Waar is de lente gebleven?

Hoe uitzonderlijk is het huidige koude lenteweer en wat is hier (mogelijk) de oorzaak van?

Noordenwind
De komende dagen waait de wind uit het noorden. Met het nog altijd koude zeewater voor de deur is dat in deze tijd van het jaar zeker geen warme hoek. Als de aangevoerde lucht dan ook nog eens afkomstig is vanaf de Noordpool, dan is het logisch dat de temperatuur zo’n 8 graden te laag zal uitkomen voor de tijd van het jaar. Vooral donderdag lijkt een behoorlijk koude dag te worden. Op diverse plaatsen komt volgens de huidige verwachting de maximumtemperatuur niet hoger dan 8 of 9 graden. Dat is voor de tijd van het jaar zeer uitzonderlijk en mogelijk schrijven we voor de zoveelste keer deze lente nieuwe koude records bij in de klimaatboeken.

Een groot deel van Europa heeft te maken met bijzonder wisselvallig en zeer koud weer. Zo werd gisteren (maandag 20 mei) in Portugal nergens de 20 gradengrens overschreden en ook in Frankrijk was het ronduit koud. Alleen aan de Cote ‘d Azur kon, na een bijzonder natte zaterdag (lokaal viel tussen 50 en 80 mm regen!) het kwik even de 20 graden aantippen. In het zuiden van Spanje werd het nog zo’n 20 tot 22 graden, even warm als in delen van Schotland. Hier wist namelijk een portie warme lucht uit Scandinavië door te dringen. In Scandinavië was het overigens ook nog steeds behoorlijk warm. In het zuiden van Finland werd het 23 graden en door föhnwerking werd het in de omgeving van Bergen en Trondheim zelfs 24 tot 26 graden!

Sneeuw in de Ardennen en het Sauerland
Op een opwarming hoeven we in West-Europa voorlopig niet te rekenen. Zoals eerder aangegeven wordt het in de loop van de week alleen maar kouder en dat is ook in bijvoorbeeld Duitsland en België het geval. Op de toppen van het Sauerland, de Eifel en de Ardennen gaat mogelijk zelfs wat sneeuw vallen. Zeer bijzonder, maar het is weleens eerder voorgekomen.

Zowel in de Ardennen als in het Sauerland is het weleens voorgekomen dat er in mei, en zelfs begin juni, sneeuw is gevallen. De Ardense bodem lag op 14 mei 1902 nog bedekt met 11 cm sneeuw in de omgeving van La Rouche en Ardenne. Later in mei is er ook nog sneeuw waargenomen, en op 8 juni 1985 is er ook nog op de hoogste plateau’s sneeuw gevallen. Een serieus sneeuwdek leverde deze sneeuwval niet op.

In het Sauerland, rond Winterberg is sneeuw in mei niet direct uitzonderlijk. De afgelopen jaren lag er op de Kahler Asten (begin) mei nog af en toe sneeuw. Op 7 mei 2010 was dat het geval (2 cm), maar ook op 8 mei 1997 (eveneens 2 cm) en 10 mei 1996 (1 cm). Uitzonderlijk laat en behoorlijk dik was het sneeuwdek op 16 mei 1991. Tijdens de ochtendwaarneming lag er toen 10 cm sneeuw!

Oorzaak huidige kou
De oorzaak van het behoorlijk koude weer in het westen van Europa is een koudeput in de hogere luchtlagen van de atmosfeer. Zo is het later deze week op een hoogte van 5,5 km zo’n -35 graden en op 1500 meter hoogte worden temperaturen verwacht van -3 of -4 graden. De vorstgrens ligt dus op zo’n 1200 meter hoogte. Tijdens buien zakt deze vaak nog zo’n 200 of 300 meter en dus is het niet vreemd dat de toppen van het Sauerland (600-843 meter) en de Ardennen (tot 694 meter) wat winterse neerslag kunnen opvangen.

Niet alleen deze week, maar als we de lange termijn berekeningen mogen geloven, ook volgende week blijft een koudeput in de buurt van ons land liggen. De vorstgrens komt wel enkele honderden meters hoger te liggen waardoor sneeuwval in het middelgebergte niet meer mogelijk is. De temperatuur blijft onder de maat en bovendien is het ronduit wisselvallig met dagelijks (wat) regen en slechts af en toe een glimp van de zon.

Slechte lente
Met nog ruim andere halve week te gaan, is nu al duidelijk dat de meimaand koud gaat verlopen en ook de gehele lente. De temperatuur over de maanden maart, april en mei zal uitkomen op ongeveer 7,3 graden. Geen record, maar wel de koudste lente in ruim 40 jaar!

Dat een heel seizoen zo koud verloopt en dat we tot 1970 terug in de tijd moeten om een lagere gemiddelde temperatuur tegen te komen, is zeer bijzonder. Dagrecords bijvoorbeeld passeren veelvuldig de revue, omdat die veel gemakkelijker te breken zijn. Dat een heel seizoen zo koud is dat we vele decennia terug in de tijd moeten om vergelijkbare temperaturen te vinden, is echter een zeldzaamheid. Zeker in het licht van de steeds maar warmer wordende lentes uit de recente geschiedenis met in april zelfs regelmatig al zomerse temperaturen.

Zwakke straalstroom
Het lijkt erop dat de straalstroom (een sterke wind op zo’n 10 km hoogte en veelal west-oost georiënteerd), minder sterk is en daarom makkelijker gaat slingeren (meanderen). Dit zelfde effect is ook zichtbaar bij een rivier. Als de afvoer groot is en het water snel stroomt, zal de waterstroom een behoorlijk rechte route afleggen. Neemt de afvoer af, dan zal de waterstroom een veel meer slingerende vorm aannemen. Op dit moment zien we dit ook terug in de hogere luchtlagen van de atmosfeer. Daarmee komen geblokkeerde situaties veel vaker voor. Hoge- en lagedrukgebieden blijven daardoor lange tijd op een zelfde plek liggen. De positie van de druksystemen is overigens bepalend voor het weertype. Zo zien we nu dat de warmte, die ons in het voorjaar van 2007, 2009, 2011 wel wist te bereiken, zich nu richt op het oostelijke deel van Europa.

Veel onzekerheden
Waarom de straalstroom de afgelopen jaren minder sterk is, en daardoor soms fors begint te meanderen, is niet duidelijk. Een theorie is dat de enorme afsmelt van het noordpoolijs een oorzaak is. Omdat het vooral aan de randen van de Noordpool de laatste jaren een stuk warmer is geworden, nemen de temperatuurverschillen tussen pool en evenaar af en dat is nu net de motor achter de straalstroom.

Het is echter te kort door de bocht om dit direct aan elkaar te koppelen. Het kan ook op een toevalligheid berusten dat de straalstroom zo aan het meanderen is. Laten we niet vergeten, ook bijvoorbeeld honderd jaar geleden kon het in de lente behoorlijk koud zijn en toen was er veel meer ijs te vinden op de Noordpool dan nu. Hoe dan ook, de lente is behoorlijk van slag en daar komt de komende dagen nog geen verandering in.

Bron: Meteo Consult, Wetterzentrale.de, KMI.be