Weerspreuken

Wat vertellen weerspreuken ons over wat komen gaat deze winter?

Waarschijnlijk kent iedereen wel één of meerdere weerspreuken. Vroeger was dat wel anders, er werd gezaaid en geoogst op basis van weerspreuken die van vader tot zoon over gingen. Logisch ook, als je bedenkt hoeveel invloed het weer heeft op landbouw. Het eerste meteorologische meetinstrument werd uitgevonden in de 16de eeuw,  door Galileo Galilei, namelijk een thermometer. Je kunt je voorstellen dat het een enorme vooruitgang betekende voor de meteorologie.  Vergelijkbare grote stappen, misschien nog wel grotere stappen, zijn gezet met de komst van computermodellen. Bij Meteo Consult investeren we veel in het verbeteren van de modellen, en de resultaten worden weer geanalyseerd door een meteoroloog. Zo heeft de weerkunde een enorme stap gemaakt in de afgelopen eeuwen. Maar het begon dus allemaal met weerspreuken.. 

Een bekende weerspreuk die veel mensen wel eens gehoord hebben is:  “Morgenrood, water in de sloot”. Hier zit een kern van waarheid in. Wanneer je ‘s ochtends vroeg een rode lucht ziet, dan geeft dat aan dat het zonlicht gebroken wordt door vochtdruppeltjes in de lucht. Vaak wordt die reflectie veroorzaakt door hoge wolken, wat een aankondiging kan zijn van een warmtefront. In de loop van de dag wordt die hoge wolkenlaag steeds dikker, er komt dan middelbare bewolking bij, gevolgd door een laag wolkendek. Uiteindelijk komt dan de regen, met water in de sloot. 


Waarheidsgehalte
Spreuken zijn een handige manier om een bepaalde relatie te onthouden. Het betekent niet dat datgene ook altijd voor zal komen, wel geeft het vaak aan dat de kans groot is. Soms zijn spreuken gebaseerd op bijgeloof, en is het verre van de waarheid.  Spreuken die haast nooit op de waarheid berust zijn, zijn spreuken die het seizoen voorspellen. De volgende spreuk bijvoorbeeld: “Geeft Allerheiligen (1 november) zonneschijn, dan zal het spoedig winter zijn”. Het weer van één enkel moment is geen indicator van een volgend seizoen.

Wie verzint ze?
In het verleden was het weer vooral heel belangrijk voor boeren. Aangezien veel mensen afhankelijk waren van landbouw en veeteelt, speelde het een grote rol in de samenleving. Een heel gezin was afhankelijk van de oogst, families hadden minder te eten wanneer het veel geregend had en de aardappels waren verrot. Vaak wisten oudere mensen met meer ervaring bepaalde verschijnselen aan elkaar te linken, en veel spreuken werden van generatie op generatie doorgegeven. Dit betekent ook dat veel uitspraken voor waar aangenomen werden, maar eigenlijk nooit getest werden. Ook bijgeloof en religie speelden een rol. Slecht weer kon voorkomen worden door veel te bidden, en wie heeft niet van de regendans gehoord? 

Weermannen
Eigenlijk zijn de weermannen van de 21ste eeuw de sjamanen van vroeger.  Een meteoroloog combineert de huidige waarnemingen, eigen ervaringen en de uitkomsten van meteorologische modellen, en daar baseert hij dan zijn verwachting op. We zijn natuurlijk constant bezig om de weersverwachtingen steeds beter te maken. De afdeling MRD (Meteorological Research and Development)  maakt dan ook een groot deel uit van Meteo Consult. Daar streven ze naar de ontwikkeling van de beste fysische en statistische verwachtingsmodellen, die dan meteen ook in de eigen weerkamer gebruikt worden. De modellen zijn vooral belangrijk voor de lange termijn verwachtingen. De radar, eigen interpretatie en waarnemingen zijn juist bij het ´now-casten´ heel belangrijk, wat gebeurt op dit moment en hoe heeft deze situatie invloed op het weer straks? Dit allemaal aan elkaar koppelen is het werk van een meteoroloog. Als de verwachting dan gemaakt is, is het de taak van de weerman om dit dan op de juiste manier te communiceren. We kunnen wel praten in de weerberichten over koufronten en warmtefronten, maar de meeste mensen willen gewoon praktisch weten of ze een terrasje kunnen pakken ’s middags. Er wordt dus goed nagedacht over de formulering van een weerpraatje. In het zonnetje op het terras, dat zit er niet in de komende tijd. We staan aan het begin van de meteorologische winter, het is morgen 1 december.  

Dus, wat doet de winter?
Eerder in dit verhaal gaven we al aan dat weerspreuken gebaseerd op seizoensverwachting haast nooit op de waarheid berusten. Toch is het leuk om even te kijken wat afgelopen maand ons “vertelt” over de komende! 

“Volgt de eerste sneeuw in november op regen, houdt dat een harde winter tegen.”

Afgelopen week hebben we de eerste sneeuwvlokken gehad, maar dit viel toch echt na een regenachtige dag, en het was een combinatie van natte sneeuw en regen.  Gaan we dan een zachte winter in? Om aan te geven dat seizoensverwachtingen weinig hout snijden op basis van weerspreuken, hierbij een tegenstrijdige:

“November warm en fijn, het zal een strenge winter zijn.”

“Houden de bomen hun bladeren lang, wees voor een strenge winter bang.” 

Nou wat dat betreft..  vooral oktober is erg zacht verlopen met gemiddeld 12.2 graden. Ter vergelijking: een normale temperatuur in oktober ligt op 10.7 graden. De bladeren zijn tot laat aan de bomen blijven hangen door die zachte temperaturen in oktober. Het kwam ook pas laat in het seizoen tot op grote schaal tot nachtvorst, namelijk in de nacht naar dinsdag 26 november met een uitschieter in Twente van -0.6 graden. Lees hier meer over de bladval in de herfst.

En volgens de meteorologen?
Dus wat gaat de winter doen die nu voor de deur staat? Bij Meteo Consult kijken we gelukkig naar meer factoren en ook afgelopen maand zijn al een aantal verhalen geschreven over de indices die een rol spelen bij seizoensverwachtingen. Afgelopen week is juist een nieuw bericht voor de komende winter op de weerlijn gezet. Bent u benieuwd, bel dan 0900-9725, en kies optie 8. Wat we voor de korte termijn wel al kunnen verklappen is dat tegen volgend weekend misschien wel eens de eerste serieuze sneeuw van de meteorologische winter kan vallen…  De weersverwachting voor uw woonplaats vindt u hier. Voor meer achtergrond analyse kiest u optie 6 op de weerlijn, dan komt u bij het weerbericht voor 6 tot 10 dagen vooruit. 

Afbeelding homepage: uitsnede afbeelding Marius Visser.