Sperweruil gevlucht voor de kou?

Is de sperweruil bij Zwolle gelucht voor de kou? Of ontsnapt uit een kooi?

Vogelaars in Nederland werden gisteren in de loop van de dag bijkans gek. Was eerst in een boom in de buurt van Zwolle al een voor Nederland uiterst zeldzame sperweruil aangetroffen, in de avond kwam uit Ede een melding van een minstens zo zeldzame laplanduil door.

Via Twitter en vogelplatforms waren veel vogelaars binnen de kortste keren op de hoogte van de bijzondere waarnemingen. Bij de Zwolse sperweruil was het overdag bijkans in de rij staan. Vogelaars verdrongen zich met hun kijkers bij het bosje om het dier te kunnen zien. De sperweruil verroerde daarbij geen vin. Dat is vaak een teken dat de vogel nog niet aan mensen gewend is. Zou dat wel zo zijn geweest, dan zou hij zich waarschijnlijk een stuk schuwer hebben gedragen.

Pas drie keer eerder
Mocht het een ‘echte’ sperweruil betreffen, die niet uit gevangenschap is ontsnapt, maar netjes uit zijn leefgebieden in het noorden van Scandinavië is komen aanvliegen, dan is het de afgelopen eeuw pas drie keer eerder gebeurd dat zo’n vogel in Nederland is gezien. Een laplanduil in ons land is dermate bijzonder dat meteen al aan de herkomst van de vogel werd getwijfeld. En terecht, want sinds ongeveer een dag werd ook een laplanduil, die in gevangenschap leeft, vermist. Het dier was geringd en de eigenaar is meteen gewaarschuwd.

Soms is ‘t het weer
Een van de redenen dat vogels buiten hun leefgebieden terechtkomen, kan het weer zijn. Zeker in de winter slaat de kou in sommige gebieden in Rusland of het noorden van Europa dermate hard toe, dat de vogels, die onder normale omstandigheden in die gebied overwinteren, voor de kou op de vlucht slaan en in Nederland terechtkomen.  Pestvogels, notenkrakers en kruisbekken zijn vogels waarvan grotere aantallen in Nederland terecht kunnen komen, als het in hun eigenlijke leefgebieden ineens een tijdje erg koud is.

Ze worden wel invasievogels genoemd, niet te verwarren met trekvogels. Trekvogels zijn vogels die hoe dan ook hun leefgebieden in de winter verlaten, op weg naar warmere, zuidelijkere oorden. Op deze site heeft over ‘trekvogels en het weer’ in de voorbije augustusmaand al eens een verhaal gestaan. Invasievogels verlaten hun gebied alleen als de kou ze echt wegjaagt.

Normaal in Scandinavië
De sperweruil leeft normaal in de noordelijke helft van Scandinavië, Finland en in Rusland. De habitat van de sperweruil bestaat doorgaans uit zeer open naaldbos, afgewisseld met open plekken. Als voedsel van de vogel dienen voornamelijk woelmuizen, maar de smaak van de vogels kan zich vooral in de winter ook tot andere vogel- en diersoorten uitstrekken, als de woelmuizen geringer in aantal zijn. Is er, als het lange tijd heel koud is in hun eigenlijke leefgebieden, sprake van een acuut voedseltekort, dan kunnen de vogels ervoor kiezen buiten hun leefgebied te gaan en naar andere plaatsen te vliegen. Normaal gesproken (zie ook het kaartje naast dit verhaal) komen ze dan net niet in Nederland uit, maar een heel enkele keer dus wel. Er zijn een paar antieke meldingen.

Is de sperweruil authentiek?
De grote vraag is natuurlijk of de sperweruil bij Zwolle nu een authentiek geval is of niet? Overheerste gisteren nog het enthousiasme, vandaag plaatsten steeds meer kenners vraagtekens bij het aantreffen van de sperweruil in de omgeving van Zwolle. Zou het ook hier niet een ontsnapte vogel betreffen, net als gisteravond bij de laplanduil in Ede?

Hoewel de vogel niet geringd is, wat wel moet als het een dier in gevangenschap betreft, lijken twijfels op hun plaats. Het weer in de leefgebieden van de sperweruilen in met name Scandinavië is de laatste tijd wel koud geweest, maar nog niet zo koud dat je om die reden al een voedseltekort voor de dieren zou verwachten, waarbij er natuurlijke wel andere redenen kunnen zijn voor een tekort aan bij voorbeeld woelmuizen. Verder is er op dit moment ook geen sprake van andere invasievogels, in elk geval niet in Nederland.

Dan kan het nog zo zijn dat het om een jonge vogel gaat. Jonge vogels hebben nog weleens de neiging om te gaan zwerven en daarbij uit koers te raken. Zo zat jaren geleden eens een jonge monniksgier in het gebied van de Oostvaardersplassen.  Ook deze vogel was op zwerftocht en ver buiten zijn eigen leefgebied in Nederland terechtgekomen. Normaal bemerken deze vogels na enige tijd wel dat ze verkeerd zitten en gaan dan weer naar hun eigen omgeving terug. Bij de Monniksgier gebeurde dit niet, want deze vloog zich te pletter tegen een voorbijrazende trein.

Misschien later pestvogels?
Verder onderzoek zal de komende dagen moeten uitwijzen hoe het precies met onze sperweruil zit. En authentiek of niet, bijzonder is het natuurlijk wel om zo’n zeldzame vogel in een Nederlandse boom te kunnen zien zitten. Het loont hoe dan ook de moeite de waarnemingssites voor vogels de komende wintermaanden in de gaten te houden. Het kan zomaar zijn dat, ook als het bij ons niet koud is maar in andere delen van Europa wel, ineens een groep pestvogels het land komt binnenvliegen. Ze zijn dan makkelijk te spotten en heel bijzonder om te zien.

Bron: Meteo Consult, Vogelbescherming, Wikipedia en diverse nieuwssites. Met dank aan: Pauline de Bakker.