Schade in Vethuizen niet veroorzaakt door windhoos

Op een aantal plaatsen in Nederland was het woensdag noodweer, maar deed zich ook een echte windhoos voor?

Stevige buien trokken gisteren over Nederland. In welke vorm het noodweer zich voltrok, verschilde sterk van plaats tot plaats. Op de ene plek kwam het vooral tot veel wind, ergens anders donderde het stevig en er zijn ook plaatsen waar flink wat regen naar beneden kwam. Er wordt ook gesproken over een mogelijke windhoos. Maar is dat wel terecht, of is er enkel sprake van een zware windstoot of valwind?

Bij mij persoonlijk was het zowel dinsdag als gisteren aan het kriebelen. De modellen gaven aan dat de buiensituatie die in aantocht was, zeer interessant had kunnen zijn. Een koufront zou voor een lijn met fikse buien zorgen. Daar vooruit konden in de warme lucht losse regen- en onweersbuien ontstaan. Die buien hadden mede door de windschering (het veranderen van de windrichting en –sterkte met de hoogte) de potentie om uit te groeien tot een supercell.

Gaan we op pad of niet?

Een supercell is een onweerswolk die om zijn eigen as draait. Niet alleen zijn er mooie verschijnselen als een wallcloud en een shelfcloud of rolwolk te zien, ook kan zo’n onweersbui een tornado voortbrengen. Ik was dan ook al plannen aan het maken om na werktijd met enkele mensen van tornadojagers.nl te gaan stormchasen. Niet in Amerika, maar in Nederland.

Op de woensdag zelf begonnen de weerkaarten er op het gebied van tornado’s en windhozen echter steeds minder interessant uit te zien. Dat er heftig weer zou komen, daarover was geen discussie mogelijk. Alleen leek er voor het buienfront uit geen losse bui meer te ontstaan. Nou kan er op zo’n buienlijn natuurlijk ook een windhoos of tornado voorkomen, zeker gezien de aanwezige windschering. Maar de kans is kleiner dan bij een losse bui. En dan is er nog een ander probleem. Het koufront zelf levert veel regen op, waardoor een hoos of tornado verscholen zit in de neerslag en derhalve niet te zien is. Tijdens de pauzes hebben we een aantal keer overlegd en uiteindelijk besloten we om niet op pad te gaan.

Passage van het buienfront

Wel hebben we met z’n alleen een restaurant met uitzicht opgezocht. Daar lieten we de bui op ons afkomen, maar erg onder de indruk waren we niet. Voor de buien uit begon het even flink te waaien. Verder hebben we alleen wat regen en enkele donderklappen gezien, meer niet.

Op andere plaatsen was het echter totaal anders. Op een aantal officiële weerstations kwam bijna 20 millimeter water uit de lucht vallen. Het KNMI-kaartje met de 24-uurlijkse neerslagsommen laat op een aantal plaatsen in Gelderland, Limburg, Brabant en Zeeland zelfs een paar plekken met meer dan 20 millimeter zien. Ook dit zijn echter niet echt grote neerslagsommen. De reden hiervoor is de hoge verplaatsingssnelheid van de buien. Verder is het in bijna het hele land tot onweer gekomen. In totaal zijn er in 24 uur tijd 25.264 bliksemontladingen geweest. De meeste daarvan deden zich voor in Limburg, Oost-Brabant, Gelderland en Overijssel.

Windstoten

Het was echter vooral de wind die gevaar veroorzaakte. Niet zozeer de reguliere wind (een gemiddelde over 10 minuten), maar de windstoten. Door het KNMI werd er een regionaal weeralarm afgegeven voor zware tot zeer zware windstoten, met snelheden tot 120 kilometer per uur. De zwaarste windstoot is gemeten in Gelderland. In Deelen kwam het tot een rukwind van 58 knopen, dat komt overeen met 107 kilometer per uur. Een kanttekening hierbij is dat de officiële weerstations niet het hele land bedekken. Het is dus goed mogelijk dat er plaatsen zijn waar zich sterkere windstoten hebben voorgedaan.

Windstoten komen vaak in buien voor. Ze ontstaan door de vele op- en neerwaartse luchtbewegingen in een bui. Hierdoor vindt er uitwisseling plaats tussen de verschillende luchtlagen. Als gevolg daarvan kan de wind op grotere hoogte – die sterker is dan aan de grond – doordringen tot aan het aardoppervlak. Een belangrijke en bepalende factor voor de kracht van windstoten zijn de temperatuurverschillen. Hoe groter het verschil tussen de luchttemperatuur voor de bui en die in of achter de bui, des te sterker de windstoten die op kunnen treden.

Een windhoos?

De camping in het plaatsje Vethuizen was misschien wel het grootste nieuws. Door diverse media werd gisteren ook al snel gesproken over een windhoos en zelfs een tornado. Het gaat te ver om hier het verschil tussen beide fenomenen te bespreken. Maar komen deze verslaggevers en journalisten niet te snel met deze conclusie? Een hoosbui in combinatie met veel wind wordt immers al snel verward met een windhoos.

In eerste instantie was ik zeer sceptisch hierover. Zoals eerder beschreven, bij het weer van gisteren is de kans op een windhoos klein, maar niet geheel uit te sluiten. Als ze voorkomen, dan zijn ze door de regen bij deze situaties vaak niet of nauwelijks te zien. Op internet staan echter wel berichten van mensen die een soort slurf hebben gezien. Of deze de grond heeft bereikt, staat er niet bij en derhalve lijkt dit niet meer dan een funnel cloud of tuba te zijn. Wel kunnen we proberen om achteraf vast te stellen of het een windhoos of windstoot is geweest. Niet aan de hand van foto’s van het moment dat het noodweer toesloeg, maar door de schade zelf te bestuderen.

Observaties ter plekke

Kenmerkend voor een windhoos is dat het puin en de bomen alle kanten op zijn geblazen. Bij een valwind waait alles in dezelfde richting. Op foto’s is dit vooralsnog niet erg duidelijk te zien. Wat we wel kunnen vaststellen, is dat de bomen enkel afgebroken zijn. Bij een windhoos of tornado waaien echter eerst alle blaadjes eraf, dan de takken en tot slot gaat de boom om. Op de foto’s is duidelijk te zien dat dit niet het geval is. Alle bladeren en takken zitten nog vast aan de boom. Op basis hiervan lijkt een valwind waarschijnlijker. Maar het feit dat er elektriciteitsmasten om zijn gegaan, wijst juist weer meer op een windhoos. Door hun open structuur vangen deze immers niet veel wind.

De foto’s en videobeelden bieden dus geen uitsluitsel. We moeten dan ook ter plekke de schade bekijken en dat is collega Reinout van den Born vandaag dan ook gaan doen. Zijn conclusie is, na het zien van alle schade op en rondom de camping in Vethuizen, dat het zeker geen windhoos is geweest, maar een zeer sterke valwind. Al het puin, alle bomen en triest genoeg ook alle caravans zijn namelijk dezelfde kant opgeblazen.

Bron: Meteo Consult.

Foto voorpagina: Johan Effing.