hittegolven nader bekeken

Vandaag is het lokaal tropisch, maar een hittegolf krijgen we niet. Wat is een hittegolf? Hoe vaak komen ze voor?

Vandaag beleven we een van de warmste dagen van deze zomer, lokaal kan de tropische 30 graden worden bereikt. Deze warmte was trouwens goed verwacht van tevoren en in de media viel het woord ‘hittegolf’ al soms. Dat laatste lijkt trouwens nogal voorbarig te zijn, want zaterdag koelt het alweer flink af, zonder dat het koud wordt, overigens.

Vandaag is het overigens een uitgelezen dag om het verschijnsel ‘hittegolf’ eens nader te belichten. Wanneer spreken we van een hittegolf? En hoe vaak komen deze voor?

De definitie van een hittegolf.

Er wordt gesproken van een landelijke hittegolf zodra de maximumtemperatuur in De Bilt op minimaal vijf dagen op rij tot 25.0 graden of hoger weet op te lopen, en daarvan op minstens drie dagen tot 30.0 graden of hoger. We spreken dan respectievelijk van een ‘zomerse’ dan wel van een ‘tropische’ dag. Een hittegolf duurt dus altijd vijf dagen of (veel) langer.

Het weerstation De Bilt vormt een redelijke maatstaf voor het hele land. Uiteraard is een hittegolf in het noorden van het land zeldzamer en op de Wadden zelfs een unicum, terwijl in het zuidoosten van het land veel vaker aan de definitie van een dergelijke hete periode wordt voldaan. We spreken in dat geval van een lokale hittegolf.

Dit jaar hebben we, ondanks het feit dat de zomer tot dusver tamelijk warm verloopt, nog geen hittegolf gehad. Sterker nog, in De Bilt is het kwik tot en met gisteren (5 augustus) op nog geen enkele dag tot 30 graden of hoger opgelopen. Gezien de verwachting voor de komende week lijkt de kans groot dat de huidige zomer hittegolfloos in de klimaatboeken zal verdwijnen, of de laatste twee augustusweken moeten wat dat betreft nog een verrassing opleveren. Op september hoeven we namelijk niet te rekenen. Niet één hittegolf is er namelijk in geslaagd om tot in de eerste herfstmaand door te lopen. Als dat nu wél zou gebeuren, zouden we wat dat betreft dus een primeur beleven.

Hittegolven zijn grillig verdeeld.

Sinds 1901 zijn er 38 landelijke hittegolven geweest, gemiddeld eentje per drie zomers dus, maar in werkelijkheid zijn deze hittegolven zeer grillig opgetreden. In totaal 31 zomers hebben daadwerkelijk één of meerdere hittegolven gekend, met de zomer van 1947 als absolute koploper. Er traden toen vier hittegolven op. De eerste begon al op 30 mei en de laatste eindigde op 27 augustus, na een duur van 17 dagen. Meerdere zomers telden twee hittegolven, waaronder de hete zomer van 2006. De tweede duurde toen met 16 dagen ook erg lang, maar de langste hittegolf duurde 18 dagen, van 29 juli tot en met 15 augustus 1975. Na de zomer van 2006 hebben geen landelijke hittegolven meer gehad.

Een dergelijk hiaat is echter alles behalve ongewoon en vond ook van 1991 tot en met 1994 plaats. Tussen 1983 en 1990 zat een hittegolfloos hiaat van zes zomers, en tussen 1976 en 1982 eentje van vijf jaren. Zeer opvallend waren echter de zomers van 1951 tot en met 1974 (24 op rij) die geen enkele hittegolf opleverden.

Slechte zomers?

Tegenwoordig zijn de mensen erg verwend. Een paar wolkjes, geregeld een bui en de zomer is meteen ‘slecht’, ook al laten de nuchtere cijfers zien dat het zonniger en warmer was dan gemiddeld. Heel wat zomers uit die bovengenoemde hittegolfloze periode waren pas echt slecht, waarbij het kwik ook midden in juli soms ruim onder de 20 graden bleef steken en de westkust het soms een hele zomermaand lang zonder zomerse dag moest stellen! Gemiddeld leverde deze periode van 24 jaar slechts 15 zomerse dagen per jaar op, tegen 25 gemiddeld gedurende de laatste 30 zomers, toch een enorm verschil!

In de 108 zomers sinds 1901 hadden er 50 (iets minder dan de helft dus) méér dan 2 tropische dagen, dus in een meerderheid van de Hollandse zomers kan het sowieso niet tot een hittegolf komen. In 28 zomers kwam het zelfs niet tot één tropische dag.

Wat dat betreft is het nu al bijna zeker dat ook deze zomer geen hoogvlieger wordt. Maar betekent dat dat we nu een slechte zomer beleven? Tot dusver was het een zonnige zomer, met veel dagen die voor de gemiddelde Nederlander de ideale maximumtemperatuur opleverde, zeg maar tussen 22 en 27 graden. Het enige wat gezegd kan worden, dat er relatief weinig geheel droge en vrij zonnige dagen waren. Vaak was het echter prima ‘doe’-weer, voor de wandelaars, fietsers en zeilers. Zo was het bijvoorbeeld ook prima weer om een pretpark te bezoeken. De klagers zijn vooral te vinden in de groep die de hele dag wil bakken op het strand en voor wie het niet warm genoeg kan zijn. Die groep mensen moet beseffen dat ze in Nederland wonen en niet aan de Costa Blanca. Vandaag komen ze in ieder geval goed aan hun trekken.

Vanaf zaterdag krijgen we wellicht een periode met typisch Hollands zomerweer. Dat betekent maximumtemperaturen tussen 20 en 25 graden, een mix van zon en wolken en zo nu en dan eens een bui. Velen zullen daar tevreden mee zijn.

Bron: Meteo Consult, eigen archief. Foto voorpagina: Corina Magielse.