Warmterecord in zicht?

Er komt een hittegolf aan. Zelfs het Nederlandse warmterecord van 38,6 graden komt in gevaar...

Voor het eerst sinds juli 2013 staat Nederland aan de vooravond van een hittegolf. Aan het officiële criterium van minimaal vijf dagen op rij met temperaturen boven 25 graden, en in die reeks ook minimaal drie dagen met temperaturen van 30 graden of meer, wordt in De Bilt waarschijnlijk aanstaande vrijdag of zaterdag al voldaan. Maar hoe warm kan het echt worden? En komt het warmterecord voor Nederland, dat met 38,6 graden nog altijd op naam van het Gelderse Warnsveld staat en op 23 augustus 1944 is gevestigd, ook in gevaar?

Hoewel het steeds warmer wordt in Nederland, is het de temperatuur de laatste jaren maar zelden gelukt om in de buurt van Warnsveldse warmterecord te komen. In de zomer van 2003 werd het in Limburg een keer bijna 38 graden, daarna is het nog weleens 37 graden geweest, maar elke keer, als de atmosfeer voor de definitieve machtsgreep gereed leek, kwam er toch (vaak onverwacht) een kink in de kabel en werd het record uiteindelijk (bij lange na) niet gebroken.

Eerdere kansen
Eén van de eerdere kansen deed zich voor op 19 augustus 2012. Toen waren het een vroeg invallende zeewind en een tegenvallende instraling van de zon (door hoge bewolking en Saharazand in de lucht) die roet in het eten gooiden. Heet was het wel, met 36,7 graden in het Limburgse Ell, maar het record van Warnsveld bleef fier overeind. Een andere kans diende zich op 19 juni 2013 aan. Ook toen zou, zo op het eerste gezicht snoeihete lucht, richting Nederland komen. Eén van de mogelijke gevaren, die keer tevoren ook al gedetecteerd, was het vroegtijdig optreden van onweer. En dat onweer kwam er, vanuit Frankrijk. In de vroege ochtend trok het Nederland al binnen en daarmee waren alle kansen op een warmterecord meteen verkeken. Beide keren was er in de media overigens veel aandacht voor de mogelijke verbreking van het temperatuurrecord en beide keren ook moest achteraf goed uitgelegd worden waarom dat record er uiteindelijk niet kwam.

Zaterdag nieuwe kans
Een nieuwe kans komt er, zoals het nu lijkt, later deze week (in het bijzonder zaterdag). Het is nog ver weg, er kan veel veranderen, maar al dagenlang is het zo dat die hete zaterdag iedere berekening weer wordt bevestigd. De plekken, waar het snoeiheet zou kunnen worden, liggen die dag vooral in het oosten en zuidoosten. Voor de recordjagers onder ons liggen echter opnieuw gevaren op de loer. Zo kan zeewind roet in het eten gooien. Verder is er in de nacht naar vrijdag en vrijdagochtend kans op (stevig) onweer. Als daarbij veel regen valt en de bodem duidelijk vochtiger wordt dan nu, wordt het zaterdag lastig om het record te halen. Een vochtige bodem verdampt namelijk veel water. Dat verdampen kost energie en houdt het kwik lager dan boven een droge bodem.

Wat is er mogelijk?
Als je alle addertjes onder het gras even vergeet, kun je natuurlijk wel op een puur technische manier bekijken wat er op basis van de huidige verwachtingsdata theoretisch gezien mogelijk zou zijn als écht alles meewerkt. Op die manier bezien, ziet het er voor zaterdag (zo ver weg en onzeker het allemaal nog is) wel spectaculair uit. Zo stijgt de temperatuur op 1500 meter hoogte in de loop van zaterdag in het oosten en zuidoosten tot 22 à 23 graden. Onder ideale omstandigheden (maximale zoninstraling, geen zeewind, droge bodem) mag je daar in de hoogzomer 17 of 18 graden bij optellen om aan de maximumtemperatuur op grondniveau te komen. Dat zou in dit geval temperaturen van tegen de 40 graden kunnen opleveren (theoretisch gezien, zonder rekening te houden met alle addertjes onder het gras, die er in de aanloop naar en op zaterdag wel zijn).

Een tweede manier om de theoretisch haalbare temperatuur te bepalen, is de voor zaterdag op 400 meter hoogte verwachte temperatuur als basis te nemen. Onder ideale omstandigheden (en nogmaals, die zijn er in Nederland vrijwel nooit) kun je daar in de hoogzomer 8 graden bij optellen, om de maximaal haalbare temperatuur te bepalen. In het oosten en zuidoosten van Nederland worden in de loop van zaterdag (het is ver weg en dus nog erg onzeker) op 400 meter hoogte temperaturen van 32 of 33 graden verwacht. Tel je daarbij de onder ideale omstandigheden mogelijke 8 graden op, dan kom je opnieuw tegen 40 graden als maximumtemperatuur uit.

Record mogelijk
Beide methoden brengen ons in de buurt van en mogelijk dus boven het alltime record van Warnsveld. Of we het gaan halen, hangt nog van veel factoren af. Allereerst is de zaterdag nog ver weg en moeten we nog maar afwachten of de aangevoerde lucht zaterdag ook zo heet is als nu al een tijdje in de weerkaarten wordt aangegeven. Gebeurtenissen uit het verleden laten zien dat hierin de komende dagen nog wel wat verandering kan optreden. Het tweede addertje onder het gras is het onweer, dat in de nacht naar komende vrijdag over ons land kan trekken en de bodem weer een stukje vochtiger kan maken. En het derde gevaar is de zeewind, die in de loop van zaterdag wordt verwacht. Is die er al vroeg in de ochtend en ontstaan grote temperatuurverschillen boven Nederland, dan is de kans aanzienlijk dat de koelere zeelucht ook het oosten en zuidoosten bereikt  en dat het nieuwe record er daardoor toch niet komt.

Feitelijk is het in de Nederlandse situatie (met zoveel water dichtbij) best moeilijk om extreem hoge temperaturen te krijgen. De atmosfeer bij ons kan er gewoon niet zo goed tegen. Vaak gebeurt op zulke momenten iets wat op het laatste moment een kink in de kabel brengt en echte uitspattingen tegenhoudt. Misschien is dat maar goed ook, want heel aangenaam zal het de komende dagen niet zijn. Wel is het interessant. En we blijven het hier natuurlijk op de voet voor je volgen.

Bron: MeteoGroup