de luchtdrukverdeling. De zuidwestenwinden zijn zeer dominant. Lagedrukgebieden hebben een voorkeur voor het gebied tussen Schotland, IJsland en Noorwegen. De straalstroom bevindt zich ten zuiden van deze verzamelplaats van grote lagedrukgebieden. En is deze winter regelmatig gericht op onze omgeving. Vandaar dat het deze winter niet alleen zacht is, maar ook opvallend nat.

Natte winter

Wat betreft temperatuur staat de huidige winter op een keiharde eerste plaats. Daar schreven we gisteren al over. Of het ook echt een gouden plak wordt, valt nog te bezien. Maar gezien de grote kans dat de zuidwestenwind in de laatste week van februari weer heer en meester is, is die eerste plaats nog altijd goed mogelijk. Tenzij het daarvoor toch echt een beetje winter wordt natuurlijk… Wat betreft regen verloopt de maand minder extreem, maar het is wel natter dan normaal. Tot en met gisteren is de huidige winter in De Bilt goed voor een 30 e  plaats in de ranglijst van af 1901. Er is tot dusver deze winter in De Bilt 197 millimeter gevallen. 

Rivier zonder oevers

Het natte weer hangt zoals gezegd samen met de positie van de lagedrukgebieden en de straalstroom. De straalstroom kunnen we ons voorstellen als een brede rivier op grote hoogte in de troposfeer. De sterkste windsnelheden vinden we vaak zo rond de 10 kilometer hoogte. De breedte van de rivier is typisch enkele honderden kilometers tot richting de 1000 kilometer. In de rivier stroomt lucht met snelheden van 150 tot soms wel meer dan 300 kilometer per uur. Een gewone water rivier heeft oevers. Een luchtrivier niet. De straalstroom is ingebed in een veel breder stromingsveld. 

Stroomversnellingen

De rivier van snelstromende lucht op grote hoogte staat dus bekend als de straalstroom. Ook wel jetstream genoemd. In deze straalstroom komen soms extra versnellingen voor. Stroomversnellingen. In de weerkunde spreken we van jetstreaks. Deze stroomversnellingen verplaatsen zich met de algemene stroom in de staalstroom mee. En zijn belangrijk voor het triggeren van weersystemen zoals lagedrukgebieden of, op kleinere schaal, het ontstaan van fikse buien.  Meteorologen zijn in potentieel explosieve of gevaarlijke weersituaties vaak erg gefocussed op deze jetstreaks. 

Wind mee of wind tegen

In de luchtvaart houdt men terdege rekening met de positie van de straalstroom. Bij een trans-Atlantische vlucht, van Europa naar Amerika, komen de piloten de straalstroom meestal wel ergens tegen. Het is dan de kunst om op de heenweg, naar het westen, de straalstroom als het kan links (of rechts)  te laten liggen. In ieder geval als de wind in de straalstroom tegengesteld is aan de vliegrichting. Want 300 kilometer per uur tegenwind, dat kost heel veel extra brandstof. En tijd. Op de terugweg kan vaak handig gebruik worden gemaakt van de straalstroom. Het extra duwtje in de rug kan de vluchtduur met enkele uren verminderen. En het scheelt bovendien al gauw duizenden liters kerosine. En uitstoot van CO2.

Alpen

De straalstroom komt de komende dagen steeds zuidelijker te liggen. Gericht op de Alpen, en in het weekend zelfs op Portugal en Spanje.  Voor de Alpen betekent dat de komende dagen nog meer sneeuw. Zeker aan de westzijde van het Alpenmassief. In Frankrijk. Maar ook in Zwitserland en, in iets mindere mate Oostenrijk, komen nog wel een paar decimeters sneeuw bij. Dat kan het lawinegevaar mogelijk weer verhogen. Nu al zien we in sommige delen van de Alpen, zoals bijvoorbeeld in Tirol en Zwitserland, waarschuwingsniveau 4 op een schaal van 0 tot en met 5. Met de zuidelijke straalstroom kan men in de Pyreneeën ook een flinke vracht sneeuw tegemoet zien. 

Spanje

In Spanje verloopt de huidige winter tot dusver erg droog. Dat heeft vanzelfsprekend ook te maken met de luchtdrukverdeling. Kenmerkend dit seizoen is een sterk hogedrukgebied dat zich vanaf de Azoren keer op keer wist uit te breiden naar het Iberisch schiereiland. Maar nu de straalstroom eindelijk een keertje echt serieus gaat duiken, en z’n pijlen (en neerslaggebieden) richt op Spanje, kan het daar wel hard gaan regenen. In ieder geval aan de westzijde van Spanje, in het noorden, en uiteraard in (het noorden van) Portugal. Aan de oostkant van Spanje, waar de winter het droogst is, komt men er in zulke situaties bekaaid van af. Er wordt daar de komende 5 tot 10 dagen amper neerslag verwacht.

Terug naar af maar eerst een vleugje winter

Op langere termijn lijkt de straalstroom z’n oude positie weer te gaan opzoeken. De vast gesleten patronen van deze winter keren waarschijnlijk terug. Het Azorenhoog grijpt z’n kans en zal zich weer oostwaarts en noordwaarts proberen uit te breiden. Voor ons land draait dat uit op de bekende zuidwestenwind. En die staan, zoals we weten, garant voor zacht weer. Afhankelijk van de nabijheid van het hogedrukgebied kan het met de regen als we geluk hebben enigszins meevallen. Maar voordat het zachte weer terugkeert, krijgen we eerst een iets koudere fase. Na het weekend wordt het zelfs wat kouder dan de norm voor midden februari. In de nachten vriest het geregeld en ook overdag blijft het dan relatief koud met hooguit 5 graden. Toch (opnieuw) een klein vleugje winter dus