Einde droogte in zicht?

Vanaf morgen wordt het weer 30 graden of wat warmer. Daarbij neemt de kans op onweer geleidelijk toe.

De temperatuur stijgt vanaf morgen, donderdag, opnieuw naar tropische waarden in het binnenland. Ditmaal wordt de lucht vochtiger dan tijdens de zeer warme periode van vorige week en onder andere daardoor neemt de kans op onweersbuien toe. Dit is slecht nieuws voor de vakantievierder in eigen land, maar goed nieuws voor de momenteel kurkdroge natuur.

Extra controle veendijken
De droogte heeft Rijkswaterstaat doen besluiten om een officieel droogtebericht uit te geven. Geen reden tot paniek, aldus een woordvoerster, maar waakzaamheid is geboden. Welke maatregelen zullen worden genomen om de gevolgen van de droogte te beperken, is nog niet duidelijk. Grootste zorg op dit moment is nu: de poreuze veendijken in het westen van het land, het waterpeil in de grote rivieren en de kwaliteit van het zwemwater. Een inspectieteam van het Waterschap Rijnland begint al met een extra controle van alle veendijken. In de extreem droge zomer van 2003 veroorzaakte een uitgedroogde veendijk een grote overstroming bij het Utrechtse plaatsje Wilnis. ‘Nat veen is heel stevig, maar als het verdroogt wordt zo’n veendijk een grote spons, die heel gemakkelijk verschuift,’ zegt Bas Molenkamp van Waterschap Rijnland. De kans dat het scenario van 2003 zich herhaalt, acht Molenkamp klein. Sindsdien zijn veel kwetsbare veendijken versterkt met een laag rivierklei.

Dat de dijken droogstaan, komt ook door het lage waterpeil in de rivieren. Door de Rijn bij Lobith stroomt in een gemiddelde julimaand ruim 2.100 kubieke meter water per seconde. Nu is dat ruim 500 m3 minder. Ook in de Maas is de afvoer lager dan normaal. Als het water verder zakt, kan de Maas geen koelwater meer leveren aan elektriciteitscentrales. Om dit te voorkomen zijn bij een aantal stuwen in Zuid-Limburg extra balken geplaatst om meer water vast te houden.

Zoetwaterziekten
De temperatuur van het oppervlaktewater kruipt ondertussen gestaag omhoog. Het Rijnwater bij meetpunt Lobith is 24 graden en dat van de Maas bij Eijsden 23. Met wederom tropische temperaturen in het verschiet liggen zoetwaterziekten als blauwalg en botulisme op de loer. Bij de Unie van Waterschappen druppelde de afgelopen dagen de eerste meldingen binnen. Maar van een grootschalige uitbraak is nog geen sprake. In de meeste plassen en rivieren kan een frisse duik dus voorlopig geen kwaad.

Zakkend peil in de sloten
Waterschap Hunze en Aa's heeft door de droogte al steeds meer moeite om het water in de sloten op peil te houden. Volgens het waterschap komt dat onder meer omdat landbouwers te veel water uit de sloten halen voor het beregenen van de gewassen. Ook zijn er te weinig landbouwers die melden dat ze beregenen. Als het warme weer aanhoudt, en dat ziet er wel naar uit, zullen de sloten op korte termijn te weinig water bevatten, waardoor de waterstand drastisch daalt. Het waterschap vraagt de boeren om 's nachts te beregenen, omdat de verdamping dan kleiner is of bij toerbeurt overdag. Op dit moment wordt maximaal water aangevoerd vanuit het IJsselmeer om de sloten op peil te houden.

Onweersbuien in aantocht
Terug naar het weer en de verwachting. Op de weerkaarten van de komende vijf dagen zien we enkele lagedrukgebieden ten westen van ons land, terwijl een hogedrukgebied naar het midden en later oosten van Europa trekt. In de bovenlucht op rond vijf kilometer hoogte ligt er een lagedrukgebied bij IJsland dat geleidelijk een langgerekte uitloper naar het zuiden krijgt. Deze uitloper wordt in het weekend bij de noordwestpunt van het Iberisch Schiereiland verwacht. Zo’n uitloper noemen wij meteorologen een trog. En omdat de trog in de bovenlucht voorkomt, is het in dit geval een hoogtetrog. Tegelijkertijd wordt zijn tegenhanger, een uitloper van hoge luchtdruk, ook wel rug genoemd, boven het midden en later in het weekend oosten van Europa (Tsjechië, Polen) verwacht. Tussen de lange trog en de (hoogte)rug staat een zuidelijke tot zuidwestelijke stroming in Nederland. In eerste instantie wordt er aan het aardoppervlak zeer warme lucht aangevoerd, maar naarmate de hoogtetrog dichterbij komt probeert koudere lucht ons allereerst op grote hoogte in de atmosfeer te bereiken. Op deze manier wordt het verschil in temperatuur tussen het aardoppervlak en de bovenlucht groter, wat leidt tot meer onstabiliteit en daardoor toenemende kans op onweersbuien. Ook boven Frankrijk zullen buien ontstaan en die kunnen met de heersende stroming tegen die tijd makkelijk naar ons land trekken. De eerste buien kunnen vrijdag al de kop opsteken, maar in de loop van het weekend en/of maandag zijn er fellere exemplaren met in korte tijd veel regen, hagel en zware windstoten mogelijk. Hier komen we bij weer in het nieuws ongetwijfeld nog op terug.

Tot die tijd is het dus erg droog. Dat kleine beetje regen dat vanavond en vannacht in het noorden en westen van het land kan vallen doet daar niets aan af.  De grootste neerslagtekorten vinden we in delen van Zeeland. Sommige regio’s daar komen dit groeiseizoen, gerekend tot en met gisteren, tussen 200 en 240 millimeter regen tekort! Door een paar felle regen- en onweersbuien, zoals op 30 juni, is het in Purmerend en omgeving, in Noord-Holland, het minst droog met neerslagtekorten van 80 tot 120 millimeter. Vergelijken we deze stand van zaken met de afgelopen jaren, dan kan 2010 zich momenteel scharen bij de 5% droogste jaren. In De Bilt is het tekort overigens opgelopen tot 172 millimeter neerslag. Het recorddroge jaar 1976 is hiermee nog lang niet voorbijgestreefd. Halverwege juli 1976 was het tekort in De Bilt opgelopen tot rond 250 millimeter. Zie de grafieken hiernaast.

Bronnen: RTV Noord, Volkskrant, KNMI, Meteo Consult.