Hoe fruittelers de oogst beschermen tegen vorst

Nachtelijke vorst vereiste deze week oplettendheid van fruittelers. We leggen uit hoe en waarom.

Tijdens de komende dagen gaan de temperaturen in ons land flink in de lift. Zo kan het dit weekeinde lokaal wel 22 graden worden. Toch hadden we deze week eerst nog te maken met vorst. Voor de fruittelers was dat oppassen geblazen…

Vanuit het oosten wordt de komende dagen continu warmere en droge lucht naar Nederland geblazen. In combinatie met veel zonneschijn levert dat hoge temperaturen op. In het zuidoosten kan het dit weekeinde lokaal wel 22 graden worden. Het is niet het eerst deze maand dat de temperaturen flink stijgen. Ook op zondag 9 en donderdag 20 maart werd het op diverse plekken in ons land meer dan 20 graden.

Vorst en ontwakende flora

Door de hoge temperaturen eerder dit jaar, loopt de natuur als het ware voor op schema. Veel planten zijn eerder uit hun winterslaap gekomen dan gebruikelijk is en beginnen nu al te bloeien. Maar die knoppen en bloesem zijn nog wel kwetsbaar, door vrieskou kunnen ze zelfs kapotvriezen.

Die vorst hebben we deze week ook wel gehad. Sterker nog, al 6 nachten op rij heeft het op één of meerdere weerstations licht gevroren. De nacht van maandag op dinsdag was de koudste. Niet alleen als je naar de absolute minimumtemperatuur kijkt (-3,6 graden in Heino), maar ook gezien het aantal stations met thermometerstanden onder nul. Dit betreft de temperatuur op waarnemingshoogte (1,5 meter boven het maaiveld). Aan de grond was het nog kouder met landinwaarts op diverse plaatsen matige vorst. De laagste ‘grasminimumtemperatuur’ werd gemeten op het weerstation Twenthe: -8,8 graden.

Oplossing voor fruittelers

Voor fruittelers met bomen die beginnen te bloeien, kan de vorst een groot probleem zijn. Als knoppen en/of bloesem kapotvriezen, zal dat dit zomerseizoen immers niet meer herstellen. Hierdoor gaat een deel van de oogst verloren. Het klinkt misschien raar, maar om te voorkomen dat dit gebeurt, zetten fruittelers bij vorst hun beregeningsinstallaties aan. Hierdoor ontstaan een laagje ijs rondom de kwetsbare delen van de fruitbomen.

Deze ijslaag voorkomt dat de vruchten in wording zelf bevriezen. Hier zit een meteorologisch proces achter, dat we verder toe moeten lichten. Water komt in verschillende aggregatietoestanden voor: vloeibaar, vast en gas. De overgang van de ene naar de andere verschijningsvorm kan energie opleveren of energie kosten. In de weerkunde noemen we dit respectievelijk exo- en endotherme processen.

IJs als bescherming tegen vorst

Bij de overgang van water in vloeibare vorm naar de vaste vorm (ijs) komt energie vrij. Deze energie komt in de vorm van warmte ten goede aan het voorwerp waar het ijs op ontstaat. Het ontstaan van een ijslaagje rondom bloesem of een knop op een plant, zorgt er dus voor dat deze bloesem of knop zelf, in tegenstelling tot het vocht er omheen, niet bevriest. Op deze manier kunnen fruittelers voorkomen dat hun oogst door vorst verloren gaat. Daarbij is het overigens noodzakelijk dat telers blijven sproeien tot de temperatuur boven nul uitkomt, anders stopt immers het bevriezingsproces en komt er geen warmte meer vrij.

Bron: MeteoGroup.

Foto voorpagina: Gieny Westra.