Een witte woestijn

Zout nodig? Je pakt gewoon wat van de grond...

Zo ver kijken als je maar kijken kan, en niets anders zien dan wit… wit… en nog eens wit. Het is te beschrijven als een enorme witte woestijn, al zijn grote delen juist vochtig. Zout kom je in deze regio in ieder geval nooit te kort! We hebben het over de één na grootste zoutvlakte op aarde, genaamd Uyuni en gelegen in Bolivia. Hoe ontstaat zo’n zoutvlakte en wat maakt deze witte ‘woestijn’ zo bijzonder?

Een beetje geschiedenis

Om erachter te komen waar deze witte steppe vandaan komt, dan moeten we zo’n 40.000 jaar terug in de tijd duiken. Het gebied zag er toen heel anders uit. Het was toen ook een hoogvlakte, ingesloten tussen de bergen van de Andes. Echter de kom was toen gevuld met water van het reusachtige meer Minchin genaamd. Een vochtig klimaat zorgde ervoor dat het meer met ongeveer 100 meter diep water opvulde. Omringd door bergen kon het water nergens naartoe. Daarop volgde een droge en warme periode waarin het waterniveau zakte. Er verdampte zoveel water, dat het oppervlak flink gereduceerde. Minchin brak uiteindelijk op in 2 kleinere meren en twee zoutvlaktes. Door tectonische activiteit stijgt de Andes nog steeds met ongeveer 5 millimeter per jaar. Inmiddels ligt Uyuni, de grootste zoutvlakte, op een hoogte van ongeveer 3.650 meter.

Droombeelden
Het zicht is bijna onwerkelijk, plassen water weerspiegelen de wolken en je moet een zonnebril opdoen wil je überhaupt goed zicht hebben. Tot aan de horizon is het wit, overgaand in het diepe blauw van de lucht. Het geeft een totaal surrealistisch beeld. Ook juist vanwege de omvang, ter vergelijking, de zoutvlakte is even groot als een kwart van heel Nederland!

Economie
Uyuni is een ongelooflijke toeristentrekker. Reizigers zijn echter niet de enige bron van inkomsten. Uiteraard wordt er zout gewonnen, maar ook lithium. Meer dan de helft van de wereldreserves van lithium zijn terug te vinden in Uyuni. Lithium wordt gebruikt voor batterijen en kent potentieel een zeer grote markt, aangezien er bijvoorbeeld veel elektrische auto’s in opkomst zijn. Energie-opslag is essentieel in de groene en duurzame energie-ontwikkelingen. Bij zonne-energie wordt er bijvoorbeeld veel energie overdag gewonnen, die de meeste huizen het liefst ’s avonds gebruiken. Met goede batterijen kan de energie op piekmomenten beter opgeslagen worden voor later gebruik.

De voorraad lithium op aarde is eindig. Het gros van de globale voorraad lithium is terug te vinden in Bolivia. Specifieke getallen zijn moeilijk te vinden, maar het USGS schat dat ongeveer 9 miljoen ton van de wereldwijde hoeveelheid lithium (25,2 miljoen ton) aanwezig in Bolivia.

Legende
Het prachtige verhaal van Tunupa vertelt hoe deze zoutwoestijn is ontstaan. Haar dochter werd haar afgenomen vanwege afgunst en jaloezie van een andere vrouw. Tunupa was namelijk bijzonder mooi. Ze was kapot van verdriet en het zout is het resultaat van haar tranen. De goden zorgden ervoor dat het zout de vruchtbare grond bedekte. Ook werd Tunupa verandert in een vulkaan. Zo is zij eeuwig aanwezig, ze kijkt over "Salar de Uyuni" met haar meer dan 5000 meter hoogte.

Zout
Zout is dus overvloedig aanwezig. Het wordt met de hand gewonnen. Er worden natte lagen van de vlakte afgeschept, die in piramidevormige hopen gelegd worden. Zo zakt het vocht geleidelijk naar beneden. Naar een tijd wordt het bovenste (en dus droogste) deel van de ‘piramide’ opgeladen en getransporteerd naar de fabriek. Hier wordt het zout verder gedroogd. Jodium wordt toegevoegd en het zout is klaar voor de export.

Werk
Het is zwaar werk. De hele dag in het barre klimaat werken en nat materiaal op een hoop scheppen. Het klimaat is namelijk niet bepaald mensvriendelijk. De hoogte en de witte vlakte veroorzaakt veel weerkaatsing van het zonlicht. Verbranding van je huid is dan ook haast niet te voorkomen. Jezelf helemaal inpakken is de enige remedie. Dat is sowieso al nodig, want het is koud op de vlakte.  De temperaturen liggen ’s nachts meestal onder het vriespunt en overdag tussen 10 en 20 graden maximaal. Het zout droogt je huid uit, en de hoogte zorgt ervoor dat je fysiek sneller uitgeput bent. Gelukkig is het lichaam van de mensen die van oorsprong uit de Andes komen, daar wel op berekend.

Bijzondere plaatsen

Zuid-Amerika heeft nog veel meer spectaculaire plaatsen. Een paar weken geleden schreven we al over de droogste plek op aarde, de woestijn Atacama in Chili. Deze woestijn ligt hemelsbreed op een afstand van 550 kilometer van de zoutvlakte. Twee extremen relatief dicht bij elkaar. Ben je benieuwd naar de achtergrond van Atacama? Klik dan hier.