Zeldzaam koud

Afgelopen nacht was het zeldzaam koud. Er sneuvelden enkele datumrecords.

Afgelopen nacht heeft het op uitgebreide schaal gevroren. Er zijn zelfs enkele dagrecords gesneuveld. Hetgeen illustreert hoe bijzonder deze nacht was.

Ideaal

De omstandigheden voor een koude nacht waren ideaal. Het was kraakhelder en de wind viel vrijwel geheel weg. Bovendien bevonden we ons in van oorsprong koude lucht. Het zijn de situaties waarbij de temperatuur bijna altijd nog lager uitkomt dan gedacht. We hadden de temperaturen gisteren al verlaagd naar -2 tot -3 graden in het binnenland. Maar zelfs dat was niet overal genoeg. In Deelen kwam het kwik op normale waarnemingshoogte tot -4,1 graden. De Bilt hadden we verlaagd tot -2 graden. Daar werd het -2,2. Een vrijwel perfecte verwachting. Zeker gezien het feit dat het in de Bilt op 28 april nog niet eerder -2 was geweest.

Datumrecords

Het datumrecord voor 28 april is in De Bilt gesneuveld. Het stond op -2,0 graden in 1908. Ook het dagrecord voor Deelen is voor de bijl gegaan. Dat stond met -2,2 (1981) wat minder scherp. We kunnen eigenlijk wel stellen dat het dagrecord voor Deelen verpulverd is. Het is niet geheel uit te sluiten dat de omstandigheden voor een zeer lage minimumtemperatuur in een verder verleden minder gunstig waren voor Deelen. Misschien was de opstelling of de begroeiing vroeger iets anders. Dat is moeilijk na te gaan. In ieder geval zien we tegenwoordig vrijwel altijd dat Deelen al gauw 1 tot 2 graden kouder uitpakt dan De Bilt. En dat Deelen ook het doorgaans koude Twente vaak de baas blijft. Overigens is het wel weer zo, dat het dagrecord voor 29 april duidelijk kouder staat. Namelijk op -6,2 in Twente en maar liefst -4,8 in De Bilt. Deze extreem koude nacht dateert van 1976. Jawel, het jaar van de extreme lange en warme zomer.

Grastemperatuur

Twente bleef afgelopen nacht steken op -2,8 C. Maar dan de temperatuur op 10 centimeter boven het gras. Hier is Twente wel veruit het koudste station in het land met maar liefst -9,7 C. Overigens is dat ook iets dat de afgelopen tijd vaak opvalt. Dat Twente voor de 10-centimeter temperatuur wel de koudste plek is in het land. Deelen kwam op 10 centimeter afgelopen nacht ‘maar’ tot -6,8 C. Anders gezegd, het verschil tussen grastemperatuur en ‘weerhut’-temperatuur is in Twente bijna 7 graden! In Deelen echter nog geen 3 graden. Dat zou je ook weer niet verwachten. Ook dat kan met zeer lokale omstandigheden te maken hebben. Vooral met betrekking tot de exacte opstelling. Maar bijvoorbeeld ook de grondsoort onder het gras. De bodemwarmtestroom bij zand is kleiner dan bijvoorbeeld klei.

Voorjaarsvorst en zomervorst

Het kan overigens ook nog later in de lente vriezen in ons land. De laatste vorstnacht in De Bilt dateert van 28 mei 1961. Toen kwam het net tot vorst met -0,2 graden op normale waarnemingshoogte. Maar ook in juni heeft het wel eens gevroren. Op 2 juni 1962 kwam Deelen tot -0,9 C. Van iets recentere datum is de -0,6 C van Twente, op 2 juni 1975. Die kou begin juni 1975 was zeer uitzonderlijk. In Engeland viel tot plaatselijk sneeuw die nog bleef liggen ook. Daar hebben we hier wel eens eerder aandacht aan besteed. (LINK) Ook in Nederland is op 2 juni plaatselijk natte sneeuw gesignaleerd. De enige echt vorstvrije maanden in ons land zijn juli en augustus. Dat wil zeggen voor wat betreft normale waarnemingshoogte. Want op 10 centimeter is het zowel in juli als augustus wel gebeurd dat het kwik onder nul kwam. Ook in extreme meetopstellingen heeft men wel eens vorst geconstateerd vlak boven de grond. Bijvoorbeeld boven het zand in een duinpan.

20 graden?

Komende nacht kan het kwik met name in het oosten nog plaatselijk dalen tot aan of net onder het vriespunt. Daarna gaat de temperatuur geleidelijk omhoog. Vanaf zondag komt de temperatuur waarschijnlijk zelfs boven de norm en na zondag komt de 20 graden ook weer in zicht. En dat zijn natuurlijke mooie vooruitzichten voor de meivakantie. Een kanttekening is wel dat het weer volgende week een tamelijk wisselvallig karakter houdt. Groeizaam meiweer dus in het vooruitzicht.