Laag waterpeil in de Rijn blijft verder dalen

De scheepvaart op de Rijn heeft steeds meer problemen als gevolg van een dalende waterstand, en de komende dagen zal het peil verder zakken.

De Rijn heeft het hele jaar al een lage waterstand, en heeft daarmee de langste periode met lagere waterpeilen in 40 jaar. Doordat de waterstand de laatste dagen verder is gedaald, krijgen vooral de scheepvaart en de daaraan gekoppelde industrie in toenemende mate met de negatieve gevolgen ervan te maken.

Toenemende transportkosten

Doordat het waterniveau in de Rijn zodanig laag is, kunnen schippers hun schepen maar voor de helft beladen. Hierdoor moeten schepen vaker heen en weer varen om dezelfde hoeveelheid grondstoffen te transporteren, wat ertoe leidt dat de vervoerskosten flink toenemen. Met name voor de bouwsector heeft dit tot gevolg dat de kosten voor het aanleveren van grondstoffen stijgen en dat de levering van stoffen gevaar loopt.

Nog geen recordwaarden

Hoewel de waterstanden bij Lobith erg laag zijn, is nog lang geen sprake van recordwaarden. Zo werd op 30 november 2011 de laagste waterstand ooit gemeten: 6,89 m + NAP. Daarmee werd het vorige record van 6,90 meter + NAP verbeterd, gemeten tijdens de hete zomer van 2003 (de op een na warmste zomer sinds de metingen).

Debiet of afvoer

Een lage waterstand hangt samen met een lage waterafvoer (ook wel debiet genoemd). Toch zegt de waterstand niet alles over de hoeveelheid water die door de rivier stroomt. In de zomer van 2003 werd bijvoorbeeld een lagere waterstand gemeten dan in de warmste zomer sinds de metingen (1947), terwijl de afvoer in 2003 met 700 kubieke meter per seconde 80 kubieke meter per seconde hoger was dan in 1947. Dat de waterafvoer bij een bepaalde waterstand niet steeds hetzelfde is, heeft te maken met twee factoren. Allereerst komt de bodem van de Rijn steeds iets lager te liggen als gevolg van erosie. Bovendien daalt het aardoppervlak heel langzaam (ongeveer vijf centimeter over de afgelopen 100 jaar), de zogenaamde relatieve zeespiegelstijging.
Het debiet van de Rijn bij Lobith is op deze dinsdag met ongeveer 1024 kubieke meter per seconde overigens bij lange na niet recordlaag.

Droge maand

Een van de oorzaken van de verdere daling van de waterstanden is een vrij droog verloop van deze oktobermaand. Tot en met gisteren (26 oktober) liepen de maandsommen in ons land uiteen van grofweg 30 tot 50 millimeter van west naar oost. Klimatologisch gezien (gemiddeld over de periode 1981-2010) mogen we in oktober zo’n 70 millimeter in het oosten verwachten tot ongeveer 100 millimeter in het noordwesten. Ook stroomopwaarts, in Duitsland, is het deze maand aanmerkelijk droger met veelal 20 tot 100 millimeter minder regen dan het langjarig gemiddelde.

Regen in zicht?

Voorlopig ziet het er nog niet naar uit dat het waterpeil in de Rijn significant zal stijgen. Integendeel, hogedrukgebieden boven oostelijk Europa houden regenstoringen op grote afstand. De laatste 15-daagse ensembleverwachting (de pluim) laat lage neerslagkansen zien voor ons land. Ook verder stroomopwaarts blijven neerslaggebieden vooralsnog uit. Dus waarschijnlijk zal de situatie op de Rijn de komende dagen verder verslechteren voor de binnenvaart.

Bronnen: MeteoGroup, Rijkswaterstaat, Digischool, NVLB.
Foto voorpagina: Piet en Martha Kivits.