25 en 26 november 2015, nogmaals

Tom van der Spek vertelt zijn belevenissen over de memorabele 25 en 26 november 2005.

Gisteren heeft Reinout van den Born een boeiend verslag geschreven over het barre winterweer in delen van het land dat ons tien jaar geleden, op 25 november 2005, overviel. Maar in feite was ook 26 november her en der een memorabele sneeuwdag. Vandaag blikken we dus nogmaals terug naar die beide dagen van tien jaar geleden, ditmaal bezien door de ogen van Tom van der Spek.

Het voorspel

Onwetend van hoe de verwachtingen in de weerkamer van meteo Consult werden bekokstoofd, ga ik, die donderdagavond, 24 november, toch wel verwachtingsvol naar bed. Uiteraard heb ik de weerberichten wel gevolgd en die maken melding van storm, veel regen en ook natte sneeuw. Ik ben benieuwd!
Als weerliefhebber slaap ik onrustig, hoewel ik vooral later in de nacht langer in slaap weet te blijven. Eerder die nacht heb ik namelijk al gemerkt dat de wind, uit de ‘zachte’ westzuidwesthoek, flink aan het aanwakkeren is en dat het pijpenstelen is gaan regenen. Géén (natte) sneeuw dus, en met deze wind zal dat er voorlopig niet van komen.
De volgende ochtend is het toch wel verbazend om te zien dat, ondanks een bulderende westzuidwester, de temperatuur al tot iets onder 2 graden is gedaald! Het regent nog steeds hard, met grote druppels en het verbaast mij niet dat ik op het dakraam toch ook al een paar kletsnatte, bijna gesmolten sneeuwvlokken zie ploffen. Dat kan nog een leuke dag worden!

Een helletocht

Maar van dat leuke is eerst weinig te merken. Ik heb vandaag een late dienst, die officieel om 9.30 uur begint, maar gezien het weerbeeld lijkt het mij niet onverstandig om een half uurtje eerder op de fiets te stappen, een tochtje van vier-en-en-halve kilometer, van Bennekom naar Wageningen, wat normaal in een kwartiertje is gepiept. Gehuld in regenpak en in de stromende regen (met een enkele natte sneeuwflats) ga ik op pad, maar niet alvorens ik op de digitale regenmeter heb gezien dat er al 20 mm regen is gevallen…
Eerst is de fietstocht nog wel te doen met zijwind, maar in het Binnenveld, tussen Bennekom en Wageningen, volgt er een stuk van ruim één kilometer, waarbij ik de wind pal tegen heb. Ik schakel terug van de vijfde versnelling (die ik normaal gebruik) naar ‘vier’; de zogenaamde ‘straffe tegenwind-stand’, maar ditmaal red ik het ook daarmee niet. Ik moet terug naar ‘drie’ en zelfs ‘twee’, versnellingen die ik eigenlijk nooit gebruik. Het nutteloze hiervan blijft ook nu. Ik draai de trappers rond, maar blijf eigenlijk vrijwel stilstaan. De bulderende wind en ijskoude regen slaan in mijn gezicht en na enige ogenblikken slaat de paniek toe. Ik krijg het gevoel geen lucht meer te krijgen en te stikken. Ik stap af en blijf zo’n twee minuten staan met mijn rug naar de wind gekeerd, happend naar lucht. Fietsen hierna is onmogelijk. Ik loop met de fiets aan de hand de resterende halve kilometer, tot daar waar de weg een haakse bocht maakt en ik, met nu opnieuw zijwind, opnieuw kan opstappen, maar de laatste kilometer heb ik de wind opnieuw bijna pal tegen. Bomen en huizen geven hier gelukkig toch enige beschutting. Ik slaag erin dit stuk wel fietsend af te leggen, maar kom toch min of meer uitgewoond op het werk aan.
Nu terugkijkend kan ik zeggen dat na 28 jaar door weer in wind dit stuk fietsend, ik dit nimmer meer heb meegemaakt. Op de waarnemingen van het naburige weerstation van de WU bij de Haarweg, op slechts enkele kilometers afstand, zag ik achteraf dat er tijdens mijn fietstochtje daar een volle windkracht 8 stond, met windstoten tot 100 kilometer per uur.

Een memorabele dag

Het weersverloop op deze dag, is gisteren al uitgebreid door Reinout beschreven. Als sneeuwliefhebber is het frustrerend om te constateren dat het op slechts 5 tot 10 kilometer naar het oosten, wél matig tot zwaar sneeuwt en dat daar de sneeuwdiktes tot respectabele hoogtes oplopen. Ondanks het feit dat de temperatuur de hele verdere ochtend en het begin van de middag tussen 1 en 2 graden blijft schommelen en het flink matig blijft regenen, weigert de neerslag hier maar in sneeuw over te gaan. Het blijft ‘dakraamsneeuwen’ en de spelbreker is de wind, die wel iets luwt, maar toch nog lange tijd krachtig tot hard blijft uit westzuidwest. Hiermee wordt voortdurend relatieve warmte aangevoerd, die de atmosfeer verbruikt om de vele vallende sneeuwvlokken te doen smelten, alvorens ze het aardoppervlak bereiken.

Maar dat beeld wijzigt in de namiddag! Rond half vier luwt de wind naar een dikke windkracht vier en krimpt naar zuidwest, terwijl de regen onophoudelijk matig van intensiteit blijft. Al snel wordt duidelijk dat de aangevoerde warmte door de wind, het nu gaat verliezen van de hoeveelheid warmte die nodig is om de vallende sneeuw te doen smelten. Ik zie meer natte vlokken tussen de regen door neerploffen, als plots de bomenrij op een halve kilometer afstand bijna onzichtbaar wordt, als in een abrupt opkomende mist. Amper één minuut later sneeuwt het matig tot zwaar en nog een minuut later is de parkeerplaats, die kort tevoren nog goeddeels bedekt was met grote plassen, geheel wit geworden. Zelfs op het water ontstaat dus een laag sneeuwprut. Geen wonder, want dat water had immers al een temperatuur van een fractie boven nul graden…
Al snel is te zien dat het verkeersinfarct in de sneeuwgebieden ten oosten, zich nu rap westwaarts naar hier uitbreidt. De snelweg Ede-Arnhem staat muurvast, waardoor ook de toegangswegen daar naartoe vollopen en die file reikt nu tot in Wageningen. Ditmaal prijs ik mij gelukkig dat ik op de fiets ben. Na het einde van mijn dienst, na 17.45 uur, ploeg ik rustig door de natte sneeuwsmurrie in de vierde versnelling en met de wind schuin in de rug, door het Binnenveld, terug naar huis. De automobilist die vlak achter mij rijdt, is ‘een heer in het verkeer’.  Hoewel ik maar tussen 10 en 15 km/uur rij, doet hij op de relatief smalle weg geen moeite mij in te halen. Sterker nog, hij ontsteekt zijn grootlicht, zodat de besneeuwde weg vóór mij, nog beter wordt verlicht!
Thuisgekomen, is het om 19 uur tijd om de Hellmann regenmeter te legen. De digitale regenmeter is na 17 uur stil blijven staan op 36,8 mm en heeft er daarna niets meer bijgetikt. De fles in de Hellmann regenmeter is voor méér dan driekwart gevuld, maar in de trechter zit ook nog een hele lading sneeuw, die nog moet worden gesmolten. Uiteindelijk telt dat op tot 51,7 mm en in de meetreeks van nu bijna 28 jaar, is dat nog steeds mijn record aftapping! Om 19 uur sneeuwt het nog, maar lichter, en al voor 20 uur wordt het overwegend droog. 

Zaterdag 26 november

De verwachting is dat het lagedrukgebied die dit veroorzaakt, ook zaterdag boven ons hoofd blijft liggen en wederom een behoorlijke hoeveelheid sneeuw gaat afleveren. Aanvankelijk valt dat hier fors tegen. De nacht verloopt bewolkt, maar zo goed als droog. De druppelende regenpijpen laten horen dat het dooit en het laagje natte sneeuw van zo’n drie tot vijf centimeter is de volgende ochtend op straat dan ook bijna verdwenen, maar de grasvelden zien nog redelijk wit.
Vanwege de drukte is afgesproken dat ik in de loop van de ochtend voor een paar uurtjes kom meehelpen op het werk. Het is somber, maar gelukkig staat er nu weinig wind en uit de loodgrijze lucht valt soms een sneeuwvlok, maar veel stelt dit niet voor. Nadat ik mijn hand en spandiensten op het werk heb verricht, ga ik in de eerste middaghelft weer naar huis, waarbij ik in het Binnenveld een paar foto’s schiet (zie hierboven) van volle sloten, velden die vol met water staan en van de sneeuwresten, die hier inderdaad niet veel meer om het lijf hebben. Al met al verloopt deze dag tot dusver nogal teleurstellend voor een sneeuwliefhebber, maar de atmosfeer heeft nog een verrassing in petto!

Opnieuw matige tot zware sneeuwval!

Thuisgekomen verandert het weerbeeld eerst niet, maar dan verschijnen er plots een paar grote vlokken en in het kwartier dat volgt, gaat het steeds harder sneeuwen! Rond 15 uur sneeuwt het matig tot zwaar, waarbij het zicht terugloopt tot slechts een paar honderd meter en het in een mum van tijd opnieuw helemaal wit wordt. De sneeuw lijkt zelfs ‘droger’ te zijn dan de dag daarvoor en soms vallen er bijna ‘zakdoekjes’ uit de lucht. In betrekkelijk korte tijd valt er ruim vijf cm sneeuw, maar uit de aftapping ’s avonds blijkt overduidelijk hoe nat de sneeuw eigenlijk nog was, want de oogst was 12,2 mm!
Verder naar het oosten werd de sneeuwlaag van de dag tevoren, ook flink aangevuld. Op de Veluwe kwam hier en daar bijna een halve meter sneeuw te liggen en lokaal in het oosten van het land dreigden enkele platte daken zelfs te bezwijken onder de zware last van dit dikke natte sneeuwdek. Hoewel we hier in de regio Bennekom-Wageningen wat de sneeuw betreft, zeker niet in de roos hadden geschoten (maar wel goed op de schijf) kan ik mij deze twee dagen nog als de dag van gisteren herinneren.
Er volgde trouwens een zachte winter met geregeld vorstdagen en ook nog een paar leuke sneeuwsituaties (bijvoorbeeld met stuifsneeuw en vorming van sneeuwduintjes op de avond van 30 december, maar alweer dooi de nacht daarop) maar met in Bennekom geen enkele ijsdag! En de automobilisten die op deze dagen soms vele uren lang stilstonden op de besneeuwde wegen, zullen deze weersituatie ook nog niet zijn vergeten.
Op een herhaling hoeven we nu voorlopig niet te rekenen, want na nog een lokaal nachtvorstje, kan het maandag, op de laatste dag van de meteorologische herfst, lokaal 14 graden worden! En ook begin december zal de winter zich, naar verwachting (nog) niet met het weer in ons land gaan bemoeien. Of dat inderdaad het begin wordt van alweer een zachte winter, zoals de seizoensverwachtingen suggereren, moet worden afgewacht.

Bronnen: MeteoGroup, eigen archief. Foto’s: Tom van der Spek.