Terugdromen naar de sneeuw van Kerst 2010

Nu de Kerst van 2013 donkergroen verloopt, kunnen we rustig terugdromen naar de sneeuw van 2010!

Zo winters als het vaak was gedurende de winters van de afgelopen vijf jaar, zo ver weg is de winter deze decembermaand. Lagedrukgebieden regeren en brengen om de haverklap regen en wind. Daarbij zijn de temperaturen dag in dag uit veel hoger dan gebruikelijk in deze tijd van het jaar.  De Kerst van 2013 zal dan ook als een donkergroene de geschiedenisboeken in gaan.

Hoe anders was dat 3 jaar geleden? Toen beleefden we in grote delen van Nederland de mooiste Witte Kerst sinds die van 1938. Een bijzondere en winterse tiendaagse ging eraan vooraf, die de moeite meer dan waard is om nog eens teruggehaald te worden. Een tiendaagse die begon met de spectaculaire koufrontpassage van donderdag 16 december. Ik schreef toen het volgende:

16 december
‘Garderen, Veluwe. Donderdag 16 december, 14.45 uur. Het regent hard. Langs de straten stroomt het water door de goten. In het centrum maken enkele mensen zich, getooid met paraplu, snel uit de voeten. Het is geen weer om buiten te zijn. Hier en daar zijn nog sneeuwresten te zien, bij elkaar geveegd in de vorige winterse periode. Maar de regen lijkt er snel korte metten mee te willen maken. De winter is even ver weg.

'Toch was het vanmorgen raar weer’, zegt een medewerker van het tankstation in het dorp. ‘De weg tussen Uddel en Garderen was zo glad dat het verkeer er nauwelijks meer doorheen kwam. Ze konden de Solse Berg gewoon niet op’. En dat terwijl het die ochtend, toen het lichtjes begon te regenen, niet eens vroor. Het was de kou in de bodem die ervoor zorgde dat er toch ijs op de weg kwam te zitten. En dat het verkeer er niet door kwam.

Ineens sneeuw
Een half uurtje later, het is nu bijna 15.20 uur en we zijn een stukje verderop in het dorp, aan de Putterweg. Nog steeds tikt de regen gestaag op de serreruiten. De zuidwestelijke wind, die eerst nog duidelijk voelbaar was, lijkt te gaan liggen. Tegelijkertijd wordt het vanuit het noorden donkerder en donkerder. Het lijkt wel of de zon nog eerder ondergaat dan dat ie nu toch al doet. Ineens, werkelijk van het ene op het andere moment, gaat de regen over in sneeuw. Er zit ook wat hagel tussen. En niet veel later steekt ook een harde noordelijke wind op.

Het is een vreemde gewaarwording. Meestal gebeurt zoiets geleidelijk, ga je van af en toe een vlok naar meer en ben je zo een kwartier onderweg voordat de regen echt in sneeuw is overgegaan. Niet nu. Het ene moment is het nog regen, daarna meteen dus sneeuw. Sterker nog: ondanks dat het in de uren hiervoor onafgebroken heeft geregend en de bodem kletsnat is, zorgt de inzettende sneeuwval ervoor dat het toch binnen een paar minuten alweer wit is. Zelfs op de weg voor het huis blijft de sneeuw vrijwel meteen liggen en wordt het glad.

Uiteindelijk blijft het drie uur lang doorsneeuwen, af en toe hard. Er hangt dan een mist over het land. Soms gaat het ook wat minder hard. Dat terwijl het nog lichtjes dooit. Toch ziet het Veluwse land er drie uur later, als rond 18.30 uur de sneeuwval stopt, sprookjesachtig uit. De sneeuwlaag is tot alweer 4 centimeter aangegroeid, de sneeuw zit daarbij dik op de bomen en het is moeilijk om je voor te stellen dat het er eerder in de middag in het centrum in de regen nog zo troosteloos uitzag’.

Opmaat naar chaos
Tot zover die zestiende december. Hoe speciaal het koufront was, blijkt de volgende dag. Vooral in het westen verloopt die 17e chaotisch. De wind is noordwestelijk en voert koude lucht aan waarin op de Noordzee talrijke sneeuwbuien ontstaan. Meteen al in de ochtend wordt het westen onder een dikke laag bedolven en de overlast is er de rest van de dag niet meer te temmen. Hoe koud de lucht is, mag blijken uit het feit dat de temperaturen ook op het strand, direct aan zee, onder nul blijven, terwijl de noordwestelijke wind van zee waait..!

Wij gaan die avond naar Drenthe, door een prachtig besneeuwd landschap. Het weer knapt op, het wordt koud. Het vriest die nacht, op de plek waar wij zijn, een graad of 9. De volgende dag, zaterdag 18 december, wandelen we door het Drentse land. Het is er sprookjesachtig en koud. Rond een uur of 12 vriest het nog een graad of 8. Wel schijnt het zonnetje boven de sneeuw. Al snel komt vanuit het zuiden hoge bewolking opzetten, een nieuwe sneeuwzone nadert en trekt in de nacht binnen. In de avond rijden we terug naar huis, naar Nijmegen waar ik dan nog woon.

19 december
De volgende ochtend, zondag 19 december, moet ik vroeg op pad: een vroege dienst. Het sneeuwt boosaardig dus vertrek ik eerder dan normaal, gewapend met een schep die ik voor noodgevallen in de auto leg. Later schrijf ik hierover:

‘Ik hou van rijden door de sneeuw, roep ik altijd. Het is spectaculair, het ziet er mooi uit. Maar deze ochtend is het vooral spannend. Als ik om half vijf ’s ochtends buiten de deur stap, sneeuwt het nog volop in Nijmegen. Over wit besneeuwde en nog nauwelijks bereden wegen gaat het de stad uit waar ik prompt drie sneeuwschuivers tegenkom. De sneeuwvlokken en stuifsneeuw jagen door mijn koplampen.

De eerste 6 kilometer gaan goed, dan komt de A15 tot het knooppunt Valburg. Hier sneeuwt het bijzonder hard, ik rijd door open terrein (Rivierengebied), er is slecht zicht en de weg ligt vol met sneeuw. Net voor mij ploeteren drie andere auto’s door de sneeuw. Ik wil tempo houden, anders kom ik vast te zitten. Maar de auto’s voor mij gaan steeds trager. Een ervan wil stoppen, de bestuurder doet zijn portier open en gebaart ook ons af te remmen. ‘Ik wil niet stoppen’, hoor ik mezelf roepen, ik moet door. Anders red ik het nooit in mijn kleine auto zonder winterbanden.

De verbindingsweg naar de A50 ligt vol met sneeuw en gaat langzaam omhoog. Met spinnende wielen kom ik boven. Daarna gaat het verder over die A50. Bij Renkum wil ik eraf, maar er ligt een berg sneeuw voor de afrit, achtergelaten door de ijverige sneeuwschuiver die net voor mij is gepasseerd. Het risico dat ik daarin vast kom te zitten, neem ik niet. Dus ga ik rechtdoor, richting de A12 en daarop verder naar de afrit Ede-Wageningen. Een flinke omweg is dat.

Ook die afrit ligt vol met sneeuw. Met een zo hoog mogelijk snelheid rijd ik naar boven. Het lukt net. Stoppen voor het rode licht zit er niet in. Er is ook niemand. Bij het nemen van de bocht op de kruising de brug op draait mijn auto om z’n as. Daarna sta ik toch stil. Op gang komen lukt net, met veel moeite bereik ik de top van de brug. Daarna rijd ik stapvoets door naar Meteo Consult.

Trillend kom ik aan op de parkeerplaats. Ik heb het gehaald! Een ritje van normaal 25 minuten duurde nu 1 uur en 20 minuten. Toch kan ik op tijd aan de slag, een herinnering rijker’.

Elfstedenkoorts
De dagen hierna wordt het even echt koud. Als het ECMWF in de ochtend van dinsdag 22 december met een verwachting komt die de kou verder laat verscherpen en nog twee weken aanhouden, breekt de Elfstedenkoorts los; een beetje geholpen door oprichter Harry Otten van Meteo Consult die er helemaal in gelooft. Hij roept de Friezen op de sneeuw van het ijs te halen, zodat het ongehinderd kan groeien. Dan moet het goedkomen. In Friesland klinkt een luid gelach op, want het is juist een van de weinige delen van Nederland waar eigenlijk helemaal geen sneeuw ligt.

Er is ook een model dat niet voor een aanhoudende vorst gaat, maar al snel de dooi laat invallen: het Amerikaanse model. En dat blijkt het dit keer bij het rechte eind te hebben. Als in de avond alle nieuwsrubrieken bol staan van het Elfstedennieuws gooit ook het ECMWF zijn koude verwachting alweer overboord en sluit zich bij de Amerikaanse visie aan. Weg Elfstedendroom. Wel kunnen we ons op gaan maken voor een Witte Kerst. In delen van het land komt er zelfs nieuwe sneeuw bij.

Een lagedrukgebied boven Centraal-Europa stuurt die sneeuw op donderdag 23 en vrijdag 24 december op ons af, wel met veel wind. Terwijl de temperaturen oplopen, stuift de sneeuw en valt er nog een paar centimeter bij. Het leeuwendeel gaat naar Limburg en een klein stukje van Gelderland, Nijmegen incluis. In Limburg groeit de sneeuwlaag plaatselijk tot meer dan 40 centimeter aan.

De Witte Kerst
Het kerstweekend zelf verloopt winters, al valt vanuit het westen wel lichte dooi in. Maar dat gaat langzaam. Het levert buitjes van allerlei soort op, op Eerste Kerstdag vooral in de kustgebieden, op Tweede Kerstdag overal. Verraderlijke gladheid hoort erbij, maar de sneeuwlaag verdwijnt natuurlijk niet. Er is veel te genieten!

Ik maak de Eerste Kerstdag een wandeling rond Nijmegen en schrijf het volgende op:

25 december
‘Grote delen van Nederland beleefden dit weekend de mooiste kerst in vele tientallen jaren, waarschijnlijk zelfs sinds 1938. Want die is bijna niet te overtreffen. Ik weet dat van mijn oma. Ze leeft niet meer, maar had het vaak over de kerst van 1938. Mijn vader stond op het punt om geboren te worden (31-12-1938) en mijn oma telde de dagen af. Ze zag met kerst de zon schijnen op dik besneeuwde bomen. Het vroor matig tot streng. Een sprookje.

Een sprookje tref ik ook aan als ik eerste kerstdag 2010 door het heuvelachtige bosgebied rond Nijmegen wandel. In de stad al ligt een indrukwekkende laag sneeuw, bijeengesprokkeld tijdens de zes sneeuwsituaties vanaf donderdag 16 december. Sinds die donderdagavond vriest het onafgebroken en is de sneeuwlaag laagje voor laagje dikker geworden.

Op auto’s, die de hele periode niet in beweging zijn geweest, is dat mooi te zien. De oudste sneeuw zit onderin, de nieuwe bovenop. Je krijgt dan een pakket dat normaal alleen in de Alpen terug te vinden is. Daar bestuderen ze die laagjes ook. De manier waarop ze met elkaar contact maken, is erg bepalend voor de kans op lawines, als het weer tegenzit. Daar hebben wij geen last van.

Zijn veel van de bomen in de stad afgelopen donderdag en vrijdag nog schoon gewaaid, toen de sneeuwval ook een fikse noordooster met zich meebracht, in het bos even buiten de stad zit de sneeuw een stuk beter op de takken. Ik loop een sprookjeswereld binnen. En ben niet alleen. Heel veel mensen blijken voor een wandeling te hebben gekozen. Ook al is het nog geen 24 uur geleden dat de sneeuw is gevallen, er ligt alweer een hele padenstructuur in het bos. Grappig om te zien is dat de dennenbomen in Nederland duidelijk niet gewend zijn aan een zware sneeuwlast, zoals vergelijkbare bomen in de Alpen dat wel zijn. De takken van de meeste dennen hangen diep door. Hier en daar zijn er afgebroken. De stammen van de loofbomen brengen het er een stuk beter af. Af en toe hoor ik in de verte een tak bezwijken onder de sneeuwlast.

Ik loop verder door een winterwonderland. Zie sneeuwduinen, sta tot halverwege mijn onderbenen in de sneeuw en kijk uit over een dik besneeuwde Ooijpolder. Onderweg zie ik vele wandelaars die net als ik genieten van het landschap om hen heen. Het is de moeite waard. Een waardig afscheid van een bijzonder weerjaar. Een weerjaar dat de winter terug op de kaart heeft gezet en dat uiteindelijk ook in de diverse statistieken voort zal leven!’

Bron: Meteo Consult.