Waterhozen gespot!

Maandag zijn er diverse waterhozen geweest. Hoe ontstaan ze en zijn ze gevaarlijk?

Boven de Nederlandse wateren zijn gisteren diverse waterhozen waargenomen. Wie denkt dat dit uniek is, heeft het mis. Ieder jaar zijn er waterhozen boven de Nederlandse wateren. Wij zullen in dit verhaal uiteenzetten hoe dit fenomeen ontstaat en in welke situaties je waterhozen kan verwachten.

Waterhozen komen jaarlijks boven Nederland voor. Per jaar zijn er tientallen waarnemingen. Waarschijnlijk ligt het werkelijke aantal hoger, niet alle waterhozen zullen immers opgemerkt worden. Boven het IJsselmeer werden er op 17 augustus 1953 maarliefst 18 hozen gezien in anderhalf uur tijd.

Zijn ze gevaarlijk?

Waterhozen vormen vooral voor watersporters een bedreiging. Niet zozeer het fenomeen zelf, ze veroorzaken zelden ernstige problemen en zwaar zijn deze hozen vaak ook niet. Het gevaar zit hem vooral in de buien waar ze mee gepaard kunnen gaan. Daarbij kunnen namelijk ook hagel, windstoten en onweer voorkomen. Gelukkig zijn de waterhozen zeer plaatselijk en bestaan ze in de meeste gevallen maar kort.

Qua ontstaanswijze verschilt een waterhoos niet veel van een windhoos, de ene ontstaat boven water en de andere boven land. Een waterhoos kan in sommige gevallen vanaf het water het land optrekken. Als dat gebeurt, spreken we vanzelfsprekend niet meer van een waterhoos, maar van een windhoos. Verder sterft zo’n hoos boven land snel uit. Slechts een enkele weet het langere tijd vol te houden.

Het ontstaan van waterhozen

Waterhozen komen in ons land vooral in de tweede helft van de zomer en in het najaar voor. Aangezien we ons nu in dat gedeelte van het zomerseizoen bevinden, is het ook niet gek dat ze gisteren (maandag) zijn waargenomen. Voor het ontstaan van buien moet de lucht vooral onderin de atmosfeer – de onderste twee kilometer - onstabiel zijn.

Aan die voorwaarde wordt later in het zomerseizoen makkelijk voldaan. Het water is dan immers flink opgewarmd. Als de lucht erboven dan kouder is, wat bijvoorbeeld het geval is bij lucht die afkomstig is uit de poolstreken, is er sprake van een onstabiele atmosfeer. Warme lucht is namelijk lichter dan koudere lucht. Daardoor stijgen er boven het warme water gemakkelijk bellen met vochtige lucht op.

Hoger in de atmosfeer koelen de luchtbellen af. Hierdoor neemt de luchtvochtigheid toe en na verloop van tijd condenseert de waterdamp in de bellen. Hiermee zijn bewolking en buien geboren. Onder zo’n wolk of bui blijft de lucht onstabiel. De stijgende luchtbewegingen worden hierdoor in stand gehouden.

Met alleen het opstijgen van de luchtbellen zijn we er echter nog niet. Een kenmerk van een hoos is namelijk dat die om zijn eigen as draait. Er moet dus rotatie aanwezig zijn op de plaats waar stijgende luchtbewegingen plaats vinden. Die zogenaamde ‘achtergrondrotatie’ is er altijd. Deze wordt namelijk veroorzaakt door het draaien van de aarde.

Achtergrondrotatie en opstijgende luchtbellen komen vaak voor in de atmosfeer. Voor het ontstaan van waterhozen is het belangrijk dat dit op kleine schaal gebeurt. In situaties met weinig wind aan de grond, is dat vaak het geval onder stapelwolken of buien. De lucht wordt hier extra omhoog gezogen, waardoor ook de rotatie toeneemt.

Onder zo’n wolk of bui, is dus vaak een cilinder of kolom met draaiende en opstijgende lucht aanwezig. Hoe smaller die cilinder, hoe sterker de lucht stijgt en de rotatie is. Op zo’n moment is er eigenlijk al sprake van een waterhoos, maar is deze niet altijd zichtbaar. Dat gebeurt pas als de luchtdruk in de kern van de kolom of hoos afneemt. Hierdoor daalt de temperatuur en condenseert de kolom met snel stijgende en draaiende lucht erin. Dan krijg je de slurf te zien.

Wilt u meer weten over dit soort ‘extreme weerfenomenen’? Boek dan eens een workshop ‘extreem weer’ bij Meteo Consult. Hierin komen niet allen waterhozen aan bod, maar ook windhozen, stofhozen, tornado’s en orkanen. Klik op deze link voor meer informatie.

Bronnen: Meteo Consult & KNMI.

Foto voorpagina: archief.