Het verdriet van Vethuizen

Een valwind richtte in Vethuizen grote schade aan en blies caravans in een meer. Verslag uit het gebied.

Meer dan eens wordt meteorologen als het noodweer is de vraag gesteld: geniet je er in stilte ook niet een beetje van? Vaak denk ik dan ja… Niets mooier dan de krachten van de natuur in werking zien. Om deze gedachte dan onmiddellijk te laten volgen door die andere: dat noodweer ook erg veel overlast kan opleveren, soms grote schade veroorzaakt en ook slachtoffers maakt. Het zijn standaardzinnen die niet altijd evenveel betekenen. Zeker als je zelf veilig in de weerkamer zit en het noodweer ver bij je vandaan blijft.

Woensdag was het noodweer, we spraken er de hele dag over. Het was druk in de weerkamer. Er hing spanning in de lucht, spanning die je alleen voelt als je echt denkt dat er iets bijzonders gaat gebeuren. De hele dag rinkelde telefoon, de hele dag waren er vragen. Extra praatjes op de radio, extra presentaties op tv.

Eerst scheen de zon nog, later raakte het bewolkt. In de tweede helft van de middag kwam het noodweer, vooral over het zuidoosten en oosten van Nederland. Al gauw werd duidelijk dat het menens was. Berichten over bomen die als luciferhoutjes afknapten, volgden elkaar in rap tempo op. Eerst was het Limburg, toen Brabant en uiteindelijk volgde Gelderland. Er kwam een weeralarm. Ik waarschuwde op de radio kort voor die tijd nog dat het zwaar zou worden. In Wageningen keken we naar buiten hoe de storm passeerde.

Caravans in meer
Bijna was mijn werk klaar toen ik via de televisie het bericht vernam dat er ergens in Gelderland caravans in een meer waren gewaaid, met de mensen er nog in. Eerst dacht ik nog: dat kan niet kloppen..! Toen de medewerkers van Radio Gelderland, waar ik mijn laatste praatje deed, het bericht bevestigden, drong het echt door. We zeggen dus niet alleen altijd dat noodweer een serieuze zaak is, het IS een serieuze zaak! Ik vroeg nog of de mensen er al uit waren. Het antwoord luidde dat ze het nog niet wisten. We hoopten het maar.

Het is donderdag als we weten dat 10 caravans zijn weggewaaid, dat een persoon is omgekomen en dat er 4 zwaargewonden zijn. Het regent vragen over hoe dit nou heeft kunnen gebeuren. Was het een windhoos, was het een valwind, of was er nog iets anders aan de hand? We kunnen de antwoorden niet meteen geven omdat we de situatie ter plaatse niet goed kennen. Halverwege de ochtend wordt besloten dat iemand van ons er naartoe zal gaan. De keuze valt op mij. Even voor half elf ga ik op weg naar Vethuizen.

Het noodweer van woensdag heeft op veel plaatsen in Limburg, Brabant en Gelderland zwaar huisgehouden. Ontelbare bomen zijn omgewaaid, geknakt, op auto’s geland, tegen huizen aan gekomen, over wegen heen gevallen. Dakpannen vlogen in het rond, soms stortten hele schuren in of werden complete daken van huizen afgerukt. Er vielen vele gewonden. Maar nergens kwamen 10 caravans, deels met de mensen er nog in, in een meer terecht. En dan nog wel aan de ‘andere kant’. Dertig meter bij de oorspronkelijke plaats vandaan.

Schade
Onderweg naar Vethuizen zie ik op verschillende plaatsen aan de bomen langs de weg dat hier een dag eerder zware buien met veel wind zijn gepasseerd. Hier en daar zijn er omgewaaid, maar de schade is niet algemeen en daar waar de omgewaaide bomen hinder voor het verkeer opleverden, is die inmiddels weggenomen. Dat is wat ik vanaf de weg zie. Er zullen plaatsen zijn waar het erger is. Maar die kan ik nu nog niet zien.

Rondom Vethuizen zijn de meeste toegangswegen afgezet. Verbodsborden blokkeren de weg. Maar ik heb afspraken in het gebied en besluit er omheen te gaan. Veel zin heeft dit niet. Een stukje verder op zijn gemeentewerkers bezig grote takken en stukken van bomen, die tijdens het noodweer op de weg zijn gevallen, weg te halen. Ik kan er niet langs, ze laten me er ook niet langs en gelijk hebben ze. Ik parkeer m’n auto in de berm en ga lopen.

In de velden links van mij zie ik omgeklapte hoogspanningsmasten liggen (blijkt in Nederland waarschijnlijk nooit eerder te zijn gebeurd door windstoten). Bij een van de masten staat de cameraploeg klaar met wie ik een afspraak heb. We kijken naar de dikke kabels en naar de 5 of 6 masten op een rij die het loodje hebben gelegd. De stroomkabels rusten deels op het land of hangen op geringe hoogte daarboven. Er staat uiteraard geen spanning meer op. Omwonenden doen hun verhaal. Vertellen over de witte muur die in een duizelingwekkende gang op hen afkwam en die hun omgeving in sneltreinvaart totaal veranderde. Over de angst die de gebeurtenis opleverde. En over de enorme schade die is aangericht.

Brokstukken in veld
We maken een tocht door de velden, komen brokstukken tegen in het gras van de caravans die een paar honderd meter verderop in het water terechtkwamen. Omheiningen blijken bezweken onder druk van de wind, in een maïsveld staat het gewas scheef. Hoe dichter we bij de rand van het meer komen, nog wel aan ons oog onttrokken door een sparrenheg, hoe meer brokstukken we in het veld tegenkomen. Van bomen hoog boven de heg blijken de toppen te zijn afgebroken. Diverse sparren uit de heg hebben het ook niet overleefd.

Op het terrein van de camping is de verwoesting groot. Bomen zijn er vaak als luciferhoutjes afgeknapt. Sommige caravans drijven nog rond aan de kant van het meer waar wij staan, de inboedel er vaak omheen. Anderen liggen onder water, zo wordt verteld. Sommige van de caravanbewoners lopen rond het meertje en proberen nog wat van hun spullen bij elkaar te krijgen, verdoofd als ze vaak nog zijn van de gebeurtenissen van een dag eerder. Het beeld grijpt ons aan, het wordt ons zwaar te moede. Een man vertelt zijn verhaal. Over hoe snel het ging, over hoe weinig hij nog had kunnen doen. En gaat weer verder.

Windhoos of valwind?
Was het windhoos of een valwind? De vraag is relevant, maar lijkt triviaal als je hem afzet tegen wat zich hier nog geen 24 uur geleden heeft afgespeeld. We zoeken naar aanwijzingen, vinden ze ook. Alles wat voor de wind is gebogen, ligt één kant op. Van draaibewegingen vinden we niets terug. Het moet wel een alles vernietigende windvlaag zijn geweest die van over de vlakke landen rond Vethuizen op het plaatsje is komen afrollen en daar zijn vernietigende werk heeft gedaan. De caravans met op de achtergrond dat vlakke land zijn allemaal in het water verdwenen. De paar caravans die als beschutting een boerderij in de rug hadden, staan er allemaal nog. Duidelijker kan het bijna niet. Maar is het belangrijk? M’n onderzoek mist urgentie, vergeleken met de uren voorafgaand aan het bezoek.

Als het eerste verhaal is afgerond, volgen meerdere afspraken. We praten over windhoos en valwind, over het hoe en waarom en filosoferen over maatregelen die gebeurtenissen als deze in de toekomst mogelijkerwijs kunnen voorkomen. We beseffen ons tegelijkertijd hoe moeilijk dat zal zijn. Extreme valwinden als deze laten zich nu eenmaal niet tot in detail verwachten. En waar moet je dan beginnen met waarschuwen of evacueren?

Indrukwekkende ervaring
Na een uur of drie in het gebied zet ik koers terug naar Wageningen. Een indrukwekkende ervaring zit erop. Een ervaring die mijn beeld van noodweer in de toekomst vast zal beïnvloeden. Een ervaring ook die geen invloed heeft op nieuwe uitbraken van zware buien, waarbij noodweer als dit nu eenmaal optreedt. Want, en dat blijft, hoe we daar ook tegen aankijken, invloed erop uitoefenen kunnen we niet of nauwelijks. We kunnen proberen ervan te leren, in de toekomst nog beter te informeren en vooral goed uit te leggen. Als dat met dit verhaal een stapje dichterbij is gekomen, is die moeite in elk geval niet voor niets geweest.

Bron: Meteo Consult.