Koude december in aantocht?

Aanwijzingen worden sterker dat het tijdens de maandwisseling kouder gaat worden...

November heeft nog ruim een week te gaan. Met de vooruitzichten kunnen we nu al inschatten dat de slachtmaand de klimaatboeken in zal gaan als iets te zacht.

Aan de oostflank van een bovenluchttrog ten westen van het continent werd met een zuidelijke tot zuidwestelijke stroming vaak vrij zachte lucht aangevoerd. Fronten op grondniveau bleven dikwijls ten westen van onze omgeving liggen met op de Britse eilanden, in het westen van Frankrijk en in Portugal en Spanje soms veel regen.  In ons land bleef de neerslag beperkt. In het oosten zal de novembermaand droog verlopen. Het noordwesten was het meest gevoelig voor neerslag. Tot vandaag viel er 60 a 70 mm (normaal 80 mm). Helaas hebben we de zon in november relatief weinig gezien. Vocht in de onze lagen van de atmosfeer leverde soms hardnekkige laaghangende bewolking, nevel en mist op.

Omslag rond maandwisseling
Al 3 weken geven lange termijn verwachtingen van o.a het ECMWF aanwijzingen dat tegen het eind van de maand of rond de maandwisseling een omslag gaat plaats vinden naar kouder weer. De afgelopen dagen zijn de aanwijzingen sterker geworden. Volgens de berekeningen van het ECMWF verblijven we tot en met volgende week woensdag in een zuidelijke wind aan de zuidtak aan de flank van een bovenluchttrog met aanvoer van relatief zachte lucht. Rond de maandwisseling trekt de trog in de bovenlucht van west naar oost over ons land.  Tussen een opbouwend hogedrukgebied op de Oceaan en de trog ten oosten van onze omgeving wordt in de eerste wintermaand van dit seizoen, december, koude lucht op grote hoogte vanuit de Poolstreek naar ons toegevoerd. Deze nieuwe situatie, met een sterke hogedrukrug op de Oceaan en de in de bovenlucht opgang komende noordelijke stroming met koude lucht,  zou wel eens een tijdje kunnen duren. Net zoals de situatie in november met een sterk meanderende straalstroom waarbij we langdurig aan de oostflank van een bovenluchttrog ten westen van het continent lagen, kan ook deze setting op de weerkaarten (eigenlijk tegenovergesteld) aan de flank van een sterke bovenluchtrug best een tijd aanhouden.

Poolwervel splitst op
Verandering in luchtdrukpatronen op de grond en in de bovenlucht op gematigde breedte worden veroorzaakt door veranderingen in de luchtdruk in de stratosfeer, op 100 hPa. Op een hoogte van meer dan 15 km zien we de komende tijd een opsplitsing van lagedrukgebieden. Zondag aanstaande, 25 november, is er boven de Noordpool nog sprake van een groot lagedrukgebied. Halverwege volgende week, woensdag 28 november, zien we boven het Poolgebied dat er twee lagedrukgebieden ontstaan. De poolwervel breekt als het ware in  twee stukken, met een lagedrukgebied boven het noorden van Canada en Alaska en een lagedrukgebied boven Siberië. Ze vullen zich met ijskoude lucht. Tussen de twee lagedrukbastions in is er op de Atlantische Oceaan ruimte voor het Azorenhogedrukgebied zich te versterken en zich noordwaarts uit te breiden, zelfs tot aan de noordelijke IJszee. Volgende week zondag, 2 december, is de poolwervel volledig gesplitst. Zo ontstaat op grote hoogte in de atmosfeer een geblokkeerde situatie die lange tijd kan standhouden met duidelijke gevolgen voor het weer op het gehele noordelijke halfrond.

Negatieve NAO en AO index
Er zijn nog andere aanwijzingen dat de grootschalige ontwikkeling in de atmosfeer op grote hoogte en op grondniveau rond de maandwisseling zullen omslaan. Zo zien we de NAO index  (de index die het verschil aangeeft in luchtdruk tussen IJsland en de Azoren) na een korte periode in de plus weer negatief worden. Een negatieve index staat voor relatief hoge druk in het noorden, relatief lage druk in het zuiden en een relatief grote kans op het in ons deel van Europa, optreden van koude luchtstromingen uit richtingen tussen noord en oost, met daarbij ook het regelmatig optreden van sneeuwval. Niet alleen de NAO maar ook de AO index  (in feite een maat voor de sterkte van de poolwervel) word de komende week negatief hetgeen een bevestiging is voor het opsplitsen van lagedrukgebieden in het Poolgebied en de vorming van een sterke rug van hogedruk tussen de lagedrukgebieden in.

Vorst en sneeuw?
De temperaturen zullen zowel overdag als ’s nachts gaan dalen. Hoe koud het uiteindelijk gaat worden, is op dit moment niet te zeggen. De temperaturen zijn afhankelijk van de windrichting op grondniveau. Op grondniveau kunnen allerlei kleine lagedrukgebiedjes, al dan niet ontstaan in de koude lucht op enige hoogte, de wind uit alle hoeken laten komen. Indien de wind een voorkeur krijgt voor een oostelijke richting, zal relatief koude en droge lucht worden aangevoerd (kanttekening hierbij is dat er ten oosten van ons land op dit moment nog geen koude lucht aan de grond aanwezig is). De neerslagkansen zullen in dit geval vrij laag zijn. Indien de wind een voorkeur krijgt voor het noorden, wordt niet alleen koude maar ook relatief vochtige lucht vanaf de Noordzee aangevoerd en nemen de neerslagkansen toe en neemt, als de lucht in de onderste lagen van de atmosfeer koud genoeg wordt, de kans op winterse neerslag, sneeuw of natte sneeuw toe.

Sneeuw tijdens start wintersportseizoen in de Alpen
De veranderende luchtdrukverdeling In Europa heeft niet alleen consequenties voor het weer en de temperatuur in ons land. Ook elders in Europa gaat het weer veranderen. In de Alpen, waar op 1 december het wintersportseizoen begint, kijkt met men hooggespannen verwachtingen naar de ontwikkeling op de weerkaarten.  De aanloop van de wintersportseizoen is tot nu toe extreem zacht verlopen. Met een zuidelijke tot zuidwestelijke stroming wordt ook in de Alpen zeer zachte lucht aangevoerd en zien we dat met een zogenaamde südföhn de temperaturen aan de noordkant van de Alpen extreem hoog zijn. Ook de vorst- en sneeuwgrens liggen op dit moment op hoog niveau, rond 2800 meter.  Indien de ontwikkeling gaan zoals ze nu staan gepland, wordt het rond maandwisseling ook in de Alpen gevoelig kouder en daalt de vorstgrens tot in het dal. Lagedrukgebieden met neerslag zullen delen van de Alpen mogelijk met een echte sneeuwdump voorzien van sneeuw. Op dit moment is nog niet duidelijk welk deel van de Alpen de grootste portie krijgt.

Verwachting voor de komende dagen, inclusief de mogelijk onstuimige zondag kunt U volgen op de weerlijn, optie 1 en 2. De verwachting voor de komende 10 dagen is te beluisteren onder optie 5.  De 4 weekse verwachting wordt morgen, vrijdag 23 november opnieuw ingesproken onder optie 6. En winterverwachting voor december, januari en februari kunt U beluisteren onder optie 8.

Bronnen: Meteo Consult. NOAA

Foto voorpagina: Ria Luttikhold