Tot en met zaterdag koude nachten

Heldere en droge lucht zorgt voor zonnige dagen met koude nachten. Lokaal is vorst aan de grond mogelijk.

De weersituatie van dit moment leent zich bij uitstek voor sterke afkoeling in de nachten, met landinwaarts zeer lokaal grondvorst. Zeker tot zaterdag is dit mogelijk. Van nachtelijke vorst op de normale waarnemingshoogte (1,5 meter) is overigens nog geen sprake.

Droge en heldere lucht
Het weer wordt tot en met zaterdag door een krachtig hogedrukgebied bepaald. Het ligt tot die tijd met zijn zwaartepunt net ten noorden van Nederland. Hierdoor waait er steeds een oostelijke tot noordoostelijke wind waarmee droge en heldere (contintentale) lucht wordt aangevoerd. In deze tijd van het jaar kan het in deze luchtsoort in de 'lengende' nachten al behoorlijk afkoelen. Afgelopen zondag hadden we voor het eerst dit herfstseizoen ergens in Nederland op een officieel weerstation grondvorst, dus met op 10 centimeter minimumtemperaturen (ook wel grasminima genoemd) onder het vriespunt. De eerstkomende nachten kan dat op sommige plaatsen zo maar weer gebeuren, vooral in het oosten en zuidoosten van het land.

Uitzonderlijk?
Vorst aan de grond in de nachten eind september en ook begin oktober is geen alledaags verschijnsel, maar uitzonderlijk is het niet. Op 27 september 2013 werden op de Overijsselse weerstations Enschede en Heino nog dagrecords voor wat betreft de grasminimumtemperaturen gemeten. Toen had Heino op 10cm een minimum van -1,8 graden en Enschede -1,7 graden. Het oude record in Enschede stond op -1,2 graad in 2008, in Heino was dit 0,9 graad in 2008. Op de normale waarnemingshoogte van 1,5 meter bleven de temperaturen boven nul. Toch is het in het verleden in de laatste fase van september een stuk kouder geweest. Zo staat het kouderecord voor de derde decade van september op naam van zowel Soesterberg als Enschede waar het op 30 september 1969 op 1,5 meter 1,5°C vroor. Ook in 2012 was het behoorlijk koud met op 23 september -0,6°C in Enschede en op tien centimeter daar zelfs -4,7°C!

Eerste grondvorst na de zomer
De eerste grondvorst in het herfstseizoen treedt soms al eerder in september op. Op 1 september 2012 zelfs werd in Enschede al -0,4 graad op 10 cm gemeten. En het kan nóg eerder in het seizoen, of eigenlijk vlak voor het seizoen, want op 22 augustus 1973 werd ook in Enschede vlak boven de grond zelfs -2,2 graden gemeten. Op basis van de gemiddelde waarnemingen over dertig jaar tijd mogen we op het landelijk hoofdweerstation De Bilt in september gemiddeld 1 grondvorstdag verwachten, oktober telt normaal alweer 4 "dagen" met grasminimumtemperaturen beneden 0 graden. Overigens moet opgemerkt worden dat een weerstation niet altijd een afspiegeling van de omgeving is. Op beschutte plekken boven droge zandgronden kan het kouder worden...

Volop zonneschijn, regionaal echter grijze luchten
De heldere, droge luchtsoort van dit moment en de eerstkomende dagen zorgt ervoor dat het overdag zonnig blijft. De middagtemperatuur stijgt tot een graad of 17. Morgen (donderdag) zijn in het noordelijk kustgebied wel wat wolken mogelijk. En op vrijdag wordt de kans op meer bewolking in het noorden van het land groter. Dit is laaghangende bewolking die net om de kern van het hogedrukgebied heen de noordelijke provincies kan 'plagen'. Ook kan er (nachtelijke) mist bij zitten. Het kan de gehele vrijdagochtend duren, voordat de grijze luchten zijn verdwenen. De zon heeft net niet genoeg kracht meer om dit nu snel op te lossen. Ondertussen houden het zuiden en midden van het land de heldere condities zowel in de ochtend als in de middag vast. Daar dus geen wolk aan de lucht...

Hoge luchtdruk aan de wandel
Na zaterdag gaat het hogedrukgebied aan de wandel, met als reisbestemming Rusland. Het gevolg voor ons land is het draaien van de wind naar zuidelijke richting, met aanvoer van wat warmere lucht en enkele wolkenvelden. Geheel bewolkt lijkt het echter niet te worden. Wolken en de warme luchtmassa zorgen ervoor dat de nachtelijke afkoeling flink wordt afgeremd - dus geen vorst aan de grond - en de middagtemperaturen in het zuiden tot 20 graden kunnen oplopen. Gedurende de eerste dagen van de volgende week arriveren een paar regenstoringen. Het hogedrukgebied ligt tegen die tijd te ver weg om ons weer nog te kunnen bepalen. Met andere woorden, de eerstkomende dagen nog maar even extra genieten van de zon dus!

Bron: MeteoGroup.