Extreme hitte in de stad

In de stad wordt het nog heter dan op het platteland...

Vandaag is de eerste van een reeks warme, zeg maar gerust hete dagen in Nederland met op zaterdag mogelijk temperatuurrecords. De kans dat de temperatuur op zaterdag het all-time record zal overtreffen is volgende de nieuwste computerberekeningen toegenomen. Temperaturen boven de 37 graden (lichaamstemperatuur) kunnen grote gevolgen hebben voor de gezondheid, niet alleen van ouderen en zieken. Met name in steden, waar het veel warmer wordt dan op het platteland, en in een situatie waarbij veel mensen dichtbij elkaar staan, kan het kwik zelfs oplopen tot boven de 40 graden. Deze temperaturen hebben we in Nederland nog nooit gehad. Niet alleen ouderen en zieken, maar ook gezonde mensen die een gezellige dag bij de start van de Tour de France in het centrum van Utrecht willen meevieren of diegenen die met duizenden tegelijk met een biertje in de zon op een festivalterrein staan, moeten rekening houden met extreme warmte.

Zaterdag all-time temperatuurrecord?

Tussen een hogedrukgebied de komende dagen boven Scandinavië en de Baltische staten en actieve lagedrukgebieden op de Atlantische Oceaan wordt met een zuidelijke stroming hete lucht vanuit Spanje en Frankrijk op transport gezet. Vandaag wordt het in het zuiden lokaal 30 graden, vanaf morgen verwacht MeteoGroup in vrijwel heel Nederland een viertal tropische dagen. Van tropische temperaturen spreken we als het kwik boven de 30 graden komt. De komende dagen wordt het echter nog warmer dan 30 graden, donderdag en vrijdag wordt het in het zuidoosten 35 graden. Zaterdag lijkt een extreem warme dag te worden met temperaturen in heel Nederland boven de 35 graden. In het zuidoosten kan het kwik oplopen naar 35 tot bijna 40 graden. Indien het kwik zaterdag boven de 38,6 graden uitkomt, hebben we een alltime temperatuurrecord. Vanaf 23 augutus 1944 staat dit record op 38.6 graden. Natuurlijk is er nog veel onzekerheid zover vooruit. De aangevoerde lucht moet echt zo heet zijn als nu berekend wordt. Er moet niet te snel een zeewindje opsteken en die lokale onweersbui die in de nacht naar vrijdag valt, kan ook nog roet in het eten gooien.

Hitte-eiland effect

Iedereen weet dat het in de stad veel warmer is dan op het platteland. Gebouwen en wegen nemen veel meer straling van de zon op dan de gewone bodem. Bovendien zijn die gebouwen relatief donker. Donkere oppervlakken absorberen meer straling dan lichte oppervlakken. Het zonlicht wordt meerdere keren langs muren en gebouwen gereflecteerd voordat het terug de atmosfeer in gaat. Bij elke reflectie wordt een deel van de warmte dat het zonlicht bevat, geabsorbeerd. Hoeveel warmer het wordt ten opzichte van het platteland is afhankelijk van lokale omstandigheden, maar het verschil in temperatuur kan meer dan 5 graden bedragen. Als het zaterdag inderdaad zo warm wordt, als de weermodellen nu berekenen kan het kwik in de steden oplopen tot (ruim) 40 graden. 's Nachts is het stedelijk hitte-eiland meestal het sterkst. Nachtelijke afkoeling komt voor het grootste deel door de uitstraling van infraroodstraling door het aardoppervlak. In steden wordt een deel van het zicht op de hemel 'afgedekt' door gebouwen. Hierdoor wordt een deel van de stralingsenergie door gebouwen geabsorbeerd en verdwijnt het niet in de lucht. Bovendien koele asfalt, beton en bakstenen traag af. Tijdens de nacht naar donderdag en de nacht naar zaterdag blijft het kwik op veel plaatsen boven de 20 graden steken. In de stad kun je daar 5 graden bij optellen….

Oververhitting

Als het KNMI een periode van minstens vier dagen met 27 graden verwacht start het Nationaal hitteplan. Vandaag is de eerste van reeks van minstens 6 en misschien nog wel meer dagen met extreem hoge temperaturen. Plan is vooral gericht op ouderen en chronisch zieken. Burgers, GGD's, verzorgingshuizen en het Rode Kruis krijgen het advies om?extra te letten op mensen die kwetsbaar zijn. Belangrijk is dat ze voldoende drinken en verkoeling krijgen. Warm weer kan leiden tot klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen, duizeligheid en hoofdpijn. Daarnaast kunnen huidproblemen optreden zoals jeuk en uitslag met blaasjes. Uitdroging kan in ernstige situaties kramp, misselijkheid, uitputting en bewusteloosheid veroorzaken. Als de temperaturen zaterdag inderdaad zo extreem worden, moeten ook gezonde mensen oppassen dat ze niet oververhit raken. Tijdens de Vierdaagse van 2006 werd het 33 graden, maar liep het kwik boven het asfalt van de dijk van Lent naar Nijmegen tot boven de 50 graden op. Veel mensen werden onwel, helaas zijn er ook 2 mensen overleden.

Uit de zon en blijven drinken
Als het komende zaterdag inderdaad zo extreem heet wordt, blijft dan uit de zon en blijf goed drinken. Ook al is dat moeilijk als je met heel veel mensen in het hete centrum van Utrecht naar de Tour de France kijkt of op een festivalterrein met een biertje geen schaduw te vinden is.

Margot Ribberink

Bronnen: MeteoGroup, KNMI, foto voorpagina Utrecht vanuit de lucht, Sebeastiaan ter Burg