Weer in de Himalaya helemaal van slag

Twee weken geleden kwamen in Nepal meer dan 40 mensen om bij een sneeuwstorm. Het weer blijft er van slag

In Nederland kunnen we het ons nauwelijks meer voorstellen dat je tijdens een wandeling of fietstocht door een weersomslag verrast wordt. Bijna iedereen in ons land heeft tegenwoordig een mobiele telefoon op zak waarmee we allemaal radar- en satellietbeelden kunnen bekijken. En de cijfers bewijzen het elke keer weer: dat wordt bij ons ook massaal gedaan.

Maar wat gebeurt er als er in het gebied waar je loopt geen radarbeelden beschikbaar zijn? Of als je voorafgaande aan je tocht zelfs geen weersverwachting kunt bekijken? Honderden mensen in de Himalaya overkwam dat, nu twee weken geleden. Terwijl zij op het beroemde Annapurna circuit op weg waren naar de op 5416 hoogte liggende Thorung Pass sloeg het weer om en brak een sneeuwstorm los die er in deze tijd van het jaar helemaal niet hoorde voor te komen.

Boven een hoogte van 3000 meter viel tussen anderhalve en twee meter sneeuw en brak de hel los. Verder lopen was er niet meer bij voor de vele honderden mensen die in het gebied aanwezig waren. Zij die een plekje wisten te vinden in één van de hutten aan het pad hadden geluk en doorstonden de ramp. Anderen kwamen in grote nood en konden niet meer voor het slechte weer vluchten. Meer dan 40 mensen overleefden de sneeuwstorm uiteindelijk niet, honderden raakten gewond.

Oktober toeristenmaand
In Nepal speelt het trekkingseizoen zich vooral in de maand oktober af. De moesson, met zijn vele regens en overstromingen is dan voorbij en de winter moet nog beginnen. Een maand lang is het min of meer helder in de Himalaya en zijn de condities geschikt om aan een van de vele trekkingen mee te doen die het land rijk is. Voor Nepal betekenen de opbrengsten hiervan een belangrijke economische bron. Op de vele paden is het af en toe dan ook dringen geblazen, zoveel toeristen komen op het trekkingseizoen af. Van de Mount Everest weten we dat het vaak om een lang lint aan klimmers gaat dat de berg probeert te bedwingen als de omstandigheden daarvoor geschikt zijn. Maar in Nepal, waar 8 van de hoogste bergtoppen ter wereld liggen, is dat op meer plaatsen zo. Sherpa’s begeleiden de toeristen en verdienen er hun geld mee, de overheid profiteert mee via de vergunningen die moeten worden gekocht en steeds meer hutten en lodges verschijnen aan de bergpaden om een graantje mee te pikken. De vraag hierbij is of de veiligheidsmaatregelen rond de trekkings wel gelijke tred houden met het groeiende toerisme in de Himalaya.

Omdat veel van de paden een hoge moeilijkheidsgraad hebben en door ontoegankelijke gebieden gaan, zou je verwachten dat de deelnemers aan de trekkingen op alles voorbereid zijn. Toch is dat niet altijd zo. Vaak is het ook moeilijk om alle benodigde bagage mee te dragen (meestal doen de sherpa’s dat). Goede weersverwachtingen voor het gebied zijn al helemaal lastig te verkrijgen, zeker als je in de bergen bent en je meestal geen bereik meer hebt. Zo kon het gebeuren dat de gebieden die twee weken geleden door de hevige sneeuwstorm werden getroffen, totaal verrast werden en zich niet op het naderende onheil hadden kunnen voorbereiden.

Waar kwam de sneeuw vandaan?
Een andere vraag is hoe het kon dat de in oktober anders altijd zo rustige Himalaya ineens door een episode met zulk slecht werd opgeschrikt? Boosdoener was de zware orkaan Hudhud, die eerder in het noordoosten van India aan land was gegaan. De restanten van het systeem trokken over het noorden van India verder naar het westen en een uitloper botste tegen de Himalaya aan en kwam zo in Nepal terecht. Toen begon de regen, en boven 3000 meter hoogte de sneeuw. Omdat zo’n oud tropisch systeem heel veel vocht met zich meebrengt, liepen de neerslaghoeveelheden totaal uit de hand. Grote groepen mensen raakten in nood.

Inmiddels zijn de restanten van Hudhud alweer enige tijd uit Nepal verdwenen, maar toch blijft het weer er anders dan anders. Nog steeds ontstaan dagelijks buien en valt boven 3000 meter geregeld sneeuw. Rense Spannenburg en Gerlinde Scholten, die bijna jaarlijks in de oktobermaand in Nepal te vinden zijn, berichtten ons de afgelopen dagen dan ook dat het weer niet stabiel wil worden. Begint het in de ochtend nog goed met zonneschijn, in de loop van de dag vormen zich tegen de bergen aan buien die met hagel, sneeuw en onweer gepaard gaan en soms in de nachten doorgaan. Enkele onderdelen van hun trekking van dit jaar konden door het onstabiele weer geen doorgang vinden. Omdat ze dagelijks tussen 4 en 6 uur lopen, kunnen ze het steeds wel zo uitmikken dat ze voor het slechte weer in een hut zitten om er niet al teveel last van te hebben. Maar bijzonder blijft het, vertellen ze.

Op de weerkaarten is ook wel te zien waarom de buien de Himalaya nog steeds niet helemaal mijden. Nepal, ten noordoosten van India, houdt zich aan de zuidzijde van de straalstroom op, die boven Siberië, waar al erg veel sneeuw is gevallen, nu een erg zuidelijke positie heeft. Een gevolg is dat zich boven het noorden van India en dus ook boven Nepal een hoeveelheid koudere lucht, in de hogere delen van de atmosfeer, ophoudt. Samen met de op lagere niveaus gebruikelijke hoge temperaturen in deze tijd van het jaar, maakt die koudere bovenlucht de weerssituatie onstabiel. Ook de komende tijd ontstaan gemakkelijk buien. En die blijven lastig voor de trekkers in het gebied.

Wat moet er gebeuren?
Intussen wordt ook in de internationale media volop nagekaart over de ramp van twee weken geleden. Wat moet er gebeuren? Wie is er bij voorbeeld verantwoordelijk voor de veiligheid van de deelnemers aan de trekkingen door de Himalaya en hoe kan in de toekomst voorkomen worden dat toeristen op de bergpaden opnieuw door noodweer worden verrast? Het was voor Nepal overigens de tweede grote ramp van dit jaar. In april al kwamen op de flanken van de Mount Everest 16 sherpa's om het leven toen van de berg een lawine omlaag kwam. Alle sherpa's op de berg besloten het werk daarna enige tijd neer te leggen om voor betere arbeidsomstandigheden te strijden.

Bron: MeteoGroup, nieuwssites, Rense Spannenburg en Gerlinde Scholten.