Oktober 2015: een terugblik op een bijzondere maand

Deze maand loopt langzaam op zijn eind, met rustige, vrij zonnige en milde condities. Hoe anders was dat eerder deze maand, toen her en der zelfs kouderecords sneuvelden.

Hoewel deze maand nog niet is afgelopen, blikken we alvast terug op de meest opmerkelijke feiten van oktober 2015.

Na een voor velen wat teleurstellende septembermaand met op het landelijk KNMI-hoofdstation in De Bilt slechts twee warme dagen (20,0°C of meer), begon oktober met veelal strakblauwe luchten en normale middagtemperaturen voor die fase van het jaar. Daarentegen verliepen de nachten vrij koud met her en der lichte vorst op grashoogte, en regionaal (dichte) mist.

Eerste vorst

Op 13 oktober kwam het in het Limburgse Ell ook op de reguliere waarnemingshoogte van 1,5 meter nipt tot een negatieve temperatuur: -0,1°C. Daarmee was dat in ons land de allereerste échte vorst van het aankomende winterseizoen.

Een droge maand

Over de gehele maand gezien was het behoorlijk droog. Tot en met de 27e liepen de maandsommen uiteen van grofweg 30 millimeter in het westen tot rond 50 millimeter langs de oostgrens. Volgens het langjarig gemiddelde valt in oktober zo’n 70 millimeter in de zuidoosthoek tot iets meer dan 100 in het westen van Noord-Holland. De neerslag concentreerde zich voornamelijk rond de periode 6 tot en met 8 oktober en halverwege de maand.

Na een reeks droge dagen, kwam het pas in de avond van 5 oktober vanuit het zuiden tot de eerste regen. De eerstvolgende dagen verliepen onbestendig met regelmatig regen of buien, plaatselijk meer dan 10 millimeter per etmaal. Ook van 14 tot en met 18 oktober passeerden bij tijd en wijle neerslagzones.

Recordsombere periode

Vanaf de 14e brak een uitermate sombere periode aan. Het overgrote deel van Nederland bevond zich dagenlang onder een dikke plak bewolking waarin de zon slechts plaatselijk en sporadisch zichtbaar was. Meerdere plekken kregen de zon zelfs enkele dagen helemaal niet te zien. Over de periode 14 oktober tot en met 23 oktober registreerde De Bilt maar 1,9 uur zonneschijn. Daarmee was het de somberste tiendaagse periode ooit gemeten in oktober, een record dus. Het vorige record stond op naam van 1958, met van 22 oktober tot en met 31 oktober 2,5 zonuren in totaal.

Unieke reeks koude dagen

Naast veel grauwigheid waren ook de temperaturen opmerkelijk laag rond het midden van de maand. Vooral van 13 tot en met 15 oktober bleef het in de middag uitermate kil met kwikstanden die vrijwel nergens de tien graden overschreden. De Bilt noteerde op 13 oktober met 5,9°C zelfs een gedeelde derde plaats voor de laagste maximumtemperaturen in de tweede decade van oktober (11-20 oktober). In het uiterste zuidoosten van Nederland bleven de temperaturen overdag nog wat verder achter. Meetstation Maastricht (Beek) registreerde maximumtemperaturen van slechts 4,9°C (13 okt), 4,0°C (14 okt) en 5,1°C (15 okt), goed voor de volledige top drie (!) van allerlaagste maximumtemperaturen in Maastricht voor de periode 11-20 oktober sinds 1906. Een unicum!

Vroege (natte) sneeuwval

De bijzonder koude lucht voor de tijd van het jaar hing samen met een zogenaamde koudeput net ten zuiden van ons land. Relatief koude lucht in de hogere luchtlagen stroomde aan de zuidflank van een Scandinavisch hogedrukgebied tot boven onze regio en bleef enkele dagen rondtollen. Dit leidde tot extra stijgbewegingen in de atmosfeer en de bron voor het ontstaan van meerdere neerslaggebieden. Door het ontbreken van zonlicht en een koude bovenlucht bleven de temperaturen aan de grond ook laag. Op 14 oktober kon het daardoor in de Zuid-Limburgse heuvels tot enige tijd (natte) sneeuwval komen met zelfs tijdelijk een dun wit sneeuwlaagje op de Vaalserberg. In 1975 kwam het al een dag eerder tot sneeuwval, waarmee de vroege sneeuwval van dit jaar geen record is.

Rustige en vrij zonnige laatste dagen

Na de dip halverwege de maand, kwam de zon vanaf de 25e op veel plekken weer goed tevoorschijn. Tegelijkertijd kropen de temperatuur uit het dal, met op 27 oktober in Maastricht zelfs een warme 20,6°C. Ondanks de bijzonder koude en sombere dagen eerder deze maand, gaat oktober 2015 naar verwachting toch de klimaatboeken in met een gemiddelde temperatuur (±10,1°C) van slechts ongeveer een halve graad onder normaal en met iets meer zonuren dan het langjarig gemiddelde van 113 uur.

Bronnen: MeteoGroup, KNMI, weergegevens.nl, weerstatistieken.nl
Foto voorpagina: Fam. Bouwers; de eerste sneeuwval op 14 oktober in Vijlen.