Viel er op 2 juni 1975 sneeuw in Nederland?

Engeland meldde die dag op veel plaatsen sneeuw. Maar gebeurde het ook bij ons?

Onweersbuien middenin de woestijn van Saoedi-Arabië, en dat gedurende meerdere dagen vorige week, en sneeuw tot in de centrale delen van Verenigde Staten; ook de afgelopen week deed het weer van zich spreken. In Nederland zijn we de bijzonder koude start in maart van het lopende voorjaar natuurlijk ook nog niet vergeten. Maar het kan gekker.

Het volgende verhaaltje komt uit de zomer van 1975, en stamt van de 2e dag van juni. Het is te vinden op de site van Meteo Maarssen: ‘In uitzonderlijke gevallen kan het ook in de zomer tot sneeuw komen. De beste situatie hiervoor is een zware bui die met de vallende neerslag een grote hoeveelheid koude lucht naar het aardoppervlak voert. Het mag daarbij niet al te warm zijn.’

‘Zo'n situatie deed zich op 2 juni 1975 te Huizen voor. Om 12:30 uur was het nog 14,6 graden, maar gedurende de middag trok een reeks buien over het Gooi en bij elke bui daalde de temperatuur. Om 18:00 uur was het nog slechts 4,5 graden. Rond 18:30 uur waren er tussen de regendruppels snel vallende natte sneeuwvlokken te zien en rond 18:40 uur had de sneeuw een winters dwarrelend karakter met dikke vlokken.’

‘Wil de neerslag als sneeuw het aardoppervlak kunnen bereiken, dan moet aan een groot aantal voorwaarden voldaan worden. Het dauwpunt (het condensatiepunt van water in de atmosfeer) moet aan het aardoppervlak voldoende laag zijn, in elk geval lager dan 3°C. Bovendien mag de luchttemperatuur niet te hoog zijn en moet de vorstgrens beneden de 1 km hoogte liggen. Er zijn nog enkele randvoorwaarden, maar sneeuw in de zomer is mogelijk. De neerslag behoorde bij een front dat in Groot Brittannië op uitgebreide schaal sneeuw bracht in de ochtend van 2 juni; dus tijdens het temperatuurminimum van de dag.'

Wa
s het echt sneeuw?
Tot zover het verhaal van de site van Meteo Maarssen. Onder weerliefhebbers is er de afgelopen jaren nogal wat discussie geweest over dit voorval. Kon het nu wel of kon het nu niet? Vaak is de teneur in een dergelijke discussie: ‘ik heb het zelf niet gezien, dus zal het wel niet zo zijn.’ Maar laten we er toch eens wat meer in detail naar kijken.

De melding van sneeuwval op 2 juni 1975 in Huizen staat namelijk niet op zichzelf. Dezelfde dag werden ook natte sneeuwvlokken gemeld in Ede en op de Veluwe doen verschillende (niet te verifiëren) verhalen de ronde over sneeuwval diezelfde dag, ook van mijn eigen ouders die in het hoger gelegen Garderen woonden en wonen. En dan zijn er natuurlijk de vele (wel te verifiëren) meldingen van sneeuwval in Schotland en in Engeland van 2 juni 1975.

Kou op bijzonder moment
De kou van begin juni 1975 kwam op een bijzonder moment. Na een winter, die de zachtste van het tijdperk van moderne waarnemingen was (in Nederland met een gemiddelde temperatuur van 5,5 graden), volgde een vrij koud voorjaar met in de tweede helft van maart en in de eerste helft van april veel winterse buien en in de nachten geregeld vorst. In mei hield het vrij koude weer aan, maar na de 13e was de invloed van hogedrukgebieden zo sterk dat er nauwelijks neerslag viel.

We waren onderweg naar een warme zomer met een eerste hittegolf in 25 jaar tijd. Die hittegolf duurde van 29 juli tot en met 15 augustus en had een lengte van 18 dagen. De start van de zomer was evenwel nog koud. De hogedrukgebieden, die het weer in Nederland in de twee helft van de maand mei in de greep hadden, gingen vaak op zee in de buurt van Schotland voor anker, maar trokken zich soms ook even terug in de omgeving van IJsland. Op dergelijke momenten konden bellen met koude lucht, afkomstig uit het poolgebied, aan de oostflank van het hogedrukgebied naar het zuiden komen.

Eerste koudebel op 23 mei
Een eerste keer gebeurde dat op 23 mei. In Nederland was de wind die dag noordwestelijk. De zon scheen af en toe, er viel ook een klein buitje en de temperatuur kwam in De Bilt na een minimum van 3,5 graden die dag niet hoger uit dan 10,4 graden. Eelde was met 10,1 graden nog kouder en Twenthe hield het bij een maximum van 10,0 graden voor gezien.

Een nieuwe bel met kou kwam de laatste dagen van mei naar het zuiden en bereikte ons land op 1 en 2 juni. Boven Schotland ontstond hierin een actief lagedrukgebied dat de Noordzee overstak en ’s avonds in de buurt van het Waddengebied kwam te liggen. Daarna maakte het een bocht naar het noordoosten om een dag later bij Denemarken aan te komen. Dit lagedrukgebied was ontstaan in koude lucht, die op 1 juni al boven Schotland was aangekomen. Op een hoogte van 1500 meter was de temperatuur daar tot beneden -5 graden gedaald en dat is een bijzonder lage waarde, zo voor het begin van de zomer. De Schotse hooglanden meldden dan ook sneeuw, tot 15 centimeter aan toe.

Sneeuw in Schotland en Engeland
Op 2 juni bevonden Schotland en Engeland zich aan de achterzijde van het naar Nederland trekkende lagedrukgebied. Rondom de kern lag een ingedraaid occlusiefront dat vooral over het oosten van Schotland en Engeland naar het zuidoosten trok en uiteindelijk ook boven Nederland terechtkwam. Buiten het front om wisselden buien en opklaringen elkaar af. Buien die, zo schrijft de Engelse Met Office in zijn verslag van die dag, niet zelden met hagel en ook met natte sneeuw gepaard gingen. Sneeuw werd daarbij tot in de omgeving van Londen gemeld. Ook in het gebied met regen in het oosten van Schotland en in het noordoosten van Engeland werd hagel en soms sneeuw gemeld.

Aardedonker
Iemand die op de dag dat het allemaal gebeurde in het Engelse Essex woonde en daar op school zat, herinnert zich hoe het met een paar lichte buien begon, afgewisseld door opklaringen. Rond een uur of 10 in de ochtend nam de bewolking snel toe en werd het voor zijn gevoel minutenlang aardedonker. Het begon hard te hagelen, met daarbij ook veel wind. Terwijl de bui doorging, besloegen de ruiten door de snel dalende buitentemperatuur. Later, toen het buiten weer lichter werd, zag hij hoe de hagel in regen en natte sneeuw overging. Uiteindelijk viel gedurende ongeveer 2 uur alleen maar natte sneeuw. Op het vliegveld van Wattisham, rond 65 kilometer naar het noordoosten, sneeuwde het ook. Voor de frontpassage uit was het er 12,4 graden, tijdens de passage van de sneeuwval daalde het kwik tot 0,2 graden. Dat gebeurde midden op de dag, tussen 11 en 12 uur. Na de neerslag steeg het kwik weer, om in de middag 11 graden te bereiken.

Cricketwedstrijd uitgesteld
Indrukwekkende foto’s werden die dag gemaakt op het cricketveld van de stad Buxton in Derbyshire. Buxton ligt overigens op een hoogte van 300 meter. Er zou een belangrijke cricketwedstrijd worden gespeeld tussen de teams van Derbyshire en Lancashire. Toen de spelers rond 10 uur ’s ochtends het veld op wilden gaan, vielen daar dikke sneeuwvlokken. Binnen de kortste keren was het veld wit en uiteindelijk kwam er een laagje van 2,5 centimeter te liggen. De foto’s die toen zijn gemaakt zijn ook nu in Engeland nog heel bekend. Uiteindelijk werd de partij een dag uitgesteld, waarbij het weer 24 uur later veel aangenamer zou blijken te zijn.

In Nederland sneeuw?
En dan Nederland. Voor het Schotse lagedrukgebied uit bevond zich boven Nederland een rug van hogedruk. Die leverde zowel op 1 als op 2 juni gedurende de nacht brede opklaringen op. Op veel plaatsen in het oostelijke binnenland en op de Veluwe kwam het tot lichte vorst. Nijmegen had twee nachten na elkaar een minimumtemperatuur van -2,0 graden op anderhalve meter hoogte. Van veel bomen zat het blad bevroren aan de takken. Het was voor juni een bijzondere gewaarwording.

En hoe zat het met de sneeuw? Het koufront van het lagedrukgebied was op 2 juni al gepasseerd en had in De Bilt 3,6 millimeter regen achtergelaten. Later op 2 juni was het de beurt aan de rond de kern van het lagedrukgebied ingedraaide occlusie. Deze kwam met bewolking en buien het land op zetten en zoals het met occlusies vaak zo is, kan zo'n wolkenband met zijn buien daarbij lange tijd boven een en dezelfde plaats liggen. Vanuit de verhalen uit Engeland weten we inmiddels dat het daar vooral de actieve delen van de occlusie waren met hun felle buien, windstoten en dikke wolkenpakketen die het uiteindelijk – vooral door de kou die met de intensieve neerslag mee omlaag kwam uit de hogere delen van de atmosfeer – tot sneeuwval lieten komen, op veel plaatsen. Er is geen reden om aan te nemen dat dit in Nederland diezelfde dag niet had gekund, vooral omdat de wind bij ons zuidelijk was en dus aflandig. Het warme zeewater had dan ook geen invloed. En ook omdat de bovenluchten in ons land praktisch even koud waren als aan de andere kant van de Noordzee.

Het verhaal van Huizen is dan zo’n typisch voorbeeld waarin lang vallende neerslag de temperatuurdaling kan opleveren die nodig is voor de onder deze omstandigheden zelfs in de zomer mogelijke sneeuwval. De meldingen uit Ede en van de Veluwe moeten ook serieus worden genomen, ook al kunnen we ze nu niet heel eenvoudig meer verifiëren. Mogelijkerwijs herinnert iemand zich nog iets van die dag. Stuur uw verhaal dan naar waarnemingen@weer.nl Dan kunnen we er in de toekomst op deze site nog een keer op terugkomen.

Op 13 oktober 1975 alweer sneeuw…
Overigens waren we er dat jaar nog niet, voor wat het bijzondere weer betreft. Na de hete zomer kwam een herfst waarin het op 13 oktober (recordvroeg) alweer sneeuwde in Nederland. Op diverse plaatsen in vooral het midden en noorden van het land ontstond die dag een sneeuwdekje van enkele centimeters. Als we er even van uitgaan dat het ook op 2 juni moet hebben gesneeuwd, dat jaar, duurde het sneeuwloze tijdperk in 1975 dus slechts 132 dagen… Toch indrukwekkend voor zo’n warm jaar.

Bronnen: Meteo Consult, Met Office, Weatherworld, Metro, Meteo Maarssen.