Warme september opmaat tot recordwarm jaar?

September is zonnig, droog en warm verlopen. Wordt het een recordwarm jaar?

Na een, vanuit zomerse perspectieven bezien, mislukte augustus, is september er in geslaagd nog heel wat goed te maken, want september was warm, droog en zonnig. Hieronder gaan we daar wat dieper op in. Ook leggen we uit dat de kans nog steeds groot is dat 2014 het warmterecord uit 2006 en 2007 gaat evenaren of overtreffen.

September 2014: de zonneschijn.

De eerste herfstmaand van dit jaar heeft zich voor wat betreft de hoeveelheid zonneschijn van zijn goede kant laten zien. Kijken we naar de vijf hoofdstations (Den helder, Eelde, De Bilt, Vlissingen en Beek) dan wordt de langjarige gemiddelde hoeveelheid van 143 zonuren met 25 tot 30 uur overschreden, wat een behoorlijk grote afwijking naar boven is, goed voor een positie in de top 20 van meest zonnige septembermaanden. Wat dat betreft hebben we de laatste tijd weinig te mopperen, want deze eeuw zijn zes septembermaanden er in geslaagd zo’n top 20 positie te verwerven. Opmerkelijk waren de vier septembermaanden op rij van 2003 tot en met 2006, die allemaal zeer zonnig waren met een derde, zesde, vijfde en elfde plaats. September 2003 was uit dit rijtje dus de topper met 209,7 zonuren, een hoeveelheid die alleen in september 1928 en 1959 nog werd overtroffen met respectievelijk 220,1 en 231,9 zonne-uren. Die laatste waarde zou zelfs voor juni – met een daglengte die anderhalf maal zo groot is als in september – nog goed zijn voor een notering in de top 30.

September 2014: de neerslag.

De eerste helft van deze maand is in sommige delen van het land geheel droog verlopen, wat lokaal in meer dan honderd jaar tijd nog nooit was voorgekomen. We merkten toen al op dat, gegeven dit droge begin, de kans zeer groot was dat ook de tweede septemberhelft (zeer) droog zou gaan verlopen.
Hoewel gebeurtenissen uit het verleden geen garantie bieden voor de toekomst, heeft die statistiek ons dit maal niet bedot. Lokaal mogen er dan een paar flinke buien zijn gevallen (zelfs gisteren, 29 september nog), maar de maand als geheel is inderdaad op veel plaatsen zeer droog gebleven. In De Bilt kon wat dat betreft het contrast tussen augustus en september bijna niet groter zijn. Leverde augustus slechts zeven dagen op zonder meetbare neerslag, in september bleef de teller tot en met de 20e op 0,0 millimeter staan en met inbegrip van vandaag waren er maar vijf dagen waarop er tenminste 0,1 millimeter viel af te tappen, waarvan de 24e met 14,3 millimeter het leeuwendeel voor zijn rekening nam. Het maandtotaal komt wellicht op 19,9 millimeter uit, goed voor een zesde plaats op de ranglijst van droogste septembermaanden.
Hiernaast is te zien dat De Bilt wel toevallig een één van de droogste gebieden van het land lag, maar er zijn maar weinig plekken waar méér dan de helft van de normale maandhoeveelheid viel. Alleen lokaal in Zuid-Limburg werd de gemiddelde septembersom gehaald of net overschreden.  Opvallend is de droogte in de westelijke helft van het land, waar gemiddeld gesproken in september, juist de nattere regio’s zijn te vinden (zie hiernaast).
Wat dat betreft vormde qua neerslag 2006 een kopie van dit jaar. Een extreem natte augustus werd toen door een zeer droge september gevolgd, die landelijk nóg droger was dan dit jaar, al geldt dat dus niet voor de westelijke kustprovincies.

September 2014: de temperatuur.

Een weerspreuk zegt: “wat augustus niet kookt, blijft in september ongebraden”, en heel vaak is dat ook zo. Dit jaar heeft september echter heel wat van de koelte van augustus gecompenseerd. De maandtemperatuur komt op 15,9 graden uit, tegen 16,1 graden in augustus. Sinds 1901 is het vier maal voorgekomen dat september warmer was dan augustus, de laatste keer gebeurde dat (opnieuw!) in 2006, toen augustus bleef steken op 16,4 graden gemiddeld en september maar liefst 17,9 graden scoorde; de warmste septembermaand sinds 1901 in De Bilt.
Toch is het dit jaar dus bijna gelukt. Qua zomerachtig weer zat het de afgelopen maand wel snor. September had tot gisteren 20 warme dagen met een maximum van tenminste 20,0 graden, terwijl augustus er maar 17 had. Op twee dagen werd het 25,0 graden of warmer, augustus had drie zomerse dagen in De Bilt.

Het jaar 2014: de temperatuur.

Augustus was tot dusver de enige ‘te koele’ maand van dit jaar, met een warmtetekort van 44,0 graaddagen. Dat tekort heeft september vrijwel geheel weggewerkt, met tot en met gisteren (29 september) een overschot van 38,5 graaddagen, waar vandaag nog wel een paar puntjes gaan bijkomen.
Begin augustus schreven we al dat de kans groot was dat dit jaar minstens net zo warm zou gaan verlopen als de recordwarme jaren 2006 en 2007, die beide op 11,3 graden gemiddeld uitkwamen.
Tot en met gisteren was dit jaar met 12,6 graden gemiddeld warmer dan enig ander jaar sinds het begin van de metingen sinds 1706, héél nipt voor 2007 en een volle graad voor op 2006. Uiteraard gaan we in de loop van oktober nog flink inleveren op die 12,6 graden, vooral in november en december. Destijds verliep 2007 gedurende de laatste drie maanden zelfs aan de koele kant, terwijl 2006 toen juist record zacht verliep. Hierdoor kwamen beide jaren uiteindelijk op 11,3 graden uit.
We kunnen simpelweg uitrekenen dat als de rest van dit jaar een gemiddelde temperatuur van 7,3 graden of hoger uitkomt, dat dan 2014 zich nestelt naast 2007 en 2006, of zelfs op kop gaat. Het langjarige gemiddelde voor de periode 30 september – 31 december staat op 7,5 graden. Met andere woorden, zelfs als alle dagen tot het eind van dit jaar 0,2 graden koeler verlopen dan gemiddeld, dan nog evenaren we het warmterecord. Verlopen oktober, november en december dus gemiddeld of zelfs warmer dan dit langjarige gemiddelde, dan kunnen we op 1 januari 2015 zeggen dat 2014 het allerwarmste jaar is geweest! Een gelopen race is dat uiteraard nog niet, maar de kans dat dit gebeurd ligt, gegeven het langjarige gemiddelde, tussen 50 en 60%. De eerste oktoberdagen lijken sowieso een flink stuk warmer te gaan verlopen dan dit gemiddelde, dus dat percentage zal vooralsnog verder gaan oplopen. We komen er later dit jaar op terug!

Bron: MeteoGroup, KNMI, mscha. Foto voorpagina: Martha Kivits.