Warme julimaand vertoont herfstig temperatuurbeeld.

Hoe warm juli ook was, toch vertoonde de temperatuur een herfstig beeld. We leggen het uit.

Zondag beginnen we aan de derde en laatste zomermaand van dit jaar en is het nog maar de vraag of de vele vakantievierders in ons land van fraai zomerweer kunnen genieten. Wat dat betreft heeft augustus een ietwat twijfelachtige reputatie, wat overigens lang niet altijd terecht is, maar dit jaar mogelijk opnieuw opgeld doet.

Hoe dan ook, hoewel het zomerweer de laatste tijd ook al een stuk gematigder uitpakte, overigens tot genoegen van velen, is het duidelijk dat we een zeer warme maand achter de rug hebben. Sterker nog, juli is nog net in de top vijf van warmste julimaanden ooit terecht gekomen. Verder was de maand zeer zonnig en qua neerslag gemiddeld, waarbij het westen duidelijk te droog was, maar een strook van Groningen naar Brabant, iets tot zelfs flink te nat. Daar zullen we het in dit verhaaltje niet verder over hebben, maar gaan we het toch wel opvallende temperatuurverloop in de nu bijna voorbije maand nader belichten.

Herfstbeeld?

Linksboven staat de temperatuurgrafiek van de huidige julimaand van De Bilt. Als we nu in deze grafiek de verticale as zouden weglaten, zodat we de precieze waarde van de temperaturen niet zouden kunnen aflezen en vervolgens zouden vragen van welke maand dit de temperaturen zouden zijn, dan zou het niet gek zijn dat we als antwoord ‘september’, ‘oktober’ of ‘november’ zouden krijgen. Naast flinke schommelingen, vertoonde het kwik de afgelopen maand namelijk een zeer duidelijk dalende tendens, wat een ‘normaal’ beeld in de herfst is, gezien de klimatologie. Wat dat betreft heeft juli 2010 een beetje de boot gemist en had de maand in potentie tot een écht grote zomermaand kunnen uitgroeien. Dat gaan we nu bekijken om de julidecades afzonderlijk te belichten.

Extreem warme eerste julidecade.

Met het begin van de astronomische zomer op 21 juni begon ook meteen een warme stabiele zomerperiode in ons land, die begin juli een hoogtepunt bereikte. In meerdere opzichten was 2 juli een dag die qua warmte aan de records tipte. In De Bilt werd een gemiddelde etmaaltemperatuur van 27, 1 graden berekend. Sinds het begin van de vorige eeuw is deze waarde tweemaal geëvenaard (op 13 juli 1923 en 22 juli 1925) en slechts tweemaal overschreden, namelijk op 27 en 28 juni 1947 met 27,9 en 27,6 graden. Er zullen dus heel wat Nederlanders zijn die in eigen land nog nooit een zo warme dag hebben meegemaakt als de afgelopen 2 juli! Die dag was trouwens 10,1 graden warmer dan het langjarige gemiddelde, dat 17,0 graden bedraagt.

Na een afkoeling keerde de hitte aan het eind van de eerste decade terug, wat uiteindelijk zou uitmonden in het noodweer later op 10 juli. Met een gemiddelde temperatuur van 21,6 graden kwam de eerste julidecade op de derde plaats terecht, achter die uit 1976 met 22,7 graden en die uit 2006 met 22,3 graden.

Langzaam afbouwen…

De tweede julidecade stond vooral in het teken van noodweer, dat vooral op de 12e en de 14e in delen van het land zijn beslag kreeg. Het was daarbij nog warm en soms heet, maar in De Bilt lukte het niet één dag meer om het kwik naar de tropische grens van 30 graden te tillen. Zowel de 11e als de 20e zaten daar met 29,3 graden het dichtst bij.  Al met al kwam de gemiddelde temperatuur van de tweede decade op 20,2 graden uit, toch nog goed voor een negende plaats op de ranglijst van warmste tweede juli decades. Die lijst wordt fier aangevoerd door 2006 met 21,9 graden en ook 2003 staat met 20,8 graden nog in de top vijf, op plek vier.

Maar het afbouwen was begonnen. De derde decade heeft nog maar één zomerse dag opgeleverd (de 21e met 25,9 graden). Hoewel er zeker een aantal prima ‘doe-zomerdagen’ zijn voorgekomen, werd het buiten voor liefhebbers van zon en warmte, allemaal toch wat minder. De zon zat vaker verstopt achter wolken en het aantal geheel droge dagen werd schaars. Tot en met gisteren stond de derde decade gemiddeld op 17,9 graden en met vandaag meegerekend, zal daar niet veel verandering meer in komen. Daarmee is deze decade nog duidelijk aan de warme kant, maar zit niet meer bij de warmste dertig. De topper is die uit 1994 met 23,4 graden gemiddeld, gevolgd door die uit 2006 met 22,6 graden.

Warmtetekort nog niet weg.

Aan het begin van de zomer hebben we een verhaaltje geschreven, waarin werd aangegeven dat het opgebouwde temperatuurtekort van dit jaar niet zo maar eventjes deze zomer zou worden weggewerkt. Op 31 mei stonden namelijk op een tekort van146 graaddagen. Maar met zo’n julimaand is het tekort wel drastisch geslonken. Alleen 2 juli poetste dus al 10,1 graden weg. Daarnaast waren nog drie andere julidagen minstens zes graden warmer dan de norm en bij twaalf dagen lag de afwijking naar boven tussen 2,0 en 5,9 graden. De laatste tijd is er echter een beetje de klad in gekomen. Maar liefst zes dagen uit de laatste decade verliepen iets koeler dan de norm, al was de afwijking klein. De relatief koelste dag van de maand was 29 juli met een afwijking naar beneden van 1,8 graden.

Al met al staat het warmtetekort van dit hele jaar tot en met 30 juli nog op 30,8 graaddagen. We maken dus nauwelijks een fout dat een augustusmaand die precies één graad warmer dan de norm verloopt, voldoende is om de teller aan het eind van de meteorologische zomer precies op ‘nul’ te krijgen. Let wel, dat is dan nog op basis van de ‘oude’ norm, die loopt van 1981 tot en met 2000. Volgens de ‘nieuwe’ norm die volgend jaar ingaat en die loopt van 1991 tot en met 2010, is de afwijking naar beneden nog een stuk groter. De eerste jaarhelft (januari tot en met juni) is volgens de nieuwe norm 82,4 graaddagen warmer geworden en met juli daarbij zal dat verschil nog groter worden. In dat geval zouden we nu nog ruim honderd graaddagen tekort komen. Dat zou het onwaarschijnlijk maken dat augustus er in zou slagen dat tekort weg te werken. Al met al wordt de kans dus steeds groter dat 2010, in ons land althans, in een reeks van (zeer) warme jaren, als een relatief koele uit de bus gaat komen. Maar dat weten we pas zeker over een maand of vijf.

Bronnen: Meteo Consult, KNMI, eigen archief. Foto voorpagina: Guus Creusen. In sommige stadstuintjes wist het kwik op 2 juli tot bijna 40 graden op te lopen…