Een vakantie vol met neuzen

De afgelopen week leverde noodweer op. Daarbij werden ook onweersneuzen opgetekend. Een verslag.

Ondergetekende heeft drie weken vakantie in eigen land gevierd en de bedoeling was om nogal wat te ondernemen, maar daar stak het weer een stokje voor. Het werd namelijk de heetste vakantie die we in eigen land mochten beleven!

Het was echter niet alleen onbarmhartige zonneschijn en hitte die ons trof, maar in de laatste week werden we ook meermalen overvallen door noodweer. Over het noodweer is de afgelopen week al het nodige geschreven, maar vandaag wordt er nog even daarna teruggeblikt, waarbij als rode draad de vele onweersneuzen dienen die konden worden opgetekend; de plotselinge luchtdrukschommelingen die optreden in de nabijheid van zware buien.

Een warm begin van de vakantie.

Aanvankelijk wilde het met het zomerweer in juni nog niet zo lukken, maar uitgerekend op mijn eerste vakantiedag (zaterdag 26 juli) brak een zomerperiode los, die zijn weerga niet kende. Vanaf die dag tot en met gisteren (zondag 18 juli) steeg het kwik in Bennekom op twintig dagen tot 25,0 graden of hoger en werd op maar liefst negen dagen de 30 graden gehaald en vaak zelfs royaal overschreden. Op 2 juli werd het 35,0 graden en daarmee was het op één na hoogste maximum sinds november 1987 een feit, toen in Bennekom de metingen werden gestart. De gemiddelde temperatuur op deze dag was met 28,7 graden zelfs record hoog. Op nog twee andere dagen werd de 34 graden overschreden en de hele eerste julidecade was met 24,0 graden gemiddeld de warmste sinds het begin van de metingen.

Naast warm, was het ook droog. Met 17,5 mm was juni al de droogste junimaand geweest sinds het begin van de metingen in 1987, en de eerste julidecade kwam daar maar 0,9 mm bij. Op de valreep arriveerde de zware buien echter op zaterdagavond, de 10e juli.

Het noodweer van zaterdag 10 juli.

Al dagen van tevoren werd het duidelijk dat het in het weekend van 10 en 11 juli lokaal tot noodweer kon komen, en vanaf vrijdag werd het duidelijk dat het zwaartepunt daarvan rond zaterdagavond zou vallen. Het werd opnieuw een snikhete dag, waarbij de lucht in de late middag en begin van de avond dichtsmeerde met hoge en middelbare bewolking, die de voorbode vormde van het noodweer dat die avond zou volgen. Een eerste onweersbui naderde al rond 20 uur, maar het was op dat tijdstip nog droog. De bui passeerde Bennekom door het westen met wat lichte regen en een vlagerige wind, waarbij de temperatuur boven de 28 graden bleef!

De volgende bui kwam na 21 uur op ons af en ditmaal was het een voltreffer. Het onweer zelf was niet extreem, maar er traden zeer zware windstoten op en de windvlagen werden vergezeld door hevige regen (zie foto’s hiernaast). Dat we nog steeds in de warme lucht zaten, bleek uit het feit dat het kwik tijdens deze bui slechts met zeer veel moeite tot onder de 22 graden daalde. In een kwartiertje viel er 11 mm. Terwijl deze bui naar het noorden wegtrok, bleef de lucht er onrustig uitzien. Het bleef echter een tijdje min of meer rustig en daarom besloot ik beneden in de woonkamer een stukje van de troostfinale tussen Duitsland en Uruguay te bekijken. Juist toen de Duitsers de 3-2 scoorden, kwam er vanuit de zolderkamer een brul naar beneden: “Tom, er komt een rolwolk aan!”

Van voetbal kijken kwam toen niets meer. In de al vrij diepe duisternis kon ik deze imposante rolwolk nog net vastleggen (zie hiernaast), waarna het hele spelletje opnieuw begon met ditmaal zwaar onweer, hevige regen en dito windvlagen. Het was trouwens opvallend hoe die wind draaide. Dan weer kletterde de regen voor op het huis aan de westkant, vervolgens weer achter en op een gegeven moment kwamen de windstoten zelfs uit het noordnoordwesten, terwijl de bui zelf toch écht van zuid naar noord trok! Zodra ook deze bui naar het noorden wegtrok en het droog werd, was de neerslagsom tot 20 mm opgelopen.

Echt droog werd het daarna niet. Rond middernacht trokken er steeds kleine, soms felle buitjes langs of over met een paar ontladingen en soms wat dikke druppels of een korte hoosregen, die soms al binnen een minuut alweer stopte. Het toetje trok echter tussen 0.30 en 1.30 uur over. Een losse actieve bui arriveerde, ditmaal met relatief weinig wind, maar wel veel regen en bovendien zeer actief onweer! Op de nadering van de bui klonken al dreunende slagen en op het hoogtepunt werden soms wel drie agressieve verticale ontladingen binnen een minuut gezien, die nabij insloegen.

Een serie onweersneuzen.

In de loop van de nacht werd het rustig en de volgende ochtend kon het slagveld worden bezien. In een tijdsbestek van bijna vijf uren had de barograaf een hele serie onweersneuzen opgetekend (zie hiernaast). Vooral die van de eerste bui was zeer fel, maar ook de anderen mochten er zijn. Een barograaf tekent de luchtdruk op en geeft dus in feite de zwaarte van de lucht om ons heen weer. De windstoten bij een bui zijn simpel gezegd de koude lucht die uit de bui omlaag stort. Koude lucht is zwaarder dan warmere en dat resulteert in een tijdelijk hogere luchtdruk aan de grond. Uiteraard probeert de wind de ontstane luchtdrukverschillen te nivelleren en dat verklaart dat in en rondom een zware bui de wind uit alle richtingen lijkt te waaien. Omdat er deze avond meerdere zware buien overtrokken, bleef de naald van de barograaf urenlang op en neer dansen, om pas later in de nacht en zondagochtend tot rust te komen.

De buien hadden in totaal 34,2 mm aan neerslag opgeleverd en daar bleef het bij, omdat de meer lokale buien die zondag overdag vielen, Bennekom links lieten liggen. Toch kwam deze aftapping daarmee op de tiende plaats op de ranglijst van natste dagen in deze plaats, sinds 1987.

De schade van het noodweer in de omgeving.

Al zaterdagavond werd duidelijk dat er hier en daar iets was gesneuveld in de buurt. Na het wegtrekken van de eerste zware bui, hoorden we al snel het geluid van kettingzagen, dat nog een paar uur zo doorging en slechts even werd onderbroken toen de tweede zware bui overtrok. Gezien het aanhoudende onweersachtige weer besloten we toen geen poolshoogte te nemen. In de veronderstelling dat alles al was opgeruimd, deden we dat ook de volgende dag niet, maar maandagochtend werden we door buren uit de straat opgebeld dat er in de buurt een tweede grote boom was omgewaaid, die nog niet was opgeruimd.

Ik pakte de fiets en ging, gewapend met de camera, op onderzoek uit. Inderdaad… op nog geen 400 meter hemelbreed van onze woning was een zeer dikke monumentale boom op een bedrijventerrein gevallen, waar ook caravans werden opgeslagen. De dikke stam van deze boom had een caravan totaal vermorzeld en de dikke takken van de kroon van deze boom had ook het dak en de wand van de achterliggende loods flink beschadigd (zie foto’s hiernaast).

Daar vlakbij waren in een tuin ook twee dunne bomen omgewaaid. Het opmerkelijke daarbij was dat de berk naar rechts was gevallen (in dezelfde richting als de dikke boom) maar de andere boom precies de andere kant op! Dit was het enige bewijs in de buurt van twee bomen die een verschillende kant op waren gevallen. De oorzaak was geen windhoos, maar ook in dit geval windstoten. De berk is vermoedelijk als eerste gesneuveld, maar zijn wortelkluit bevond zich vlakbij de andere, die daardoor wellicht ontzet werd. Toen tijdens de tweede zware bui de windstoten tijdelijk vanuit het noordnoordwesten kwamen, ging ook deze boom om. Overigens trof ik nog dichter bij huis de stronk van de andere dikke boom aan, die over de weg was gevallen en die de brandweer zaterdagavond al in stukken had gezaagd en weggehaald.

Maandag 12 juli, opnieuw noodweer en een onweersneus.

Tijdens mijn schadetocht was het zeer broeierig buiten en de lucht was al dichtgesmeerd met nogal chaotische bewolking. Tijdens de terugtocht rolde er vanuit het zuidwesten al een donder binnen. Een groot buiencomplex was boven het zuidwesten van ons land gearriveerd en dit trok noordoostwaarts, terwijl daar ten oosten van nieuwe felle onweersbuien ontstonden. Bennekom kreeg in de late ochtend een beetje van beide mee, waardoor er ter plekke van écht noodweer geen sprake was, dat trof ditmaal vooral het oosten en noordoosten van het land. Onder andere het terrein van de zwarte cross moest het ontgelden. In Bennekom viel er zo voor de natuur een uiterst groeizaam regentje. De flink matige regen viel met een intensiteit van rond 1 mm in vijf minuten, en in totaal viel er 10,9 mm. Op het barogram werd wederom een onweersneus opgetekend, maar deze was duidelijk minder fel dan zijn voorgangers op de zaterdag daarvoor, typerend voor een grote volwassen, eigenlijk al deels uitstervende bui, die al in de nacht daarvoor was ontstaan en wiens rol geleidelijk door nieuwe buien werd overgenomen. Werd het voor de bui nog ruim 26 graden en daalde het kwik in de bui tot 18 graden, tijdens de felle opklaringen in de middag werd het alsnog zomers warm…

Woensdag 14 juli, voor de derde keer ‘zwaar weer’…

De atmosfeer verviel in herhalingen, want twee dagen later was het wederom raak. De buien arriveerden in de loop van de middag boven ons land en gezien dit tijdstip was het al duidelijk dat dit zeer zware jongens zouden worden. De soms tragische gebeurtenissen elders in het land zullen we hier niet weer opnieuw oprakelen. Het was hier en daar een noodweer dat zijn weerga niet kende en zich voor sommige ongelukkigen als een ware tragedie ontpopte. In Bennekom viel het allemaal relatief mee. Het onweer was niet buitengewoon actief en het noodweer bleef beperkt tot een zware regen en – opnieuw – hevige windstoten. De indruk bestond echter dat deze windstoten ditmaal door het bomenbestand goed doorstaan werd. De schade was afgelopen zaterdag al aangericht en afgezien van wat twijgen die sneuvelden, bleven de bomen ditmaal overeind. Er viel opnieuw een flinke slok hemelwater, 16,5 mm en de onweersneus die werd opgetekend was zeer imposant. Uit de felle korte ruk omlaag midden in de neus, valt te concluderen dat er vermoedelijk twéé actieve buiencellen waren gepasseerd, waarbij de tweede eigenlijk vlak ten zuidoosten langstrok. Vooral rondom het langstrekken van dit tweede buiengebied werden zeer dreigende luchten gezien, waaruit viel op te maken hoe de warme lucht de bui werd ingezogen (zie foto hiernaast). Het was deze tweede, meer noord-zuid georiënteerde lijn, die wat later de verwoestende valwind bij Vethuizen zou veroorzaken.

Het toetje.

De koek was echter nog niet op. In de nanacht daarop schrok ik wakker, omdat het hard regende. Een kleine solitaire onweersbui, gekoppeld aan een hoogtetrogje, trok precies over Bennekom. Hij duurde niet lang, maar leverde toch 3,0 mm neerslag op en, omdat hij precies tijdens zonsopgang overtrok, werden de chaotische luchten fraai aangelicht. Er volgde trouwens een mooie dag, met aangename temperaturen.

Inmiddels is de vakantie dus voorbij, lopen de temperaturen buiten alweer aardig op en kan Nederland zich opmaken voor opnieuw één, of twéé tropische dagen. Rond het midden van deze week zal die warmte worden verdreven, wat gepaard gaat met nieuwe buien. Hoe zwaar deze exemplaren zullen worden, valt nu nog niet met zekerheid te zeggen, maar dat er lokaal veel hemelwater kan vallen in de periode woensdag – vrijdag, is wel duidelijk. We houden de ontwikkelingen in de gaten. Op de meteo Consult weerlijn, 0900-9725 worden meerdere malen per dag weersverwachtingen ingesproken en kunt u dus op de hoogte blijven van de weersontwikkelingen. Kies optie ‘1’ voor een kort, en optie ‘2’ voor uitgebreider bericht tot vijf dagen vooruit.

Bronnen: Meteo Consult, eigen archief. Foto’s: Tom van der Spek.