IJzeldriehoek

Extreme ijzel in de drie noordoostelijke provincies: Groningen, Friesland en Drenthe. Een winterse driehoek. Veroorzaakt door de zogenaamde ijzeldriehoek...

Deze merkwaardige winter laat zich in het noordoosten nu van een heel andere kant zien. Extreme gladheid door ijzel. De ijzeldriehoek…

Inval vorst

In de nacht van zaterdag op zondag viel in Groningen de vorst in. Daarna heeft de vorst zich daar aardig gesettled en heeft ook de provincies Friesland en Drenthe vrijwel geheel in zijn ijzige greep gekregen. Ook de Wadden delen mee in het winterse weer en gisteren sneeuwde het ook in Overijssel. Hoe lang houdt de winter stand in het noordoosten en waar wordt het extreme weer door veroorzaakt?

Strijd der titanen

Het is een klassiek scenario. Een groot bolwerk van koude vrieslucht wordt, gesteund door een omvangrijk en sterk hogedrukgebied boven Siberië, naar het westen gestuwd. Tegelijkertijd zijn het diepe depressies op de Oceaan die voortdurend zachte lucht Europa binnen proberen te loodsen, vanuit het zuidwesten. Elke nieuwe golf zachte lucht die vanuit het zuidwesten op komt zetten, veroorzaakt bewolking en neerslag. In de zachte lucht is het dat uiteraard gewoon regen, maar in het noorden komt het tot ijzel, ijsregen of sneeuw.

IJzeldriehoek

In de weerkamer spreken we van een ijzeldriehoek. Daarmee bedoelen we niet de drie noordoostelijke provincies, maar een karakteristiek verschijnsel in de opbouw van de atmosfeer. De koude lucht is relatief zwaar en heeft de neiging om zich steeds onder de opstomende warmere lucht te wringen. Er bevindt zich zelfs in het ijzige Groningen dus op enige hoogte zachte lucht met temperaturen boven het vriespunt. Daarboven zit dan weer koudere lucht die in feite altijd op grotere hoogte voor komt. Deze wig zachte lucht is goed zichtbaar in de verticale profielen van temperatuur.

IJsregen, ijzel of sneeuw

De vorm waarin de neerslag valt, wordt bepaald door de dikte van de warme wig. Is die verwaarloosbaar dun of afwezig, dan valt de sneeuw vanaf grotere hoogte gemakkelijk tot op de grond. Dat gebeurde gisteren. Wordt de wig iets dikker, dan smelt de sneeuw als die door de warme laag valt. Is de koude laag eronder nog vrij dik, tenminste 500 meter, dan bevriezen de regendruppels tot bolletjes ijs. Dat noemen we ijsregen. Voordeel van ijsregen is dat het relatief ruw is en net wat minder extreem glad is dan ijzel. Want als de warme wig dikker wordt en de koude laag nabij de grond erg dun wordt, dan vallen de regendruppels volkomen vloeibaar op de grond. Maar daar vriest het nog. Het regenwater bevriest op alles wat los en vast, instantaan, direct nadat de druppel uiteen gespat is. Dit levert een spiegelgladde laag op zoals we vanochtend in het noordoosten ook duidelijk zien. 

Schaatsen naar je werk

De laag ijzel was op sommige plekken centimeters dik. Zo lang het ijzelt is er vrijwel niets tegen te beginnen. En is eigenlijk het enige dat helpt: gewoon niet de weg op gaan. Of anders met de schaatsen. Dat gebeurde vanochtend op sommige plekken daadwerkelijk in het noordoosten.

Schaatsen op straat. De laatste keer dat het in Nederland zo extreem ijzelde, is alweer bijna 30 jaar geleden. Begin maart 1987 kwam het tot de ijzelramp. Ook toen in het noordoosten. Met name Drenthe werd toen ernstig getroffen. De laag ijzel was toen zo dik, dat er ook bomen omvielen door het gewicht van het ijs.  

Nog even geduld 

De titanenstrijd is nog niet voorbij. Morgen boekt de koude lucht zelfs weer enige terreinwinst vergeleken met vanochtend. Pluspunt is dat er morgen maar weinig neerslag wordt verwacht. Toch zal men in het noordoosten met de aanhoudende vorst nog steeds te kampen hebben met de aanwezige ijsmassa op straten, auto’s etc. Dus de ongemakken zijn nog niet voorbij. Naar verwachting komt de vorstgrens morgen nog tot net voorbij Enschede en in het noordwesten tot aan Purmerend zo ongeveer. In de nacht naar donderdag kan er in de noordelijke provincies en mogelijk tot in Overijssel opnieuw lichte regen vallen bij temperaturen onder nul. Het gevaar voor nieuwe ijzel is nog niet geweken. Donderdagochtend begint het kwik ook in het noordoosten serieus op te lopen. Rond 10 uur zou de vorst het land uit moeten zijn. Vervolgens arriveert een actief regengebied en gaat het ook in het noorden warmer water regen en dooien. En komt er een eind aan deze unieke periode met extreme verschillen en in het noordoosten ook extreem winterweer. Overigens zou het in de tweede helft van volgende week mogelijk opnieuw enigszins winters kunnen worden.